Taliban trở lại nắm quyền 5 năm: Khủng hoảng sâu sắc tại Afghanistan vẫn kéo dài
Đã 5 năm kể từ khi phong trào Taliban quay lại nắm quyền tại Afghanistan, nhưng những hình ảnh hỗn loạn của việc rút quân của các nhà ngoại giao, nhân viên cứu trợ và binh sĩ phương Tây dần phai nhạt trong ký ức, thì cuộc khủng hoảng sâu sắc tại quốc gia nghèo khó này vẫn tiếp diễn. Hơn 14 triệu người dân – tương đương một phần tư dân số – đang phải sống trong cảnh lo sợ đói nghèo và thiếu thốn hàng ngày. Đồng thời, quyền của phụ nữ tại đây cũng đang bị đẩy vào tình trạng khủng hoảng nghiêm trọng.
Bối cảnh
Afghanistan là một quốc gia nằm ở Trung Á, từng trải qua nhiều thập kỷ chiến tranh và bất ổn chính trị. Taliban, một phong trào Hồi giáo cực đoan, lần đầu tiên nắm quyền từ năm 1996 đến 2001 với chính sách hà khắc, đặc biệt là đối với quyền của phụ nữ. Năm 2021, sau khi quân đội Mỹ và đồng minh rút khỏi Afghanistan, Taliban đã nhanh chóng tái chiếm quyền lực, dẫn đến sự thay đổi sâu sắc trong đời sống xã hội và chính trị của đất nước này.
Việc Taliban trở lại nắm quyền đã gây ra nhiều hệ quả nghiêm trọng, trong đó có sự sụt giảm mạnh mẽ viện trợ quốc tế, làm ảnh hưởng đến hệ thống y tế và giáo dục vốn đã mong manh của Afghanistan. Đây là nguyên nhân chính khiến cuộc khủng hoảng nhân đạo tại đây ngày càng trầm trọng.
Diễn biến chính
Hiện nay, hơn 3,7 triệu trẻ em dưới 5 tuổi tại Afghanistan đang phải đối mặt với tình trạng thiếu dinh dưỡng nghiêm trọng. Cơ thể suy yếu khiến trẻ dễ mắc các bệnh truyền nhiễm như tiêu chảy hay viêm phổi, đồng thời ảnh hưởng lâu dài đến sự phát triển thể chất và trí tuệ. Đặc biệt, nhiều gia đình ở vùng nông thôn phải mất nhiều giờ hoặc thậm chí vài ngày mới tiếp cận được dịch vụ y tế.
Olga Cherevková, nhân viên của Văn phòng Điều phối các vấn đề nhân đạo Liên Hợp Quốc (OCHA), cho biết: "Đặc biệt ở những làng xa xôi, người dân thường không hiểu rõ về tình trạng suy dinh dưỡng và hậu quả nghiêm trọng của nó. Nhiều trẻ chỉ được đưa đến khám khi đã quá muộn."
Hệ thống y tế Afghanistan cũng đang đối mặt với nhiều khó khăn. Việc vận hành các trung tâm y tế phụ thuộc rất lớn vào viện trợ nước ngoài, nhưng trong 4 năm qua, nguồn hỗ trợ này đã giảm tới 70%. Taliban đã cấm hoạt động của một số tổ chức nhân đạo, trong khi các nhà tài trợ khác chuyển hướng hỗ trợ sang nơi khác, khiến nhiều phòng khám phải đóng cửa.
Một y tá tại một cơ sở y tế Afghanistan chia sẻ: "Chúng tôi trung bình khám cho 80 đến 90 người mỗi ngày. Nếu phải đóng cửa, điều đó sẽ đe dọa tính mạng của nhiều phụ nữ và trẻ em, bởi họ không có tiền hay phương tiện để đến bệnh viện ở thành phố."
Phân tích & Ý nghĩa
Khủng hoảng nhân đạo tại Afghanistan không chỉ là vấn đề thiếu lương thực hay y tế mà còn liên quan mật thiết đến các chính sách xã hội và quyền con người dưới thời Taliban. Việc hạn chế quyền học tập và làm việc của phụ nữ đã làm giảm đáng kể số lượng nữ nhân viên y tế, như bác sĩ, nữ hộ sinh và y tá, vốn rất cần thiết cho chăm sóc sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là cho phụ nữ và trẻ em.
Hơn 2 triệu bé gái đã bị loại khỏi hệ thống giáo dục kể từ khi Taliban lên nắm quyền. Phụ nữ Afghanistan chỉ được phép tìm kiếm sự chăm sóc y tế từ các bác sĩ nữ, nhưng với số lượng nhân viên y tế nữ giảm mạnh, nhiều ca sinh nở không được giám sát chuyên nghiệp, dẫn đến tỷ lệ tử vong mẹ cao nhất thế giới.
Chính sách hà khắc của Taliban còn bao gồm việc cấm phụ nữ làm việc, ra ngoài không có người đàn ông đi kèm, và các quy định nghiêm ngặt về trang phục và hành vi. Theo luật về "phòng chống tội ác và duy trì đức hạnh", phụ nữ không được phép hát hoặc nói to nơi công cộng. Tổ chức Liên Hợp Quốc đánh giá đây là cuộc khủng hoảng lớn nhất về quyền phụ nữ trên toàn cầu.
Kết luận
Qua 5 năm kể từ khi Taliban trở lại nắm quyền, Afghanistan vẫn chìm trong khủng hoảng nhân đạo sâu sắc với hàng triệu người dân đối mặt với đói nghèo và bất ổn. Đặc biệt, quyền của phụ nữ bị hạn chế nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe, giáo dục và đời sống xã hội của cả đất nước. Tình hình này đòi hỏi sự quan tâm và hỗ trợ bền vững từ cộng đồng quốc tế để giúp Afghanistan vượt qua giai đoạn khó khăn.
Taliban trở lại nắm quyền 5 năm: Khủng hoảng sâu sắc tại Afghanistan vẫn kéo dài