TP HCM và cuộc chiến chống ngập: Thực trạng và thách thức
TP HCM, trung tâm kinh tế lớn nhất Việt Nam, đang đối mặt với tình trạng ngập úng nghiêm trọng dù đã đầu tư nhiều dự án chống ngập. Tại sao những trận mưa lớn vẫn khiến nhiều tuyến đường bị ngập sâu? Thành phố đã làm gì và còn những khó khăn gì trong việc xử lý vấn đề này?
Bối cảnh
TP HCM là đô thị lớn, nằm ở vùng đồng bằng sông Cửu Long, có địa hình thấp và chịu ảnh hưởng của mưa lớn, triều cường và nước biển dâng. Những năm gần đây, biến đổi khí hậu khiến mưa lớn và triều cường ngày càng khắc nghiệt, gây áp lực lớn lên hệ thống thoát nước.
Thành phố đã sáp nhập các vùng lân cận như Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu, tạo thành một khu vực rộng lớn với nhiều lưu vực thoát nước khác nhau. Điều này làm cho việc quản lý và xây dựng hệ thống thoát nước trở nên phức tạp hơn, đòi hỏi sự đồng bộ và liên kết giữa các khu vực.
Diễn biến chính
Cuối tháng 9 đầu tháng 10 vừa qua, TP HCM trải qua nhiều trận mưa lớn khiến hàng loạt tuyến đường bị ngập nặng, gây ùn tắc giao thông. Điển hình là đường Phan Huy Ích, phường Tân Sơn (quận Tân Bình cũ), ngập sâu gần một mét trên đoạn dài 800 m.
Nguyên nhân được xác định là do vị trí này nằm ở nơi giao nhau của nhiều lưu vực nhỏ, nước chủ yếu chảy vào kênh Hy Vọng rồi thoát ra hệ thống Tham Lương - Bến Cát. Tuy nhiên, hệ thống cống thoát nước ở đây đã cũ kỹ, kích thước nhỏ và bị lấn chiếm, trong khi kênh rạch tiếp nhận nước cũng xuống cấp, dẫn đến quá tải.
Trên toàn thành phố hiện có khoảng 159 điểm ngập thường xuyên, trong đó 50 điểm ngập nặng. Mạng lưới thoát nước gồm hơn 7.200 km cống, gần 1.700 cửa xả và hơn 500 van ngăn triều, nhưng phần lớn được đầu tư theo các quy hoạch riêng biệt và chưa đồng bộ.
Trước đây, TP HCM chủ yếu xử lý ngập theo từng điểm riêng lẻ, nhưng từ năm 2008 đã chuyển sang kiểm soát theo lưu vực thoát nước để tăng hiệu quả. Tuy nhiên, nhiều dự án chống ngập lớn vẫn chậm tiến độ, ví dụ như dự án ngăn triều trị giá 10.000 tỷ đồng khởi công năm 2016 đến nay chưa vận hành.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc hạ tầng thoát nước chưa đồng bộ, kết hợp với sự phát triển đô thị nhanh chóng và biến đổi khí hậu, khiến TP HCM vẫn phải đối mặt với tình trạng ngập úng nghiêm trọng. Mưa lớn vượt thiết kế, triều cường cao hơn mức dự kiến cùng với việc bê tông hóa làm giảm khả năng thấm nước tự nhiên khiến nước không kịp thoát.
Hệ thống cống cũ, nhỏ, bị rác thải cản trở hoặc thiếu kết nối làm tăng nguy cơ ngập ở nhiều khu vực, kể cả những nơi có địa hình cao như Gò Vấp hay Thủ Đức cũ. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt, giao thông và kinh doanh của người dân, trong đó có cộng đồng người Việt tại TP HCM.
Việc chia thành 23 lưu vực thoát nước chính giúp quản lý liên vùng hiệu quả hơn, nhưng cũng đặt ra thách thức lớn về phối hợp giữa các địa phương và hoàn thiện hệ thống hạ tầng đồng bộ. Kế hoạch giai đoạn 2026-2030 với 87 dự án và vốn đầu tư hơn 142.000 tỷ đồng nhằm xử lý 50 điểm ngập nặng là bước đi quan trọng, nhưng chưa giải quyết hết toàn bộ 159 điểm ngập hiện có.
Kết luận
TP HCM đã có nhiều nỗ lực trong cuộc chiến chống ngập, với các dự án cải tạo kênh rạch, xây dựng hệ thống cống và đê bao ngăn triều. Tuy nhiên, do hạ tầng chưa đồng bộ, dự án chậm tiến độ và áp lực từ biến đổi khí hậu, tình trạng ngập vẫn còn diễn ra nghiêm trọng tại nhiều khu vực. Việc hoàn thiện hệ thống thoát nước theo lưu vực và tăng cường đầu tư là cần thiết để giảm thiểu ngập úng, bảo đảm cuộc sống và phát triển kinh tế của thành phố.
Hình ảnh từ bài viết
Đường Phan Huy Ích ngập gần một mét sau trận mưa lớn tối 30/9. Ảnh: Thanh Tùng
Nước ngập trên đường Hàm Nghi, trung tâm TP HCM, ngày 23/9. Ảnh: Quỳnh Trần
Nước ngập chảy cuồn cuộn trên đường Lý Tế Xuyên, TP Thủ Đức cũ, chiều 22/9. Ảnh: Quỳnh Trần
TP HCM và cuộc chiến chống ngập: Thực trạng và thách thức