Thu hồi hàng chục hecta đất rừng đặc dụng sau nhiều năm lấn chiếm
Việc thu hồi đất công bị lấn chiếm kéo dài nhiều năm vừa ghi nhận bước tiến quan trọng tại tỉnh Đắk Lắk. Liệu những nỗ lực này có thể chấm dứt tình trạng vi phạm đất đai kéo dài, góp phần bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và quyền lợi cộng đồng? Câu chuyện thu hồi đất rừng đặc dụng tại Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Ka là một minh chứng điển hình.
Bối cảnh
Đắk Lắk là tỉnh nằm ở Tây Nguyên, nổi tiếng với hệ sinh thái rừng phong phú và các khu bảo tồn thiên nhiên quan trọng. Trong đó, Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Ka là vùng rừng đặc dụng được bảo vệ nghiêm ngặt nhằm duy trì đa dạng sinh học và cân bằng sinh thái. Tuy nhiên, tình trạng lấn chiếm đất rừng, chuyển đổi mục đích sử dụng đất trái phép diễn ra kéo dài, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường và quản lý đất đai.
Việc chiếm dụng đất công không chỉ là vấn đề về quản lý tài nguyên mà còn liên quan đến quyền lợi của cộng đồng và sự phát triển bền vững của địa phương. Do đó, các cơ quan chức năng đã áp dụng cơ chế thí điểm khởi kiện dân sự bảo vệ lợi ích công, nhằm tăng cường hiệu quả xử lý các vụ việc vi phạm đất đai.
Diễn biến chính
Từ năm 2005, ông N.T.Đ., cư trú tại xã Đắk Phơi, đã chiếm dụng trái phép 14ha đất rừng đặc dụng tại Nam Ka. Mặc dù đã nhiều lần bị kiểm tra và xử lý, diện tích đất này vẫn chưa được thu hồi. Sau khi Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 6 phối hợp với lực lượng kiểm lâm và đơn vị quản lý rừng tiến hành xác minh và vận động, ông Đ. đã tự nguyện cắm mốc và bàn giao lại toàn bộ diện tích đất.
Tuy nhiên, vấn đề lấn chiếm đất rừng tại Nam Ka vẫn chưa được giải quyết triệt để. Hiện còn tới 305 hộ dân chiếm dụng tổng cộng hơn 625,75ha đất rừng đặc dụng, trong đó có hơn 425ha được trồng cây công nghiệp và cây ăn quả, cùng khoảng 200ha đất lúa. Để xử lý, Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Đắk Lắk đã ban hành kiến nghị yêu cầu rà soát vi phạm và làm rõ trách nhiệm của các bên liên quan.
Ngày 7 tháng 9, ông Nguyễn Thiên Văn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, chỉ đạo xác minh 20 hộ chiếm dụng khoảng 174ha đất rừng, làm rõ dấu hiệu mua bán đất rừng trái phép. Đồng thời, tỉnh xây dựng phương án thu hồi và phục hồi hơn 425ha rừng trong giai đoạn 2027-2030, đồng thời rà soát đất lúa và xem xét hỗ trợ sinh kế cho người dân bị ảnh hưởng.
Bên cạnh đó, tại phường Bình Kiến, một trường hợp thuê đất công ích đã tự ý phân lô và chuyển nhượng khoảng 1.282m² đất cho 15 hộ dân. Mặc dù người chuyển nhượng đã bị xử lý hình sự và nhiều hộ dân bị xử phạt hành chính, các công trình vi phạm vẫn tồn tại. Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 11 đã ban hành 15 quyết định yêu cầu khôi phục hiện trạng và xem xét khởi kiện nếu không chấp hành.
Một vụ việc khác kéo dài hơn 12 năm tại danh thắng quốc gia Hồ Lắk cũng đang được rà soát. Một đơn vị từng bị xác định lấn chiếm khoảng 800m² đất, bị xử phạt và nhiều lần yêu cầu khắc phục nhưng chưa được xử lý dứt điểm. Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh đã đề nghị UBND xã Liên Sơn Lắk xác minh và xử lý. Đến ngày 4 tháng 11, Chủ tịch UBND xã cho biết đang rà soát hồ sơ để báo cáo viện kiểm sát.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Đắk Lắk áp dụng cơ chế thí điểm khởi kiện dân sự bảo vệ lợi ích công từ ngày 1 tháng 1 năm 2026 đã tạo ra bước đột phá trong xử lý các vụ việc lấn chiếm đất công kéo dài. Cơ chế này cho phép viện kiểm sát xác minh, yêu cầu khắc phục và khởi kiện ra tòa khi các cá nhân, tổ chức không tự nguyện trả lại đất hoặc khắc phục vi phạm.
Tại Đắk Lắk, nhiều cá nhân đã tự nguyện trả lại đất rừng hoặc khôi phục hiện trạng sau khi Viện Kiểm sát nhân dân vào cuộc, như trường hợp trả lại 3,811ha đất rừng tại xã Ea H'Leo hay bàn giao hơn 2,5ha rừng phòng hộ Đồng Xuân. Các vụ việc không tự nguyện khắc phục cũng được viện kiểm sát khởi kiện ra tòa, góp phần bảo vệ quyền quản lý đất công và tài nguyên thiên nhiên.
Báo cáo 9 tháng năm 2026 cho thấy Viện Kiểm sát nhân dân hai cấp tỉnh Đắk Lắk đã tiếp nhận 411 nguồn tin, xử lý 404 vụ việc, ban hành 27 quyết định khởi kiện. Tòa án đã thụ lý 26 vụ, xét xử 16 vụ và chấp nhận toàn bộ yêu cầu của viện kiểm sát. Qua đó, ngành kiểm sát đã góp phần bảo vệ và khôi phục quyền quản lý hơn 29,3ha đất công, thu hồi hơn 10,1 tỉ đồng tiền thuế và 3,7 tỉ đồng bảo hiểm xã hội.
Kết luận
Việc thu hồi hàng chục hecta đất rừng đặc dụng tại Đắk Lắk sau nhiều năm bị chiếm dụng cho thấy hiệu quả của cơ chế thí điểm khởi kiện dân sự bảo vệ lợi ích công. Đây là bước tiến quan trọng trong công tác quản lý đất đai, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và quyền lợi cộng đồng. Những nỗ lực này cũng gửi đi thông điệp rõ ràng về sự nghiêm minh của pháp luật trong xử lý các vi phạm đất đai kéo dài.
Hình ảnh từ bài viết
Hiện trường vụ lấn chiếm đất rừng đặc dụng - Ảnh: BVPL
Kiểm sát viên Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 9 xác minh tại hiện trường - Ảnh: Q.M.
Thu hồi hàng chục hecta đất rừng đặc dụng sau nhiều năm lấn chiếm