TP HCM đề xuất tài xế công nghệ phải đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc
Trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh mẽ, TP HCM vừa tiếp tục đề xuất đưa tài xế công nghệ, shipper và người bán hàng online vào diện tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc. Liệu chính sách này có thể bảo vệ quyền lợi cho nhóm lao động mới này hiệu quả hơn so với hình thức đóng BHXH tự nguyện hiện nay?
Bối cảnh
Việc mở rộng diện tham gia BHXH bắt buộc cho nhóm lao động làm việc qua nền tảng số như tài xế công nghệ, shipper và người bán hàng online đang là vấn đề được nhiều địa phương và cơ quan chức năng quan tâm. Tại TP HCM, Bảo hiểm xã hội thành phố đã gửi góp ý về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội tới Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố, đề xuất bổ sung nhóm lao động này vào diện bắt buộc tham gia BHXH.
Trước đó, Bộ Nội vụ đã phản hồi góp ý của các địa phương, cho rằng nhóm lao động trên hiện có thể tham gia BHXH tự nguyện với phương thức đóng linh hoạt và được Nhà nước hỗ trợ, nên chưa cần thiết bổ sung vào diện bắt buộc. Bộ Nội vụ cũng lưu ý nếu chuyển sang BHXH bắt buộc, nhóm này sẽ mất quyền lợi hỗ trợ Nhà nước đối với BHXH tự nguyện và phương thức đóng sẽ không còn linh hoạt.
Diễn biến chính
Phó giám đốc Bảo hiểm xã hội TP HCM, ông Nguyễn Quốc Thanh, cho biết mức hỗ trợ hiện nay chưa đủ sức hút với tài xế công nghệ và các lao động làm việc qua nền tảng số. Theo quy định, người tham gia BHXH tự nguyện đóng 22% trên mức thu nhập lựa chọn, trong đó Nhà nước hỗ trợ từ 20% đến 30% mức đóng tính trên chuẩn nghèo khu vực nông thôn, tương đương khoảng 66.000 đồng mỗi tháng với mức hỗ trợ phổ biến 20%.
Đáng chú ý, BHXH tự nguyện hiện chủ yếu bảo đảm các chế độ dài hạn như hưu trí và tử tuất, còn các chế độ ngắn hạn như tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, ốm đau thì không được bảo hiểm. Trong khi đó, tài xế công nghệ và shipper thường xuyên di chuyển ngoài đường, đối diện nhiều rủi ro tai nạn và bệnh tật, nên cần được bảo vệ bởi các chế độ ngắn hạn này, vốn chỉ có trong BHXH bắt buộc.
Theo ông Thanh, khảo sát cho thấy cả nước có khoảng 600.000 tài xế công nghệ đang làm việc cho các nền tảng số, trong đó TP HCM chiếm số lượng lớn. Tuy nhiên, số lượng tài xế tham gia BHXH tự nguyện rất thấp, chỉ khoảng 700 người.
Bảo hiểm xã hội TP HCM đề xuất mức đóng BHXH bắt buộc cho tài xế công nghệ dựa trên hợp đồng giữa tài xế và nền tảng, với mức tối thiểu bằng lương tối thiểu vùng và tối đa bằng 20 lần mức tham chiếu. Khoản đóng có thể được thực hiện hàng tháng thông qua doanh nghiệp vận hành ứng dụng hoặc khấu trừ trực tiếp từ tài khoản nhận thu nhập của tài xế.
Thực tế, đã có hãng xe công nghệ đóng BHXH bắt buộc cho tài xế xe 4 bánh, căn cứ theo lương tối thiểu vùng, trong đó doanh nghiệp đóng 21,5% và tài xế đóng 10,5%.
Phân tích & Ý nghĩa
Đề xuất của Bảo hiểm xã hội TP HCM dựa trên Công ước về lao động nền tảng do Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) thông qua tại Hội nghị Lao động quốc tế lần thứ 114 tháng 6/2026. Công ước này yêu cầu mở rộng tiêu chuẩn lao động cơ bản đối với người làm việc qua nền tảng số, đặc biệt khi nền tảng kiểm soát giá cước, phân phối công việc và đánh giá hiệu suất, thì người lao động cần được bảo đảm các quyền cơ bản về bảo hiểm xã hội, y tế và tai nạn lao động.
Bên cạnh đó, đề xuất cũng phù hợp với Bộ luật Lao động 2019 của Việt Nam, theo đó một thỏa thuận dù mang tên gọi khác nhưng có trả công, có sự quản lý, điều hành và giám sát thì vẫn có thể được xem là quan hệ lao động. Luật Bảo hiểm xã hội 2024 cũng cho phép Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định mở rộng diện tham gia BHXH bắt buộc đối với nhóm có việc làm và thu nhập ổn định trên cơ sở đề xuất của Chính phủ.
Việc bổ sung nhóm tài xế công nghệ vào diện bắt buộc tham gia BHXH cũng phù hợp với mục tiêu mở rộng diện bao phủ BHXH theo Nghị quyết 28 và Nghị quyết 42 của Trung ương, hướng tới BHXH toàn dân và bảo đảm quyền lợi an sinh cho lao động khi gặp rủi ro.
Kết luận
Đề xuất của Bảo hiểm xã hội TP HCM nhằm bảo vệ quyền lợi an sinh xã hội cho nhóm lao động mới trong nền kinh tế số, đặc biệt là tài xế công nghệ, shipper và người bán hàng online. Việc chuyển từ hình thức đóng BHXH tự nguyện sang bắt buộc sẽ giúp mở rộng phạm vi bảo hiểm, bao gồm cả các chế độ ngắn hạn cần thiết cho nhóm lao động có rủi ro cao này. Tuy nhiên, chính sách cũng cần cân nhắc kỹ lưỡng để đảm bảo sự linh hoạt và hỗ trợ phù hợp, tránh gây áp lực tài chính quá lớn cho người lao động.
Hình ảnh từ bài viết
Tài xế các hãng xe công nghệ trên đường phố TP HCM. Ảnh: Thanh Tùng
TP HCM đề xuất tài xế công nghệ phải đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc