Tám nhà thầu sân bay Long Thành dùng 936 tỷ đồng gửi tiết kiệm lấy lãi bị Thanh tra Chính phủ chỉ ra sai phạm
Dự án xây dựng Cảng hàng không quốc tế Long Thành giai đoạn 1 vừa được Thanh tra Chính phủ công bố nhiều vi phạm nghiêm trọng. Đáng chú ý, 8 trong số 10 nhà thầu thuộc liên danh Vietur đã sử dụng gần 936 tỷ đồng tiền tạm ứng để gửi tiết kiệm có kỳ hạn, thu về hơn 10 tỷ đồng tiền lãi, hành vi này bị đánh giá là trái với thỏa thuận hợp đồng và quy định pháp luật. Vậy sự việc này có ý nghĩa gì đối với dự án và cộng đồng doanh nghiệp xây dựng tại Việt Nam?
Bối cảnh
Dự án xây dựng Cảng hàng không quốc tế Long Thành giai đoạn 1 là một trong những công trình trọng điểm quốc gia về giao thông vận tải tại Việt Nam, với tổng mức đầu tư hơn 109.111 tỷ đồng. Dự án bao gồm bốn dự án thành phần, thực hiện trong giai đoạn 2020-2025, với quy mô gồm hai đường cất hạ cánh, một nhà ga hành khách cùng các hạng mục phụ trợ đồng bộ, có công suất thiết kế 25 triệu hành khách và 1,2 triệu tấn hàng hóa mỗi năm.
Trong bối cảnh đó, việc quản lý, giám sát các gói thầu xây dựng được đặt ra yêu cầu rất cao nhằm đảm bảo tiến độ, chất lượng và hiệu quả đầu tư. Tuy nhiên, Thanh tra Chính phủ đã phát hiện nhiều sai sót và vi phạm trong quá trình thực hiện dự án, đặc biệt tại các gói thầu thuộc dự án thành phần 2 và 3.
Diễn biến chính
Ngày 28 tháng 7, Thanh tra Chính phủ công bố kết luận thanh tra về việc chấp hành chính sách, pháp luật trong dự án xây dựng sân bay Long Thành giai đoạn 1. Trong đó, gói thầu 5.10 về thi công xây dựng và lắp đặt thiết bị công trình nhà ga hành khách do liên danh Vietur trúng thầu với giá hơn 27.800 tỷ đồng và gần 339 triệu USD, tổng cộng khoảng 35.900 tỷ đồng.
Liên danh Vietur gồm 10 doanh nghiệp, đứng đầu là IC Istas thuộc IC Holdings của Thổ Nhĩ Kỳ, cùng các thành viên như Ricons, Newtecons, Sol E&C, Tổng công ty Xây dựng số 1, Vinaconex, Tổng công ty Xây dựng Hà Nội, Phục Hưng Holdings, ATAD và Hawee.
Kết luận thanh tra chỉ ra nhiều sai sót trong hồ sơ mời thầu gói 5.10, như yêu cầu thông số kỹ thuật về hệ thống thang bộ hành và thang cuốn theo các tiêu chuẩn đã hết hiệu lực, cũng như yêu cầu kinh nghiệm thực hiện hợp đồng xây lắp tương tự không phù hợp. Đáng chú ý, trong quá trình thẩm định hồ sơ dự thầu, tổ chuyên gia phát hiện vi phạm nhưng không yêu cầu nhà thầu làm rõ năng lực của Vinaconex.
Hồ sơ dự thầu của liên danh Vietur sử dụng đồng tiền nước ngoài với giá trị 235,7 triệu USD, vi phạm quy định, nhưng bên mời thầu không phát hiện và vẫn ký hợp đồng, thanh toán bằng USD. Điều này tiềm ẩn rủi ro thất thoát do tỷ giá USD có thể biến động tăng cao.
Đặc biệt, 8 trong 10 nhà thầu thuộc liên danh Vietur đã dùng 936 tỷ đồng tiền tạm ứng để gửi tiết kiệm có kỳ hạn, thu về gần 10,6 tỷ đồng tiền lãi. Thanh tra Chính phủ đánh giá đây là hành vi không đúng mục đích sử dụng tiền tạm ứng theo hợp đồng và quy định pháp luật.
Bên cạnh đó, hợp đồng gói 5.10 cho phép tỷ lệ giá trị công việc tối đa giao thầu phụ là 80%, nhưng điều này bị cho là không đúng quy định hồ sơ mời thầu. Một số vật tư, thiết bị cũng bị thay đổi về nơi sản xuất, mã hiệu, nhà sản xuất so với hồ sơ dự thầu, vi phạm quy định.
Nhà thầu còn thi công một số hạng mục trước khi được chủ đầu tư và tư vấn giám sát chấp thuận biện pháp tổ chức thi công. Biện pháp thi công nâng kết cấu mái thép trung tâm nhà ga hành khách có sự thay đổi, dù được chủ đầu tư chấp thuận nhưng chưa được cơ quan chuyên môn thẩm định.
Thanh tra cũng phát hiện các nhà thầu chính như Newtecons, Ricons, Hancorp, Vinaconex, ATAD và Phục Hưng đã chuyển nhượng một phần công việc với tổng giá trị 1.596 tỷ đồng cho nhà thầu khác mà chưa được chủ đầu tư chấp thuận làm nhà thầu phụ, vi phạm quy định.
Những vi phạm này không chỉ giới hạn ở gói thầu 5.10 mà còn xảy ra tại các gói thầu khác trong dự án. Thanh tra Chính phủ đã chuyển thông tin sang Bộ Công an để điều tra, xử lý các vi phạm liên quan đến chuyển nhượng thầu, đồng tiền dự thầu và thanh toán.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc 8 nhà thầu trong liên danh Vietur sử dụng số tiền tạm ứng lên tới 936 tỷ đồng để gửi tiết kiệm lấy lãi thể hiện sự thiếu minh bạch và vi phạm nghiêm trọng về quản lý tài chính trong dự án đầu tư công. Tiền tạm ứng theo hợp đồng xây dựng thường được cấp nhằm phục vụ trực tiếp cho việc thi công, mua sắm vật tư, thiết bị, không được phép sử dụng vào mục đích khác như gửi tiết kiệm để sinh lời.
Hành vi này không chỉ vi phạm hợp đồng mà còn có thể gây ảnh hưởng đến tiến độ và chất lượng công trình khi nguồn vốn không được sử dụng đúng mục đích. Ngoài ra, việc sử dụng đồng USD trong hồ sơ dự thầu và thanh toán cũng làm tăng rủi ro tài chính do biến động tỷ giá, gây thiệt hại tiềm tàng cho chủ đầu tư là Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV).
Những sai sót trong hồ sơ mời thầu, việc thi công trước khi được chấp thuận biện pháp tổ chức thi công, cũng như việc chuyển nhượng thầu không đúng quy định cho thấy công tác quản lý, giám sát dự án còn nhiều bất cập. Điều này có thể làm giảm hiệu quả đầu tư và gây thất thoát tài sản Nhà nước.
Đáng chú ý, dự án sân bay Long Thành là công trình cấp đặc biệt, có quy mô lớn với hơn 150 gói thầu trong nước và quốc tế. Yếu tố khách quan như thời tiết mưa theo mùa tại tỉnh Đồng Nai và ảnh hưởng của dịch Covid-19 cũng tác động đến tiến độ, nhưng không thể biện minh cho các sai phạm về quản lý, sử dụng vốn và thực hiện hợp đồng.
Kết luận
Kết luận thanh tra của Chính phủ về dự án sân bay Long Thành giai đoạn 1 đã chỉ ra nhiều vi phạm nghiêm trọng, trong đó có việc 8 nhà thầu sử dụng tiền tạm ứng gửi tiết kiệm lấy lãi, vi phạm hợp đồng và pháp luật. Thanh tra Chính phủ đề nghị các bộ ngành liên quan rà soát, xử lý trách nhiệm và chuyển hồ sơ cho cơ quan chức năng để điều tra, xử lý theo quy định. Đây là bài học quan trọng về quản lý đầu tư công, đặc biệt với các dự án trọng điểm quốc gia.
Hình ảnh từ bài viết
Sân bay Long Thành tháng 5/2026. Ảnh: Phước Tuấn
Công trường sân bay Long Thành nhìn từ trên cao. Ảnh: Phước Tuấn
Tám nhà thầu sân bay Long Thành dùng 936 tỷ đồng gửi tiết kiệm lấy lãi bị Thanh tra Chính phủ chỉ ra sai phạm