Tăng vốn hơn 86.000 tỷ đồng cho đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng: Vì sao?
Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng vừa được Chính phủ đề xuất điều chỉnh tổng mức đầu tư lên tới 289.300 tỷ đồng, tăng hơn 86.100 tỷ đồng so với kế hoạch ban đầu được Quốc hội phê duyệt năm 2025. Điều gì đã khiến dự án quan trọng này tăng vốn mạnh đến vậy? Những thay đổi về tuyến đường, đầu tư đồng bộ và chi phí giải phóng mặt bằng là những yếu tố then chốt.
Bối cảnh
Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng là một trong những công trình giao thông trọng điểm của Việt Nam, được Quốc hội phê duyệt năm 2025 với tổng chiều dài khoảng 417 km, trong đó tuyến chính dài 389 km và tuyến nhánh dài 27,9 km. Tuyến đường sắt này có điểm đầu tại tỉnh Lào Cai, sát biên giới với Trung Quốc, và điểm cuối tại ga Lạch Huyện (Hải Phòng), là tuyến huyết mạch kết nối vùng Tây Bắc với thủ đô Hà Nội và cảng biển lớn Hải Phòng.
Thiết kế của dự án áp dụng tiêu chuẩn khổ đường sắt 1.435 mm, công nghệ đường sắt điện khí hóa, với tốc độ thiết kế lên đến 160 km/h cho tàu khách và 120 km/h cho tàu hàng. Dự án dự kiến khởi công năm 2025 và hoàn thành vào năm 2030, nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế, giao thương và vận tải hàng hóa, hành khách trong khu vực.
Diễn biến chính
Mới đây, Chính phủ đã đề xuất Quốc hội điều chỉnh tổng mức đầu tư dự án từ 203.200 tỷ đồng lên 289.300 tỷ đồng, tăng thêm 86.100 tỷ đồng. Theo Ban Quản lý dự án đường sắt (Bộ Xây dựng), có nhiều nguyên nhân dẫn đến việc tăng vốn này.
- Bổ sung đoạn tuyến Yên Viên - Gia Lâm dài 8,4 km: Ban đầu, dự án chỉ có ga đầu mối phía Bắc tại Yên Viên, nhưng theo quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội với tầm nhìn 100 năm, Gia Lâm được xác định là ga hành khách đầu mối phía Bắc, còn Yên Thường là ga đầu mối hàng hóa. Việc xây mới đoạn đường sắt nối Yên Viên - Gia Lâm nhằm kết nối với hệ thống đường sắt quốc gia và các tuyến đường sắt đô thị của Hà Nội, đồng thời phát triển khu vực ga Gia Lâm theo mô hình TOD (Transit-Oriented Development - phát triển đô thị dựa trên giao thông công cộng). Phần bổ sung này làm tăng chi phí khoảng 21.605 tỷ đồng, gồm 7.759 tỷ đồng xây dựng và 13.846 tỷ đồng giải phóng mặt bằng.
- Đầu tư đường đôi Hà Nội - Hải Phòng thay vì đường đơn: Ban đầu, đoạn Hà Nội - Hải Phòng dự kiến xây dựng một đường đơn và sau đó mới đầu tư đường thứ hai vào năm 2045. Tuy nhiên, dự báo nhu cầu vận tải cho thấy khoảng 10 năm sau khi tuyến hoạt động, sẽ cần đường đôi để đáp ứng. Việc đầu tư đồng bộ đường đôi ngay từ đầu giúp giảm chi phí phát sinh do thi công khi tuyến đang khai thác, giảm khoảng 115 ha đất sử dụng, tiết kiệm chi phí giải phóng mặt bằng và các hạng mục kỹ thuật khác. Tổng mức tăng do điều chỉnh này là 22.814 tỷ đồng. Đồng thời, vận tốc tàu được nâng từ 95 km/h lên 120 km/h, giảm thời gian đi lại khoảng 14 phút, mang lại lợi ích kinh tế khoảng 50 tỷ đồng mỗi năm.
- Chi phí giải phóng mặt bằng tăng mạnh dù diện tích đất giảm: Tổng diện tích đất sử dụng dự án giảm từ 2.632 ha xuống còn 2.075 ha, nhưng chi phí giải phóng mặt bằng lại tăng khoảng 34.849 tỷ đồng. Nguyên nhân là do các địa phương đã xác định chính xác phạm vi thu hồi đất, kiểm đếm chi tiết và cập nhật chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo quy định mới cùng đơn giá đất năm 2026.
- Thiết bị, giải pháp thiết kế mới: Dự án tăng thêm 15.326 tỷ đồng do bổ sung phương tiện, thiết bị và điều chỉnh giá, tỷ giá nhập khẩu. Một số giải pháp thiết kế công trình được điều chỉnh nhằm tăng độ bền, ổn định, an toàn khai thác, thích ứng biến đổi khí hậu và hạn chế chia cắt khu dân cư. Ví dụ như thay thế đoạn nền đường đào sâu bằng hầm, nền đường đắp cao hoặc tuyến qua khu đô thị bằng cầu, với tổng chi phí khoảng 5.360 tỷ đồng.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc tăng vốn dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng phản ánh sự điều chỉnh phù hợp với thực tế phát triển và nhu cầu vận tải trong tương lai. Việc bổ sung đoạn Yên Viên - Gia Lâm và chuyển ga đầu mối phía Bắc sang Gia Lâm phù hợp với quy hoạch phát triển đô thị Hà Nội, đồng thời tạo điều kiện kết nối thuận lợi với các tuyến đường sắt đô thị và quốc gia.
Đầu tư đồng bộ đường đôi ngay từ đầu cho đoạn Hà Nội - Hải Phòng không chỉ giảm thiểu rủi ro, chi phí phát sinh mà còn nâng cao hiệu quả vận tải, giảm thời gian di chuyển, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế vùng. Đây là bước đi chiến lược, tránh phải thi công phức tạp khi tuyến đang khai thác.
Chi phí giải phóng mặt bằng tăng dù diện tích đất giảm cho thấy tác động của chính sách bồi thường, giá đất và quy định pháp luật mới. Điều này cũng phản ánh sự minh bạch và chính xác hơn trong việc xác định phạm vi thu hồi đất, đảm bảo quyền lợi cho người dân bị ảnh hưởng.
Cuối cùng, các điều chỉnh về thiết kế nhằm nâng cao độ bền, an toàn và thích ứng với biến đổi khí hậu là cần thiết để đảm bảo dự án vận hành hiệu quả, bền vững trong dài hạn.
Kết luận
Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng tăng vốn hơn 86.000 tỷ đồng là kết quả của nhiều điều chỉnh quan trọng về tuyến đường, đầu tư đồng bộ và chi phí giải phóng mặt bằng. Những thay đổi này không chỉ đáp ứng nhu cầu vận tải ngày càng tăng mà còn phù hợp với quy hoạch phát triển đô thị và chính sách mới về đất đai. Dù tổng mức đầu tư tăng mạnh, phần tăng do nguyên nhân chủ quan vẫn thấp hơn khoản dự phòng đã được tính trước đó, cho thấy dự án vẫn được quản lý chặt chẽ và có tính toán kỹ lưỡng.
Hình ảnh từ bài viết
Hướng tuyến được điều chỉnh của dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng. Ảnh: Ban quản lý dự án đường sắt
Tăng vốn hơn 86.000 tỷ đồng cho đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng: Vì sao?