TP.HCM cần nâng chất lượng sống để giữ chân người tài theo Nghị quyết 09
TP.HCM đang đứng trước thách thức lớn trong việc giữ vững vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước. Liệu chỉ tăng trưởng kinh tế có đủ để thành phố này cạnh tranh trong khu vực và toàn cầu? TS Phạm Thái Sơn, giảng viên Trường đại học Việt Đức, cho rằng chìa khóa nằm ở chất lượng sống, đặc biệt là khả năng thu hút và giữ chân tầng lớp sáng tạo – lực lượng quan trọng nhất cho sự phát triển bền vững.
Bối cảnh
Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển TP.HCM trong kỷ nguyên mới, được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ký ban hành, đặt ra yêu cầu rất lớn cho thành phố sau sáp nhập. Theo đó, TP.HCM phải tiếp tục giữ vai trò đầu tàu kinh tế, đồng thời tiên phong trong mô hình phát triển, thể chế và quản trị đô thị hiện đại. Đây là bước ngoặt quan trọng nhằm nâng cao vị thế của thành phố trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng khốc liệt giữa các đô thị lớn trong khu vực Đông Nam Á và thế giới.
TP.HCM là trung tâm kinh tế, tài chính, văn hóa lớn nhất Việt Nam, với dân số và quy mô kinh tế vượt trội. Tuy nhiên, thành phố cũng đối mặt với nhiều thách thức như ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, giá nhà đất tăng cao và áp lực về hạ tầng. Những vấn đề này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sống của người dân và khả năng thu hút nhân tài, đặc biệt là tầng lớp sáng tạo – nhóm người có trình độ cao, đóng vai trò then chốt trong phát triển kinh tế tri thức và đổi mới sáng tạo.
Diễn biến chính
TS Phạm Thái Sơn phân tích, Nghị quyết 09 không chỉ tập trung vào tăng trưởng kinh tế hay vai trò đầu tàu của TP.HCM mà còn hướng đến xây dựng một đô thị có năng lực cạnh tranh khu vực và sức hút toàn cầu. Thành phố cần tiên phong về mô hình phát triển, thể chế và quản trị hiện đại. Tuy nhiên, người dân sẽ không cảm nhận được những khái niệm lớn lao này qua các con số hay chính sách, mà qua trải nghiệm thực tế hàng ngày như thời gian đi làm, khả năng mua nhà, không gian công cộng, môi trường sống và chất lượng dịch vụ.
Đáng chú ý, TS Sơn nhấn mạnh vai trò của tầng lớp sáng tạo – lực lượng tạo ra giá trị gia tăng chính cho kinh tế đô thị hiện đại. Trên thế giới, các thành phố cạnh tranh không chỉ bằng ưu đãi đầu tư mà còn bằng môi trường sống, văn hóa, khả năng sáng tạo và mức độ cởi mở. Người có trình độ cao có nhiều lựa chọn nơi sinh sống và làm việc, họ ưu tiên những nơi có giao thông thuận tiện, khu ở chất lượng cao, không gian công cộng hấp dẫn, môi trường làm việc cởi mở, cơ hội phát triển nghề nghiệp và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mạnh mẽ.
Do đó, TP.HCM không thể chỉ dừng lại ở cải thiện thể chế hay đầu tư hạ tầng mà phải xây dựng một hệ sinh thái đô thị sống tốt, đáp ứng nhu cầu đa dạng của người dân và đặc biệt là của tầng lớp sáng tạo. Điều này đòi hỏi sự thay đổi trong cách làm quy hoạch và triển khai quy hoạch đô thị.
TS Sơn đề xuất TP.HCM cần hoàn thiện quy hoạch tổng thể với chất lượng cao, làm nền tảng cho liên kết vùng, phát triển mô hình TOD (Transit-Oriented Development – phát triển đô thị lấy giao thông công cộng làm trung tâm), tăng trưởng xanh, thích ứng biến đổi khí hậu và phát triển bao trùm xã hội. Hiện nay, quy hoạch thường chỉ tập trung vào lập kế hoạch mà thiếu cơ chế giám sát và đánh giá triển khai, khiến quy hoạch dễ trở thành lý thuyết trên giấy, không phát huy hiệu quả thực tế.
Ông cũng nhấn mạnh cần xây dựng khung giám sát và đánh giá quy hoạch với các chỉ số định lượng và mục tiêu định tính rõ ràng – điều còn thiếu trong hệ thống quy hoạch của Việt Nam. Ngoài ra, sau sáp nhập, TP.HCM cần cơ chế quy hoạch liên phường, liên xã để giải quyết các vấn đề hạ tầng và phát triển liên vùng cấp cơ sở, một điểm quan trọng nhưng hiện chưa có nền tảng pháp lý rõ ràng.
Đáng chú ý, TS Sơn còn đề xuất tăng cường vai trò cộng đồng trong quy hoạch đô thị. Người dân không chỉ là đối tượng bị tác động mà cần tham gia thực chất vào quá trình quy hoạch và phát triển đô thị, cùng chia sẻ trách nhiệm và lợi ích với Nhà nước và doanh nghiệp. Điều này giúp tăng tính khả thi và hiệu quả khi triển khai quy hoạch. Ông cũng gợi ý TP.HCM nên thí điểm thuê tư vấn chuyên môn độc lập đánh giá chất lượng hồ sơ quy hoạch, thiết kế không gian và công trình, thay vì chính quyền ôm toàn bộ quy trình như hiện nay.
Phân tích & Ý nghĩa
Nghị quyết 09 thể hiện tầm nhìn chiến lược của Bộ Chính trị về phát triển TP.HCM không chỉ là trung tâm kinh tế mà còn là đô thị hiện đại, có sức hút toàn cầu. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, thành phố phải chuyển từ cách tiếp cận truyền thống chỉ tập trung vào tăng trưởng kinh tế sang chú trọng nâng cao chất lượng sống cho người dân.
Chất lượng sống bao gồm nhiều yếu tố như môi trường trong lành, giao thông thuận tiện, nhà ở phù hợp, không gian công cộng, văn hóa đa dạng và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Đây là những điều kiện cần thiết để thu hút và giữ chân tầng lớp sáng tạo – nhóm người có trình độ cao, đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế tri thức và đổi mới sáng tạo. Nếu không có môi trường sống tốt, TP.HCM sẽ khó cạnh tranh với các đô thị lớn trong khu vực như Singapore, Bangkok hay Kuala Lumpur.
Việc thay đổi cách làm quy hoạch và triển khai quy hoạch cũng là bước tiến quan trọng để đảm bảo các dự án phát triển đô thị không chỉ là kế hoạch trên giấy mà thực sự mang lại lợi ích cho người dân. Cơ chế giám sát, đánh giá và sự tham gia của cộng đồng sẽ giúp nâng cao tính minh bạch, hiệu quả và bền vững trong phát triển đô thị.
Kết luận
Nghị quyết 09 đặt ra yêu cầu lớn cho TP.HCM trong việc giữ vai trò đầu tàu kinh tế và tiên phong phát triển đô thị hiện đại. Theo TS Phạm Thái Sơn, thành phố cần tập trung nâng cao chất lượng sống để thu hút và giữ chân tầng lớp sáng tạo – nhân tố quyết định cho sự phát triển bền vững. Điều này đòi hỏi sự thay đổi căn bản trong quy hoạch và quản trị đô thị, với sự tham gia thực chất của cộng đồng và cơ chế giám sát hiệu quả.
Hình ảnh từ bài viết
Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị đặt ra yêu cầu rất lớn cho TP.HCM sau sáp nhập tiếp tục giữ vai trò đầu tàu kinh tế, tiên phong về mô hình phát triển, thể chế và quản trị đô thị - Ảnh: TTO
TS Phạm Thái Sơn - Ảnh: NVCC
TP.HCM cần nâng chất lượng sống để giữ chân người tài theo Nghị quyết 09