Tiêu hủy 180.000 con tôm hùm giống nhập lậu: Khó khăn chồng chất ngành tôm hùm Việt
Ngành nuôi tôm hùm Việt Nam đang trải qua giai đoạn đầy thử thách khi mới đây có tới 180.000 con tôm hùm giống nhập lậu bị tiêu hủy. Điều này không chỉ phản ánh thực trạng quản lý nguồn giống còn nhiều bất cập mà còn hé lộ những khó khăn lớn của nghề nuôi tôm hùm tại các địa phương trọng điểm như Khánh Hòa và Đắk Lắk. Vậy nguyên nhân sâu xa là gì và tương lai ngành tôm hùm sẽ ra sao?
Bối cảnh
Khánh Hòa và Đắk Lắk là hai tỉnh có nghề nuôi tôm hùm phát triển mạnh nhất miền Trung Việt Nam, chiếm đến 95% sản lượng tôm hùm thương phẩm cả nước trong năm 2025. Vịnh Vân Phong (Khánh Hòa) nổi tiếng với các bè nuôi tôm hùm bông, sản phẩm chủ yếu xuất khẩu sang Trung Quốc. Tuy nhiên, nghề nuôi tôm hùm đang đứng trước nhiều thách thức lớn từ việc kiểm soát nguồn giống đến các yêu cầu khắt khe của thị trường xuất khẩu.
Việc nhập khẩu tôm hùm giống không rõ nguồn gốc, nhập lậu đang là vấn đề nhức nhối. Các cơ quan chức năng đã phải tiêu hủy 180.000 con tôm hùm giống nhập lậu nhằm ngăn ngừa nguy cơ dịch bệnh và bảo vệ ngành nuôi tôm trong nước. Đây là con số đáng kể, phản ánh sự bấp bênh trong khâu cung ứng giống của ngành.
Diễn biến chính
Ông Võ Văn Thái, Giám đốc Hợp tác xã nuôi trồng thủy sản - du lịch Vân Phong, cho biết từ khi Trung Quốc siết chặt quy định truy xuất nguồn gốc tôm hùm xuất khẩu, người nuôi tại Khánh Hòa gặp nhiều khó khăn. Trước đây, tôm hùm con được thu gom từ tự nhiên hoặc mua từ thương lái nhập khẩu không đầy đủ giấy tờ. Nay, Trung Quốc yêu cầu rõ ràng về vùng nuôi và chứng minh nguồn gốc, khiến tôm nhập khẩu không chính ngạch không thể xuất khẩu.
Ông Thái nhấn mạnh: "Tôm thương phẩm đi bằng chính ngạch không được vì không có giấy tờ. Một số người nuôi chấp nhận đi tiểu ngạch, nhưng giá chỉ còn khoảng 50% so với thực tế. Kiểu gì cũng khó khăn".
Tương tự, ông Đào Xuân Hòa, Giám đốc Hợp tác xã nuôi trồng thủy sản Vạn Ninh, cho biết Khánh Hòa cần khoảng 60 - 70 triệu con tôm hùm giống mỗi năm, nhưng chỉ đáp ứng được khoảng 5% từ khai thác tự nhiên, còn lại phụ thuộc hoàn toàn vào nhập khẩu. Do lượng giống nhập khẩu chính ngạch rất ít, đa số người nuôi phải mua giống trôi nổi trên thị trường, tiềm ẩn nguy cơ dịch bệnh và khó tiêu thụ.
Ông Hòa cũng chỉ ra bài toán nan giải: "Từ tôm giống đến việc tiêu thụ tôm hùm phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái. Người nuôi không chủ động được khâu mua giống lẫn bán sản phẩm". Khi mùa vụ khan hiếm, giá giống tăng cao, nhiều hộ chấp nhận rủi ro mua giống không rõ nguồn gốc để giảm chi phí.
Thêm vào đó, Indonesia hiện là nguồn cung tôm hùm giống chính cho Việt Nam. Tuy nhiên, từ tháng 5-2023, Trung Quốc sửa đổi Luật bảo vệ động vật hoang dã, cấm đánh bắt, kinh doanh tôm hùm bông, gây khó khăn lớn cho xuất khẩu. Indonesia cũng siết chặt quy định xuất khẩu tôm hùm giống theo Quy định KP 7/2024, chỉ cho phép xuất khẩu tôm sống trên 50g và yêu cầu doanh nghiệp nước ngoài đầu tư cơ sở ươm giống bản địa.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc tiêu hủy số lượng lớn tôm hùm giống nhập lậu cho thấy ngành nuôi tôm hùm Việt Nam đang phụ thuộc nặng nề vào nguồn giống nhập khẩu, trong khi hệ thống quản lý và kiểm soát chưa đủ chặt chẽ. Điều này làm tăng rủi ro dịch bệnh, ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm và khả năng xuất khẩu.
Thị trường Trung Quốc chiếm gần 98% thị phần xuất khẩu tôm hùm Việt Nam, nên bất kỳ thay đổi nào trong chính sách kiểm soát của nước này đều tác động mạnh đến người nuôi. Yêu cầu truy xuất nguồn gốc, bảo vệ môi trường và an toàn thực phẩm ngày càng khắt khe đòi hỏi ngành phải nâng cao chất lượng và minh bạch chuỗi cung ứng.
Việc Indonesia siết chặt xuất khẩu tôm hùm giống cũng đặt ra thách thức lớn về nguồn cung, buộc Việt Nam phải đẩy mạnh nghiên cứu và làm chủ công nghệ sản xuất giống nhân tạo. Đây là hướng đi bền vững để giảm phụ thuộc nhập khẩu và tăng tính chủ động cho người nuôi.
Kết luận
Ngành nuôi tôm hùm Việt Nam đang đứng trước nhiều khó khăn từ nguồn giống nhập khẩu không rõ ràng, rào cản xuất khẩu và biến động chính sách quốc tế. Việc tiêu hủy 180.000 con tôm hùm giống nhập lậu là cảnh báo nghiêm trọng về quản lý và phát triển bền vững ngành hàng này. Để vượt qua, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, người nuôi và doanh nghiệp, tập trung vào công nghệ giống và xây dựng thương hiệu tôm hùm Việt Nam.
Hình ảnh từ bài viết
Tôm hùm mang lại giá trị lớn cho ngành nuôi thủy sản nước ta nhiều năm qua - Ảnh: XUÂN HOÁT
Khánh Hòa là địa phương có số lồng nuôi tôm hùm lớn nhất miền Trung - Ảnh: XUÂN HOÁT
Dù là ngành mang lại thu nhập cao, nhưng người nuôi tôm hùm ở nước ta đang đối mặt nhiều khó khăn, thách thức - Ảnh: XUÂN HOÁT
Tiêu hủy 180.000 con tôm hùm giống nhập lậu: Khó khăn chồng chất ngành tôm hùm Việt