TP HCM đối mặt thách thức lớn với hơn 17 triệu m3 bùn nạo vét đến 2030
TP HCM đang đứng trước bài toán nan giải khi phải xử lý hơn 17 triệu m3 đất, bùn phát sinh từ các dự án cải tạo kênh rạch và thủy lợi trong vòng 5 năm tới. Việc thiếu nơi tiếp nhận ổn định khiến nhiều công trình trọng điểm có nguy cơ chậm tiến độ, ảnh hưởng đến kế hoạch chỉnh trang đô thị và bảo vệ môi trường của thành phố.
Bối cảnh
TP HCM là trung tâm kinh tế lớn của Việt Nam với hệ thống kênh rạch chằng chịt, nhiều dự án cải tạo, nạo vét thủy lợi được triển khai nhằm chống ngập, cải thiện môi trường và phát triển đô thị. Tuy nhiên, các dự án này phát sinh lượng lớn đất, bùn cần được xử lý và đổ thải hợp lý.
Đặc biệt, dự án cải tạo kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên dài gần 32 km đã phát sinh hơn 3 triệu m3 bùn nhưng chưa tìm được nơi tiếp nhận ổn định. Tương tự, dự án bờ Bắc kênh Đôi (quận 8 cũ) với vốn đầu tư hơn 7.300 tỷ đồng cũng gặp khó khăn trong việc xử lý khoảng 329.000 m3 đất, bùn và phế thải phát sinh.
Diễn biến chính
Ban quản lý dự án 1 thuộc Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị TP HCM cho biết trong số 329.000 m3 đất, bùn phát sinh từ dự án bờ Bắc kênh Đôi, có khoảng 65.000 m3 thuộc loại ô nhiễm cần xử lý đặc biệt, còn lại hơn 80% là đất, bùn không ô nhiễm.
Theo kế hoạch ban đầu, toàn bộ lượng đất, bùn này được vận chuyển về Khu xử lý Đa Phước (huyện Bình Chánh cũ) thông qua hợp đồng với Công ty Sài Gòn Xanh. Tuy nhiên, doanh nghiệp này sau đó thông báo không còn khả năng tiếp nhận phần đất, bùn không ô nhiễm, buộc dự án phải tìm phương án khác nhưng đến nay vẫn chưa có đầu ra ổn định.
Trên công trường, đất đào được tập kết tạm dọc khu vực thi công, xen kẽ với vật liệu và các cấu kiện chờ lắp đặt, làm thu hẹp không gian thi công. Ông Phan Sỹ Tú, Phó giám đốc Công ty Thủy lợi Hà Nội, một trong các nhà thầu chính, cho biết đơn vị đang ưu tiên các hạng mục không liên quan đến xử lý đất đào trong thời gian chưa có bãi tiếp nhận. Tuy nhiên, nếu tình trạng kéo dài, việc tồn đọng bùn đất sẽ ảnh hưởng tiến độ và khả năng triển khai đồng bộ các hạng mục khác.
"Nếu có bãi tiếp nhận bùn đất, khó khăn không những được tháo gỡ mà chúng tôi còn có thể đẩy nhanh tiến độ do có mặt bằng bố trí thêm nhiều mũi thi công", ông Tú nói.
Phân tích & Ý nghĩa
TP HCM đang triển khai khoảng 53 dự án tương tự đến năm 2030, với tổng lượng đất đào, bùn nạo vét ước tính hơn 17 triệu m3. Bình quân mỗi năm, nhóm dự án này phát sinh khoảng 3,4 triệu m3 bùn đất cần xử lý, chưa kể lượng bùn phát sinh từ duy tu, nạo vét các tuyến giao thông thủy và hệ thống thoát nước.
Lượng bùn này được phân thành hai nhóm: ô nhiễm và không ô nhiễm. Bùn không ô nhiễm có thể tận dụng để bồi đắp, trồng cây hoặc san lấp, trong khi bùn ô nhiễm phải được xử lý đặc biệt tại các cơ sở chuyên dụng. Tuy nhiên, TP HCM chưa có các bãi tiếp nhận được quy hoạch sẵn cho bùn không ô nhiễm, nên từng dự án phải tự tìm địa điểm và hoàn tất thủ tục liên quan, gây khó khăn và kéo dài thời gian.
Việc thiếu nơi tiếp nhận ổn định không chỉ làm chậm tiến độ các dự án đầu tư công mà còn ảnh hưởng đến các dự án theo hình thức đối tác công tư (PPP), như dự án chống ngập do triều với tổng vốn 10.000 tỷ đồng, phát sinh gần hai triệu m3 bùn đất. Phương án tiếp nhận bùn đất của các dự án này nhiều lần phải điều chỉnh do các địa điểm dự kiến ngừng hoạt động hoặc không còn khả năng tiếp nhận.
Kết luận
Việc thiếu các bãi tiếp nhận bùn đất ổn định đang trở thành nút thắt lớn đối với các dự án cải tạo kênh rạch và thủy lợi tại TP HCM. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến tiến độ thi công mà còn tác động đến công tác chỉnh trang đô thị và bảo vệ môi trường của thành phố trong những năm tới. Giải pháp quy hoạch và xây dựng các bãi tiếp nhận bùn đất phù hợp, đồng thời tăng cường quản lý, phối hợp giữa các bên liên quan là cần thiết để tháo gỡ khó khăn này.
Hình ảnh từ bài viết
Công trường thi công ở dự án bờ Bắc kênh Đôi, tháng 8/2026. Ảnh: Giang Anh
Rạch Xuyên Tâm được giải phóng mặt bằng để thi công tạo, bao gồm hạng mục nạo vét, tháng 7/2026. Ảnh: Quỳnh Trần
Sà lan nạo vét bùn trên kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè, năm 2020, toàn bộ lượng bùn được đưa về Đa Phước. Ảnh: Giang Anh
TP HCM đối mặt thách thức lớn với hơn 17 triệu m3 bùn nạo vét đến 2030