TP HCM đề xuất nhận gần 300 thẩm quyền từ Trung ương trong dự luật đô thị đặc biệt
TP HCM đang đứng trước cơ hội lớn để trở thành một đô thị đặc biệt với quyền tự chủ rộng rãi hơn bao giờ hết. Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt vừa được UBND thành phố trình bày sáng ngày 22 tháng 5 đề xuất giao gần 300 thẩm quyền từ các cấp Trung ương cho chính quyền địa phương, nhằm tạo ra một cơ chế phân quyền sâu rộng, phù hợp với vai trò đầu tàu kinh tế, văn hóa của thành phố.
Bối cảnh
TP HCM là trung tâm kinh tế lớn nhất Việt Nam, đóng góp khoảng 20% GDP cả nước. Tuy nhiên, cơ chế quản lý hiện nay vẫn chịu nhiều hạn chế về thẩm quyền so với vai trò và quy mô phát triển của thành phố. Trước đó, Bộ Chính trị đã đồng ý chủ trương để TP HCM xây dựng Luật Đô thị đặc biệt, tương tự như Luật Thủ đô đã áp dụng cho Hà Nội. Mục tiêu là tạo nền tảng pháp lý mới cho một siêu đô thị trong giai đoạn phát triển mới, với cơ chế phân quyền, phân cấp mạnh mẽ hơn, giúp tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế kéo dài nhiều năm.
Dự thảo luật gồm 9 chương, 45 điều, tập trung vào bốn nhóm vấn đề lớn: xác lập vị trí pháp lý của đô thị đặc biệt; phân cấp, phân quyền trong quản trị đô thị; phát triển đô thị xanh, đô thị thông minh, kinh tế biển và trung tâm tài chính quốc tế; cùng cơ chế liên kết vùng và mở rộng không gian phát triển.
Diễn biến chính
Bà Nguyễn Thị Hồng Hạnh, Giám đốc Sở Tư pháp TP HCM, đại diện Tổ biên tập dự thảo, cho biết dự luật đề xuất phân quyền triệt để, tối đa cho TP HCM, trừ các lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại, dân tộc và tôn giáo. Cụ thể:
- HĐND thành phố được giao hơn 140 thẩm quyền từ Quốc hội.
- UBND thành phố nhận hơn 130 thẩm quyền từ Chính phủ.
- Chủ tịch UBND thành phố được trao hơn 20 thẩm quyền từ Thủ tướng.
Trong tổ chức bộ máy, TP HCM được quyền quyết định số lượng cơ quan chuyên môn, tổng biên chế công chức và người hưởng lương ngân sách trong toàn hệ thống chính trị địa phương. Thành phố cũng chủ động tuyển dụng, bổ nhiệm lãnh đạo đơn vị sự nghiệp công lập và doanh nghiệp nhà nước.
Về chính sách thu nhập, hỗ trợ nhà ở, đào tạo và điều kiện làm việc cho cán bộ, công chức, viên chức, HĐND thành phố được trao quyền quy định chính sách thu nhập tăng thêm và các hỗ trợ liên quan.
Đáng chú ý, TP HCM có thể ban hành các quy định khác với văn bản của cơ quan Trung ương nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính hoặc xử lý các vấn đề đặc thù chưa được quy định. Thành phố cũng được phép thí điểm các cơ chế, chính sách mới theo mô hình "sandbox" trong tối đa 5 năm, có thể gia hạn thêm 5 năm.
Về tài chính - ngân sách, TP HCM được hưởng toàn bộ phần tăng thu ngân sách trên địa bàn; có quyền phát hành trái phiếu chính quyền địa phương, vay vốn trong và ngoài nước; đồng thời được quyết định thêm các loại phí, lệ phí ngoài danh mục hiện hành.
Trong quản lý đầu tư và quy hoạch, thành phố được quyết định chủ trương đầu tư nhiều dự án thuộc thẩm quyền Quốc hội hoặc Thủ tướng nếu sử dụng vốn ngân sách địa phương; lập quy hoạch tổng thể tích hợp duy nhất thay cho nhiều loại quy hoạch hiện nay; chủ động quản lý không gian ngầm, trên cao và ven biển.
Chủ tịch UBND TP HCM được đề xuất thêm nhiều thẩm quyền mới như phê duyệt quy hoạch tổng thể thành phố; quyết định chủ trương đầu tư; quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp; quyết định cơ chế lựa chọn nhà thầu đặc biệt; thành lập, giải thể trường đại học, cao đẳng trực thuộc thành phố; cấp phép hành nghề khám chữa bệnh; và áp dụng các biện pháp đặc thù để bảo đảm trật tự đô thị. Người đứng đầu chính quyền cũng phải chịu trách nhiệm giải trình đối với các quyết định quản lý và không được phân cấp lại phần lớn thẩm quyền được giao.
Phân tích & Ý nghĩa
Đề xuất này đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc trao quyền tự chủ cho TP HCM, giúp thành phố có thể linh hoạt hơn trong quản lý, điều hành và phát triển kinh tế - xã hội. Việc phân quyền sâu rộng sẽ giúp tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, tạo điều kiện thuận lợi cho các dự án đầu tư, cải cách hành chính và phát triển đô thị thông minh, xanh, bền vững.
Đặc biệt, quyền tự chủ về tài chính và ngân sách sẽ giúp TP HCM chủ động hơn trong việc huy động và sử dụng nguồn lực, giảm sự phụ thuộc vào ngân sách Trung ương. Mô hình "sandbox" cho phép thử nghiệm các chính sách mới cũng mở ra cơ hội sáng tạo, phù hợp với đặc thù của thành phố.
Tuy nhiên, việc trao quyền cũng đi kèm trách nhiệm giải trình cao, đòi hỏi chính quyền TP HCM phải minh bạch, hiệu quả trong quản lý để đảm bảo quyền lợi của người dân và sự phát triển bền vững.
Kết luận
Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt với gần 300 thẩm quyền được đề xuất giao cho TP HCM là bước đột phá trong phân quyền, tạo nền tảng pháp lý mới cho một siêu đô thị phát triển năng động, hiện đại. Đây là cơ hội hiếm có để thành phố tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế, nâng cao hiệu quả quản trị và phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.
TP HCM đề xuất nhận gần 300 thẩm quyền từ Trung ương trong dự luật đô thị đặc biệt