Trung tướng Trần Văn Độ: Cần đa dạng hình thức thực hiện nghĩa vụ quân sự
Nghĩa vụ quân sự là trách nhiệm quan trọng của mỗi công dân trong độ tuổi, nhưng thực tế chỉ một phần nhỏ được tuyển chọn nhập ngũ. Vậy những người còn lại sẽ thực hiện nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc ra sao? Trung tướng Trần Văn Độ, nguyên Phó chánh án TAND Tối cao, đã chia sẻ quan điểm về việc cần có thêm các hình thức thực hiện nghĩa vụ, trong đó có đóng góp tài chính.
Bối cảnh
Tại kỳ họp không thường lệ thứ nhất Quốc hội khóa 16, đại biểu Nguyễn Công Long, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, đã đề xuất nghiên cứu cơ chế để những người đã hết tuổi gọi nhập ngũ nhưng chưa được tuyển chọn vẫn có thể đóng góp cho đất nước bằng các hình thức khác nhau. Vấn đề này từng được Quốc hội thảo luận cách đây 12 năm khi chỉ một phần công dân trong độ tuổi được tuyển quân, còn phần đông chưa có hình thức thực hiện trách nhiệm bảo vệ Tổ quốc.
Trung tướng Trần Văn Độ, người từng là đại biểu Quốc hội khóa 12 và 13, cũng đã từng đề xuất bổ sung các hình thức thực hiện nghĩa vụ quân sự ngoài việc nhập ngũ trực tiếp, trong đó có đóng góp tài chính. Đây là một cách để phân bổ trách nhiệm bảo vệ Tổ quốc một cách công bằng hơn trong bối cảnh nhu cầu tuyển quân có hạn.
Diễn biến chính
Theo Trung tướng Trần Văn Độ, nghĩa vụ quân sự là nghĩa vụ bắt buộc đối với mọi công dân trong độ tuổi, đáp ứng đủ điều kiện và tiêu chuẩn. Tuy nhiên, do chỉ tiêu tuyển quân hàng năm có giới hạn, nên chỉ một bộ phận công dân được gọi nhập ngũ và phục vụ trong quân đội khoảng hai năm. Phần lớn còn lại chưa được tuyển chọn và hiện chưa có hình thức nào để thực hiện trách nhiệm này.
Ông cho rằng trách nhiệm bảo vệ Tổ quốc cần được phân bổ hợp lý giữa những người trực tiếp phục vụ tại ngũ và những người chưa có cơ hội nhập ngũ. Nếu pháp luật chỉ quy định duy nhất hình thức nhập ngũ, thì trách nhiệm của phần đông công dân còn lại chưa được xác định rõ ràng.
Trong cuộc thảo luận dự án luật năm 2014, ông cùng một số đại biểu đã đề xuất nghiên cứu thêm các hình thức thực hiện nghĩa vụ quân sự, trong đó có đóng góp tài chính dành cho những người đủ tiêu chuẩn nhưng không được tuyển chọn hoặc chưa có điều kiện phục vụ tại ngũ theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền.
Đại biểu Nguyễn Công Long mới đây đề xuất mở rộng hình thức thực hiện nghĩa vụ cho cả những người đã hết tuổi gọi nhập ngũ mà chưa được tuyển chọn, không giới hạn chỉ là đóng góp tài chính. Trung tướng Độ cho biết điểm khác biệt là thời điểm và phạm vi áp dụng, trong khi ông đề xuất áp dụng trong độ tuổi gọi nhập ngũ từ 18 đến hết 25 tuổi (hoặc 27 tuổi với người tạm hoãn do học cao đẳng, đại học).
Ông cũng nhấn mạnh việc không thể để cá nhân tự ý lựa chọn không nhập ngũ chỉ vì đang làm việc, kinh doanh hay có thu nhập cao. Pháp luật cần quy định rõ trường hợp đặc biệt được miễn hoặc tạm hoãn do đảm nhiệm công việc thiết yếu, vị trí trọng yếu hoặc là lao động chính nuôi nhiều người phụ thuộc.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc thiết kế thêm hình thức thực hiện nghĩa vụ quân sự như đóng góp tài chính nhằm tạo ra sự công bằng và trách nhiệm chung trong bảo vệ Tổ quốc. Trung tướng Độ nhấn mạnh rằng đóng góp tài chính không phải là con đường để né tránh nghĩa vụ, mà là một cách để những người không được tuyển chọn hoặc chưa thể phục vụ tại ngũ vẫn có thể thực hiện trách nhiệm với đất nước.
Để tránh phát sinh tiêu cực như xin-cho hay ưu ái người có điều kiện kinh tế, ông đề nghị quy trình xét duyệt phải minh bạch, công khai, dựa trên tiêu chí rõ ràng như tính chất công việc, ảnh hưởng khi vắng mặt, hoàn cảnh gia đình và nhu cầu tuyển quân tại địa phương. Cán bộ lợi dụng chính sách để ưu ái hoặc công dân khai báo gian dối phải bị xử lý nghiêm minh.
Kết luận
Trung tướng Trần Văn Độ khẳng định việc đa dạng hóa hình thức thực hiện nghĩa vụ quân sự là cần thiết để chia sẻ trách nhiệm bảo vệ Tổ quốc một cách công bằng và phù hợp với thực tế. Đây không phải là cách để tránh nghĩa vụ mà là phương án bổ sung nhằm đảm bảo mọi công dân đều có cơ hội đóng góp cho quốc phòng, dù không trực tiếp phục vụ tại ngũ.
Hình ảnh từ bài viết
PGS.TS, trung tướng Trần Văn Độ, nguyên Phó chánh án TAND Tối cao, nguyên Chánh án Tòa án quân sự Trung ương, đại biểu Quốc hội khóa 12 và 13, khi còn ở nghị trường. Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội
Thanh niên lên đường nhập ngũ thực hiện nghĩa vụ quân sự tại điểm giao, nhận quân số 4 Ban Chỉ huy phòng thủ khu vực 3 – Hồng Hà, Hà Nội, tháng 3/2026. Ảnh: Giang Huy
Trung tướng Trần Văn Độ: Cần đa dạng hình thức thực hiện nghĩa vụ quân sự