Thử nghiệm mô hình kinh doanh mới trong phim, nhạc, game tại Việt Nam
Việc phát triển công nghiệp văn hóa tại Việt Nam đang được thúc đẩy qua dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, với điểm nhấn là cơ chế thử nghiệm có giới hạn các sản phẩm và mô hình kinh doanh mới trong lĩnh vực phim ảnh, âm nhạc, trò chơi điện tử và nhiều ngành văn hóa khác. Liệu cơ chế này sẽ mở ra cơ hội gì cho ngành văn hóa và doanh nghiệp sáng tạo trong bối cảnh pháp luật hiện hành còn nhiều khoảng trống?
Bối cảnh
Việt Nam đang sở hữu nhiều tiềm năng để phát triển công nghiệp văn hóa, bao gồm các lĩnh vực như điện ảnh, âm nhạc, trò chơi điện tử, mỹ thuật, du lịch văn hóa, thiết kế, thời trang, thủ công mỹ nghệ, ẩm thực, phần mềm và nội dung số. Tuy nhiên, theo Bộ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh, sự liên kết từ khâu sáng tạo, sản xuất đến phân phối và tiêu dùng vẫn còn hạn chế, khiến các sản phẩm văn hóa chưa phát triển mạnh mẽ thành các hoạt động kinh doanh hiệu quả.
Trước thực trạng này, Chính phủ đã xây dựng dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa nhằm xử lý những khoảng trống pháp lý hiện có, đồng thời hỗ trợ thị trường và tạo điều kiện để các sản phẩm văn hóa phát triển thành hoạt động kinh doanh chính thức, góp phần thúc đẩy kinh tế sáng tạo.
Diễn biến chính
Chiều ngày 24 tháng 9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa. Một trong những nội dung quan trọng là cơ chế cho phép thử nghiệm có giới hạn các công nghệ, sản phẩm, dịch vụ hoặc mô hình kinh doanh mới trong các lĩnh vực văn hóa như điện ảnh, âm nhạc, trò chơi điện tử và các ngành khác.
Theo dự thảo, việc thử nghiệm sẽ được thực hiện trong phạm vi giới hạn về thời gian, không gian và phạm vi hoạt động. Ngoài các lĩnh vực chính như phim, nhạc, game, dự thảo còn ưu tiên các ngành mỹ thuật, du lịch văn hóa, thiết kế, thời trang, thủ công mỹ nghệ, ẩm thực, phần mềm và nội dung số. Kết quả thử nghiệm sẽ được đánh giá kỹ lưỡng để xem xét khả năng nhân rộng mô hình hiệu quả.
Mỗi quyết định cho phép thử nghiệm phải xác định rõ các nội dung sau:
- Hoạt động được thực hiện;
- Quy định pháp luật nào được áp dụng khác;
- Biện pháp kiểm soát rủi ro;
- Trách nhiệm của các bên tham gia;
- Cách tiếp nhận phản hồi từ người tham gia.
Dự thảo cũng đặt ra các giới hạn quan trọng, ví dụ không được phép áp dụng khác các quy định về quyền sở hữu trí tuệ, nghĩa vụ thuế, phí, các hành vi bị cấm hoặc những quyền của công dân được Hiến pháp và pháp luật bảo đảm. Nếu thử nghiệm bị dừng, đơn vị thực hiện phải đảm bảo quyền và nghĩa vụ đã phát sinh hợp pháp, đồng thời khắc phục hậu quả đối với người tham gia và các bên chịu tác động. Việc miễn, loại trừ trách nhiệm trong quá trình thử nghiệm sẽ tuân theo luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, không được mặc nhiên áp dụng cho mọi trường hợp.
Phân tích & Ý nghĩa
Cơ chế thử nghiệm này được kỳ vọng sẽ tạo ra không gian pháp lý linh hoạt để các tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân có thể thử nghiệm các ý tưởng sáng tạo, công nghệ mới và mô hình kinh doanh chưa được luật pháp hiện hành quy định rõ. Điều này đặc biệt quan trọng trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa, nơi đổi mới sáng tạo và sự đa dạng sản phẩm đóng vai trò then chốt.
Việc thử nghiệm có giới hạn về thời gian và phạm vi giúp kiểm soát rủi ro, bảo vệ quyền lợi của người tham gia và các bên liên quan, đồng thời tạo cơ sở để đánh giá hiệu quả trước khi nhân rộng mô hình. Đây cũng là cách tiếp cận phù hợp với xu hướng phát triển kinh tế sáng tạo trên thế giới, khi mà các ngành công nghiệp văn hóa ngày càng đóng góp lớn vào GDP và tạo việc làm.
Bên cạnh đó, dự thảo còn đề xuất lập mã định danh và hồ sơ số cho tài sản trí tuệ trong các ngành công nghiệp văn hóa, nhằm phục vụ việc truy xuất thông tin, định giá, giao dịch và bảo hộ quyền. Việc này sẽ giúp minh bạch hóa tài sản trí tuệ, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp trong việc góp vốn hoặc dùng tài sản trí tuệ làm tài sản bảo đảm khi vay vốn ngân hàng.
Về nhân lực, dự thảo đề xuất các chính sách hỗ trợ như học bổng, miễn học phí, hỗ trợ sinh hoạt phí và tín dụng cho người học các ngành nghề ưu tiên trong công nghiệp văn hóa. Đồng thời, dự thảo cũng hướng đến việc hỗ trợ một phần chi phí sử dụng sản phẩm văn hóa cho các nhóm đối tượng như học sinh, sinh viên, người có công, người nghèo và người khuyết tật, thông qua thẻ văn hóa quốc gia tích hợp trong tài khoản định danh cá nhân hoặc hình thức khác do Chính phủ quy định.
Kết luận
Dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa với cơ chế thử nghiệm mô hình kinh doanh mới là bước đi quan trọng nhằm thúc đẩy sự phát triển của ngành công nghiệp văn hóa tại Việt Nam. Cơ chế này không chỉ giúp khắc phục những hạn chế về pháp lý hiện nay mà còn tạo điều kiện để các sản phẩm văn hóa phát triển thành hoạt động kinh doanh thực thụ, góp phần đa dạng hóa thị trường và nâng cao giá trị kinh tế của ngành.
Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thống nhất trình dự án luật tại kỳ họp thứ 2 và dự kiến Quốc hội sẽ xem xét thông qua vào kỳ họp thứ 3, giữa năm 2027. Đây là cơ hội để các doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân hoạt động trong lĩnh vực văn hóa có thêm công cụ pháp lý để đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững.
Hình ảnh từ bài viết
Bộ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh trình Dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, chiều 24/9. Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội
Thử nghiệm mô hình kinh doanh mới trong phim, nhạc, game tại Việt Nam