Tự chủ chiến lược: Chìa khóa sống còn của báo chí trong kỷ nguyên số
Trong bối cảnh công nghệ số phát triển nhanh chóng và mạng xã hội nước ngoài ngày càng chi phối thông tin, báo chí Việt Nam đang đối mặt với thách thức lớn về việc duy trì tính chính danh và tiếp cận công chúng. Phiên thảo luận "Tự chủ chiến lược của cơ quan báo chí trong kỷ nguyên số" tại Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026 đã trở thành tâm điểm thu hút sự quan tâm của giới làm nghề báo.
Bối cảnh
Khái niệm "tự chủ chiến lược" được ông Nguyễn Thanh Lâm, Tổng giám đốc Đài Truyền hình Việt Nam kiêm Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, nhấn mạnh bắt nguồn từ tư tưởng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về sự tự chủ toàn diện của quốc gia, từ kinh tế, an ninh quốc phòng đến đối ngoại. Ông Lâm khẳng định: "Nếu không có tự chủ chiến lược, chúng ta không tồn tại. Tự chủ chiến lược hay là chết". Trong kỷ nguyên số, báo chí không chỉ cần tự chủ về tài chính mà còn phải làm chủ công nghệ, nội dung và hệ thống phân phối thông tin để tồn tại và phát triển.
Thói quen tiếp nhận thông tin của người dùng đang thay đổi mạnh mẽ, từ truyền hình truyền thống sang các nền tảng số và mạng internet. Điều này đặt ra thách thức lớn cho báo chí truyền thống trong việc giữ chân khán giả và duy trì vai trò chính thống của mình.
Diễn biến chính
Ông Nguyễn Thanh Lâm chia sẻ câu chuyện thực tế của VTVgo – nền tảng truyền hình số quốc gia đã được phát triển trong hơn 10 năm qua. Mặc dù truyền hình số mặt đất vẫn cho hình ảnh sắc nét nhất, nhưng số lượng người xem ngày càng giảm do thói quen sử dụng ti-vi truyền thống với ăng-ten không còn phổ biến. Thay vào đó, mạng internet và hạ tầng viễn thông trở thành kênh phân phối quan trọng nhất.
Nhờ sự hỗ trợ của chính sách nhà nước, VTVgo được định hướng trở thành nền tảng truyền hình quốc gia, tích hợp các kênh truyền hình địa phương. Đài Truyền hình Việt Nam đã phối hợp với các hãng sản xuất ti-vi để tích hợp sẵn ứng dụng VTVgo và nút bấm tắt trên điều khiển của tất cả ti-vi thông minh tại Việt Nam mà không phải trả phí.
Ông Lâm cũng thông tin thêm, theo Nghị định mới hướng dẫn Luật Báo chí, việc cài đặt một số nền tảng quốc gia, trong đó có thể có nền tảng báo chí quốc gia, sẽ trở thành bắt buộc trên tất cả các thiết bị thông minh, từ ti-vi, điện thoại di động đến máy tính bảng, dù sản xuất trong nước hay nhập khẩu chính ngạch.
Ông nhấn mạnh chiến lược "vừa hợp tác vừa đấu tranh" với các mạng xã hội nước ngoài, không để chúng trở thành nền tảng trụ cột của báo chí Việt Nam. Ông kể lại trường hợp khi một số chương trình của VTV được dư luận quan tâm, nhiều khán giả thắc mắc tại sao không đưa lên YouTube. Ông Lâm phản hồi rằng mục tiêu là để người xem sử dụng nền tảng của mình, không để mạng xã hội áp đặt luật chơi.
Đồng thời, ông Lâm lưu ý về xu hướng các tập đoàn truyền thông lớn trên thế giới mạnh tay cắt giảm nhân sự không phù hợp, và cho rằng báo chí Việt Nam cần đào tạo lại nhân lực một cách quyết liệt, hợp tác với những người đang làm chủ dòng thông tin trên mạng xã hội để bù đắp những thiếu sót.
Ông Nguyễn Quang Vũ, Phó Giám đốc Trung tâm Nội dung số và Truyền thông (Thông tấn xã Việt Nam), bổ sung rằng dòng chảy thông tin qua các thuật toán nước ngoài khiến khả năng tiếp cận công chúng của báo chí bị chi phối nặng nề. Luật Báo chí sửa đổi năm 2025 yêu cầu các tòa soạn phải tự chủ về nội dung, công nghệ, dữ liệu và hệ thống phân phối, không chỉ tập trung vào tự chủ tài chính.
Ở khối báo chí địa phương, ông Phạm Văn Tuấn, Giám đốc Báo và Phát thanh - Truyền hình Hải Phòng, cho biết nguồn thu dịch vụ và quảng cáo trong 6 tháng đầu năm 2026 giảm mạnh, chỉ còn khoảng 46% so với cùng kỳ năm trước. Chi phí vận hành chiếm gần 57,6% tổng chi thường xuyên, khiến việc đầu tư công nghệ bị hạn chế. Đơn vị này đã chuyển hướng cung cấp các gói giải pháp truyền thông tổng thể, lấy báo điện tử làm trung tâm và tận dụng sự hồi sinh của quảng cáo phát thanh, đồng thời phát sóng trực tiếp trên hệ thống VTVgo để mở rộng phạm vi tiếp cận.
Ông Lê Quốc Minh, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân và Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, nhận định việc chuyển đổi số hiện nay mới chỉ là "làm báo in trên nền tảng số" chứ chưa thực sự chuyển đổi số. Ông đề xuất đào tạo lại nhân sự, chọn ra khoảng 20% - 25% nhân tố xuất sắc để đào tạo chuyên sâu, biến họ thành lực lượng đa nhiệm, đồng thời tích hợp các vị trí mới như chuyên gia dữ liệu, thiết kế web, biên tập viên AI và biên tập viên mạng xã hội vào quy trình sản xuất.
Phân tích & Ý nghĩa
Phiên thảo luận đã làm rõ rằng tự chủ chiến lược trong báo chí không chỉ là vấn đề tài chính mà còn là sự làm chủ về công nghệ, nội dung và hệ thống phân phối thông tin. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh người dùng ngày càng chuyển sang các nền tảng số và mạng xã hội nước ngoài chi phối mạnh mẽ thị trường truyền thông.
Việc nhà nước tham gia vào việc định hướng và hỗ trợ phát triển các nền tảng truyền hình, báo chí quốc gia như VTVgo cho thấy một chiến lược nhằm bảo vệ và củng cố vị thế của báo chí chính thống trong kỷ nguyên số. Đồng thời, sự thay đổi trong cách thức đào tạo và sử dụng nhân lực báo chí cũng là yếu tố then chốt để thích ứng với môi trường truyền thông mới.
Kết luận
Tự chủ chiến lược được xác định là yếu tố sống còn của báo chí Việt Nam trong kỷ nguyên số. Sự thay đổi về công nghệ, thói quen người dùng và áp lực từ mạng xã hội nước ngoài đòi hỏi các cơ quan báo chí phải làm chủ nội dung, công nghệ và hệ thống phân phối. Những bước đi như phát triển nền tảng quốc gia, đổi mới đào tạo nhân sự và chiến lược hợp tác - đấu tranh với mạng xã hội là những tín hiệu tích cực cho sự phát triển bền vững của báo chí cách mạng.
Hình ảnh từ bài viết
Các diễn giả trong phiên thảo luận "Tự chủ chiến lược của cơ quan báo chí trong kỷ nguyên số". Ảnh: Đỗ Hiền
Tự chủ chiến lược: Chìa khóa sống còn của báo chí trong kỷ nguyên số