Thiếu tướng công an tranh luận về cơ chế bầu và chỉ định hòa giải viên cơ sở
Việc sửa đổi dự Luật Hòa giải viên cơ sở liên quan đến cơ chế bầu và chỉ định hòa giải viên đã trở thành chủ đề tranh luận sôi nổi trong phiên họp sáng ngày 10 tháng 8. Liệu hình thức bầu chọn hay chỉ định hòa giải viên sẽ phù hợp hơn với thực tiễn hoạt động hòa giải ở cơ sở? Những ý kiến trái chiều từ đại biểu Quốc hội và các lãnh đạo ngành công an, tư pháp đã làm rõ nhiều khía cạnh đáng chú ý.
Bối cảnh
Dự Luật Hòa giải viên cơ sở sửa đổi nhằm hoàn thiện cơ chế hoạt động của tổ hòa giải tại các thôn, tổ dân phố, nơi trực tiếp giải quyết tranh chấp, mâu thuẫn trong cộng đồng dân cư. Hòa giải viên cơ sở là người được cộng đồng tín nhiệm để hòa giải các vụ việc dân sự, hôn nhân gia đình, đất đai, và các tranh chấp khác ngay tại địa phương. Việc lựa chọn hòa giải viên hiện nay chủ yếu dựa trên hình thức bầu cử, tuy nhiên thực tế cho thấy có nhiều khó khăn trong việc tổ chức bầu chọn, đặc biệt trong những trường hợp bất khả kháng như thiên tai, dịch bệnh hoặc khi số người tham gia không đủ.
Trước tình hình đó, dự luật đề xuất bổ sung cơ chế chỉ định hòa giải viên nhằm kịp thời kiện toàn tổ hòa giải, bảo đảm hoạt động giải quyết tranh chấp không bị gián đoạn. Tuy nhiên, cơ chế này cũng gây tranh luận về tính dân chủ và hiệu quả thực tiễn.
Diễn biến chính
Đại biểu Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) nêu ra những hạn chế của cơ chế bầu hòa giải viên theo dự luật hiện hành. Ông phân tích rằng chỉ cần hơn 50% số hộ tham dự cuộc họp bầu cử và trong số đó chỉ cần hơn 50% đồng ý là có thể bầu được hòa giải viên. Ví dụ, một thôn có 400 hộ, nếu chỉ có 201 hộ tham dự thì chỉ cần 101 hộ đồng ý là đủ. Như vậy, trong tổng số 400 hộ dân, chỉ khoảng 25% số hộ thực sự quyết định ai sẽ là hòa giải viên, khiến việc bầu cử trở nên hình thức, thiếu tính đại diện.
Do đó, ông đề xuất cân nhắc phương án chỉ định hòa giải viên dựa trên tiêu chuẩn rõ ràng và quy trình minh bạch, có sự giới thiệu từ chi bộ đảng, ban công tác mặt trận thôn, nhằm giảm chi phí và thời gian cho người dân.
Đồng tình với quan điểm bổ sung cơ chế chỉ định, đại biểu Chamaléa Thị Thủy, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo Khánh Hòa, cho biết thực tế ở một số địa phương việc bầu hòa giải viên gặp nhiều khó khăn do thiên tai, dịch bệnh hoặc phải tổ chức bầu đi bầu lại nhiều lần mà vẫn không đủ số lượng. Việc chỉ định hòa giải viên sẽ giúp kiện toàn tổ hòa giải kịp thời, tránh gián đoạn công tác hòa giải tại cơ sở.
Bà cũng đề nghị bổ sung quy định việc chỉ định phải được bàn bạc, lấy ý kiến các tổ chức chính trị - xã hội và đại diện cộng đồng dân cư trước khi trình chủ tịch UBND cấp xã xem xét, công nhận.
Trái lại, Thiếu tướng Nguyễn Minh Tuấn, Giám đốc Công an tỉnh Phú Thọ, không đồng tình với cả hai hình thức bầu và chỉ định hòa giải viên. Ông nhấn mạnh lực lượng hòa giải hiện nay chủ yếu là những người có uy tín trong các tổ chức chính trị - xã hội như Hội Người cao tuổi, Cựu chiến binh, Liên hiệp phụ nữ. Vì vậy, việc tổ chức bầu chọn thêm người có uy tín là không thực tế.
Ông cũng cho biết phần lớn các vụ hòa giải thành công đều có sự phối hợp chặt chẽ của lực lượng bảo đảm an ninh, trật tự ở cơ sở và công an. Các tổ hòa giải hoạt động độc lập mà thành công là rất ít. Do đó, ông đề nghị dự luật cần phát huy vai trò các tổ chức chính trị - xã hội trong hệ thống mặt trận và xác định lực lượng bảo đảm an ninh, trật tự là thành phần chính trong công tác hòa giải.
Phát biểu giải trình, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết dự luật tiếp tục duy trì cơ chế bầu kết hợp bổ sung hình thức chỉ định hòa giải viên, kế thừa luật hiện hành. Đây là giải pháp tối ưu nhằm hài hòa tính tự quản cộng đồng và bảo đảm hiệu quả quản lý nhà nước.
Ông nhấn mạnh hình thức bầu giúp cộng đồng dân cư trực tiếp lựa chọn người có uy tín, am hiểu phong tục tập quán và được nhân dân tín nhiệm để thực hiện hòa giải, giữ vững niềm tin của người dân và tránh hành chính hóa một thiết chế mang tính xã hội, tự nguyện.
Tuy nhiên, dự luật bổ sung cơ chế chỉ định trong trường hợp không thể bầu được để duy trì hoạt động thường xuyên của tổ hòa giải. Các hình thức bầu cũng rất đa dạng, không cứng nhắc, có thể lấy ý kiến bằng phiếu, biểu quyết công khai, bỏ phiếu kín hoặc trực tuyến. Bộ trưởng cũng cho biết sẽ nghiên cứu thêm các hình thức biểu quyết qua mạng xã hội hoặc các hình thức phù hợp khác để phát huy sự tham gia của người dân.
Phân tích & Ý nghĩa
Cuộc tranh luận xoay quanh cơ chế bầu và chỉ định hòa giải viên cơ sở phản ánh những thách thức trong việc tổ chức hoạt động hòa giải tại địa phương. Hòa giải viên cơ sở đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết các tranh chấp nhỏ, góp phần giữ gìn an ninh, trật tự xã hội ngay từ cơ sở.
Việc duy trì cơ chế bầu giúp đảm bảo tính dân chủ, sự tín nhiệm của cộng đồng đối với hòa giải viên. Tuy nhiên, thực tế khó khăn trong tổ chức bầu cử, nhất là trong các tình huống bất khả kháng, khiến hoạt động hòa giải có thể bị gián đoạn, ảnh hưởng đến quyền lợi và sự ổn định của người dân.
Do đó, bổ sung cơ chế chỉ định hòa giải viên với quy trình rõ ràng, có sự tham gia của các tổ chức chính trị - xã hội và cộng đồng là giải pháp cần thiết để kiện toàn tổ hòa giải kịp thời, duy trì hoạt động liên tục. Đồng thời, việc phát huy vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội và lực lượng bảo đảm an ninh, trật tự cũng giúp nâng cao hiệu quả hòa giải, giảm thiểu các vụ việc phức tạp.
Kết luận
Tranh luận về cơ chế bầu và chỉ định hòa giải viên cơ sở cho thấy sự cân bằng giữa tính dân chủ và tính thực tiễn trong hoạt động hòa giải tại địa phương là vấn đề cần được tiếp tục hoàn thiện. Dự Luật Hòa giải viên cơ sở sửa đổi với phương án kết hợp bầu và chỉ định hòa giải viên nhằm đảm bảo tổ hòa giải hoạt động hiệu quả, kịp thời, phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương.
Hình ảnh từ bài viết
Đại biểu Nguyễn Minh Tuấn - Ảnh: Media Quốc hội
Thiếu tướng Công an tranh luận về bầu, chỉ định hòa giải viên cơ sở - Ảnh 2.
Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng - Ảnh: Media Quốc hội
Thiếu tướng công an tranh luận về cơ chế bầu và chỉ định hòa giải viên cơ sở