Từ nương ngô, sắn đến vườn cây ăn quả thu 2-3 tỷ đồng mỗi năm
Ông Hàng A Sở, người dân tộc Mông ở tổ dân phố Pa Khen, phường Thảo Nguyên, tỉnh Sơn La, đã có một hành trình chuyển đổi canh tác đầy cảm hứng. Từ những ngày tháng khó khăn với nương ngô, sắn không đủ ăn, ông đã mạnh dạn chuyển sang trồng mận hậu và cam đường canh trên diện tích 8 ha, mang lại thu nhập hàng tỷ đồng mỗi năm. Câu chuyện của ông không chỉ là bài học về đổi mới nông nghiệp mà còn là minh chứng cho sự kiên trì và sáng tạo của người nông dân vùng cao.
Bối cảnh
Trước đây, vùng đất dốc ở Sơn La chủ yếu được sử dụng để trồng ngô và sắn – những cây trồng ngắn ngày nhưng cho năng suất thấp và giá bán không ổn định. Cuộc sống của nhiều hộ dân, trong đó có gia đình ông Sở, luôn trong tình trạng thiếu thốn, thậm chí phải vào rừng đào củ mài để ăn thay cho ngô, sắn. Đây là thực trạng phổ biến ở nhiều vùng cao, nơi điều kiện tự nhiên khắc nghiệt và thiếu sự hỗ trợ kỹ thuật khiến người nông dân khó thoát nghèo.
Trong bối cảnh đó, việc tìm kiếm cây trồng phù hợp hơn, có giá trị kinh tế cao và thích nghi với khí hậu, đất đai địa phương trở thành bài toán cấp thiết. Ông Sở, với vai trò cán bộ đoàn, đã có cơ hội tiếp xúc với nhiều mô hình trồng cây ăn quả ở các vùng khác, từ đó nhận thấy tiềm năng của mận hậu – loại quả được người tiêu dùng ưa chuộng và có thể trở thành mặt hàng thương mại chủ lực.
Diễn biến chính
Năm 1993, ông Sở bắt đầu thử nghiệm trồng mận hậu trên đất nhà. Kết quả vượt ngoài mong đợi đã thúc đẩy ông mở rộng diện tích trồng lên hơn 4 ha vào năm 1998. Mận hậu dần trở thành nguồn thu chính của gia đình và lan tỏa sang nhiều hộ dân trong vùng, góp phần thay đổi tập quán canh tác truyền thống.
Tuy nhiên, những năm đầu, kỹ thuật chăm sóc còn hạn chế khiến cây phát triển không đồng đều, quả có chất lượng thấp và giá bán không cao. Ông Sở nhận ra rằng chỉ tăng sản lượng mà không chú trọng đến chất lượng sẽ không mang lại hiệu quả kinh tế bền vững. Giai đoạn khó khăn này kéo dài cho đến khi ông tham gia dự án ASODIA giai đoạn 2009-2014, được hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc và đốn tỉa cây mận.
Theo kỹ thuật mới, ông cắt bỏ những cành không cần thiết, tạo tán để cây tập trung dinh dưỡng nuôi quả, dù sản lượng giảm nhưng chất lượng quả được cải thiện rõ rệt, thuận lợi hơn trong thu hoạch và bán hàng. Sau ba năm kiên trì áp dụng, vườn mận của ông có quả to, đẹp, đồng đều và giá bán tăng lên. Ông còn tích cực truyền đạt kinh nghiệm này cho bà con trong vùng, hỗ trợ cây giống cho các hộ khó khăn nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm chung.
Không dừng lại ở đó, năm 2013, ông tiếp tục đa dạng hóa cây trồng bằng việc đưa cam đường canh từ Hưng Yên về trồng thử trên diện tích khoảng 1,5 ha. Cam đường canh đòi hỏi kỹ thuật chăm sóc tỉ mỉ, đặc biệt là quản lý bộ rễ, phòng bệnh và duy trì độ ẩm trong mùa khô. Qua nhiều lần thử nghiệm và học hỏi, ông đã tìm ra cách chăm sóc phù hợp với điều kiện khí hậu Mộc Châu, giúp cây phát triển tốt và cho sản lượng cao.
Phân tích & Ý nghĩa
Mô hình trồng mận hậu và cam đường canh của ông Hàng A Sở đã chứng minh hiệu quả kinh tế rõ rệt với thu nhập khoảng 2,2-3,2 tỷ đồng mỗi năm sau khi trừ chi phí. Tổng sản lượng khoảng 120 tấn quả mỗi năm không chỉ giúp gia đình ông cải thiện đời sống mà còn tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 15 lao động và thời vụ cho 20-30 người, với thu nhập ổn định từ 6-10 triệu đồng mỗi tháng.
Tuy nhiên, mô hình cũng đối mặt với nhiều thách thức như biến đổi khí hậu, thời tiết cực đoan và biến động thị trường. Ví dụ, năm 2024, mưa đá đã gây thiệt hại nặng cho nhiều vườn mận ở Mộc Châu; năm tiếp theo, dù cây sai quả nhưng thương lái không thu mua hết, khiến nhiều hộ phải bỏ quả chín trên cây, ảnh hưởng đến thu nhập và vốn đầu tư cho vụ sau. Đây là thực trạng chung của ngành nông nghiệp Việt Nam, đòi hỏi người nông dân phải liên tục thích nghi và đổi mới kỹ thuật cũng như tìm kiếm thị trường ổn định.
Kết luận
Câu chuyện của ông Hàng A Sở là minh chứng sống động cho sự chuyển đổi canh tác từ cây trồng truyền thống sang cây ăn quả có giá trị kinh tế cao tại vùng cao Sơn La. Qua hơn 30 năm, ông không chỉ cải thiện cuộc sống gia đình mà còn góp phần lan tỏa kỹ thuật và mô hình sản xuất hiệu quả đến cộng đồng. Tuy còn nhiều khó khăn do thiên tai và thị trường, sự kiên trì và đổi mới của ông là bài học quý giá cho người nông dân Việt Nam trong hành trình phát triển bền vững.
Hình ảnh từ bài viết
Ông Hoàng A Sở tại lễ vinh danh Nông dân Việt Nam xuất sắc 40 năm đổi mới ngày 12/10 tại Hà Nội. Ảnh: Gia Chính
Vườn cam của ông Hoàng A Sở ở Sơn La. Ảnh: Phạm Hoài
Ông Hoàng A Sở áp dụng công nghệ vào chăm sóc cây. Ảnh: Phạm Hoài
Từ nương ngô, sắn đến vườn cây ăn quả thu 2-3 tỷ đồng mỗi năm