TP HCM trước cơ hội Đổi mới thể chế thúc đẩy phát triển đô thị
TP HCM, siêu đô thị với gần 14 triệu dân, đang đứng trước một bước ngoặt quan trọng trong quá trình phát triển khi chuẩn bị triển khai cuộc Đổi mới lần hai về thể chế. Liệu những cải cách này có thể giải phóng được nguồn lực tiềm ẩn, giúp thành phố vượt qua những điểm nghẽn kéo dài nhiều thập kỷ?
Bối cảnh
Khu Mả Lạng rộng 6,8 ha, nằm giữa bốn tuyến đường Nguyễn Trãi, Cống Quỳnh, Trần Đình Xu và Nguyễn Cư Trinh, là một trong những dự án chỉnh trang đô thị trọng điểm của TP HCM. Trước năm 1975, khu vực này từng là nghĩa địa, sau đó được giải tỏa và hình thành khu dân cư đông đúc với hàng trăm căn nhà nhỏ. Tuy nhiên, dự án chỉnh trang khu này bị đình trệ suốt hơn 25 năm do nhiều lần thay đổi chủ đầu tư và điều chỉnh phương án, khiến hơn 1.400 hộ dân sống trong những căn nhà xuống cấp không thể sửa chữa hay xây mới.
Đây không phải là câu chuyện riêng của khu Mả Lạng mà phản ánh thực trạng chung của nhiều dự án phát triển đô thị tại TP HCM, nơi tốc độ đô thị hóa nhanh chóng nhưng thể chế, pháp luật chưa theo kịp, gây ra nhiều điểm nghẽn trong quản lý và phát triển.
Diễn biến chính
Cuối tháng 6 vừa qua, cán bộ phường Bến Thành đã tiến hành đo đạc hiện trạng, ghi nhận nguyện vọng từng hộ dân trong khu Mả Lạng, chuẩn bị cho phương án bồi thường và tái định cư. Đây là bước triển khai thực tế đầu tiên sau hơn một phần tư thế kỷ dự án bị treo.
Tháng 3/2023, UBND TP HCM thu hồi dự án để nghiên cứu phương án mới. Đến cuối tháng 3 năm nay, Bí thư Thành ủy TP HCM Trần Lưu Quang cam kết sẽ sớm khởi động lại dự án chỉnh trang khu Mả Lạng và khu chợ Gà - Gạo, đồng thời yêu cầu các địa phương và sở ngành tháo gỡ vướng mắc để đẩy nhanh tiến độ.
Ngày 19/6, Hội đồng Nhân dân TP HCM thông qua chủ trương đầu tư dự án chỉnh trang khu Mả Lạng - chợ Gà - Gạo với tổng vốn hơn 16.300 tỷ đồng. Dự án dự kiến khởi công giải phóng mặt bằng từ tháng 8 năm nay và triển khai trong giai đoạn 2026-2029.
Doanh nghiệp sẽ đầu tư đồng bộ hạ tầng kỹ thuật, xây dựng quỹ nhà tái định cư tại chỗ cho người dân. Khu Mả Lạng sau khi hoàn thành sẽ có chung cư nhà ở xã hội cao khoảng 38 tầng với 1.400 căn hộ, cùng 93 căn nhà thấp tầng và trường học liên cấp. Khu chợ Gà - Gạo cũng sẽ có chung cư khoảng 35 tầng với 760 căn hộ.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc giải quyết dự án treo kéo dài hơn 25 năm chỉ trong vòng ba tháng cho thấy quyết tâm chính trị rất lớn của lãnh đạo TP HCM trong việc tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển đô thị. Theo PGS.TS Trần Hoàng Ngân, đại biểu Quốc hội, điều quan trọng không phải là thiếu nguồn vốn mà là thiếu một thể chế đủ mạnh để huy động các nguồn lực xã hội cho phát triển.
TP HCM từ lâu được xem như "phòng thí nghiệm" của nhiều cải cách kinh tế và quản lý đô thị tại Việt Nam. Từ cuối thập niên 1970, thành phố đã chủ động thử nghiệm các sáng kiến trao quyền tự chủ cho doanh nghiệp, phát triển khu chế xuất Tân Thuận đầu tiên của cả nước, cho đến việc phát hành trái phiếu chính quyền địa phương và các dự án BT huy động vốn ngoài ngân sách. Những mô hình này sau đó được nhân rộng trên toàn quốc.
Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng về quy mô kinh tế, dân số và đô thị hóa của TP HCM trong những năm gần đây đã vượt xa khuôn khổ pháp lý hiện hành, gây ra nhiều vướng mắc trong quản lý và đầu tư phát triển. Nghị quyết 54 của Quốc hội năm 2017 là bước đầu cho phép thành phố thí điểm các cơ chế đặc thù về tài chính, đầu tư và quản lý đất đai, nhằm tạo ra sự linh hoạt hơn trong quản trị.
Kết luận
TP HCM đang bước vào giai đoạn mới của quá trình Đổi mới, tập trung vào cải cách thể chế để giải phóng nguồn lực phát triển. Dự án chỉnh trang khu Mả Lạng là minh chứng cụ thể cho sự thay đổi này, hứa hẹn mở ra nhiều cơ hội phát triển bền vững cho thành phố lớn nhất Việt Nam trong tương lai gần.
Hình ảnh từ bài viết
Người dân sống trong khu Mả Lạng. Ảnh: Quỳnh Trần
Khu chế xuất Tân Thuận nằm ven sông Sài Gòn, tháng 5/2026. Ảnh: Quỳnh Trần
Xa lộ Hà Nội hướng về trung tâm TP HCM, tháng 7/2026. Ảnh: Thanh Tùng
TP HCM trước cơ hội Đổi mới thể chế thúc đẩy phát triển đô thị