Tỷ lệ sinh ở Séc giảm mạnh, nguyên nhân chính không phải do tài chính
Trong bối cảnh dân số già hóa và tỷ lệ sinh thấp đang là vấn đề nan giải ở nhiều nước châu Âu, Cộng hòa Séc cũng không nằm ngoài xu hướng này. Tuy nhiên, khảo sát mới đây cho thấy, nguyên nhân khiến nhiều người trẻ không sinh con không chỉ đơn thuần là do kinh tế mà còn liên quan đến nhiều yếu tố tâm lý và xã hội khác.
Bối cảnh
Cộng hòa Séc, thành viên Liên minh châu Âu từ năm 2004, đang chứng kiến sự giảm sút liên tục về số trẻ sơ sinh trong những năm gần đây. Năm 2025, số trẻ sinh ra chỉ còn khoảng 77.600 em, giảm 8% so với năm 2024. Đây là mức thấp nhất trong lịch sử nước này. Tỷ lệ sinh trung bình trên một phụ nữ trong độ tuổi sinh sản cũng giảm từ 1,83 (năm 2021) xuống còn 1,28 trẻ em, thấp hơn nhiều so với mức thay thế dân số là 2,1.
Hiện tượng này không chỉ riêng Séc mà còn là vấn đề chung của nhiều quốc gia châu Âu, đặc biệt là các nước vùng Baltic và Romania. Sự sụt giảm tỷ lệ sinh kéo dài có thể ảnh hưởng đến cấu trúc dân số, lực lượng lao động và cả hệ thống an sinh xã hội trong tương lai.
Diễn biến chính
Theo khảo sát mới, có tới 60% người được hỏi lo ngại về thế giới mà con cái họ sẽ lớn lên, đặc biệt là những vấn đề như chiến tranh, biến đổi khí hậu và các rủi ro môi trường khác. Điều này cho thấy tâm lý bất an và lo lắng về tương lai đang ảnh hưởng mạnh mẽ đến quyết định sinh con.
Rastislav Havran, giám đốc điều hành một công ty bảo hiểm, nhận xét: "Người trẻ ngày nay không chỉ cân nhắc khả năng tài chính để nuôi con mà còn suy nghĩ nhiều về việc liệu họ có thể trở thành những bậc cha mẹ tốt và môi trường sống cho con có phù hợp hay không".
Khó khăn về tài chính vẫn là một trong những rào cản lớn, nhưng chỉ chiếm vị trí thứ ba trong các lý do được nêu, với 48% người cho biết tiền bạc là trở ngại để lập gia đình và sinh con. Ngoài ra, khoảng 40% người chưa có con vì ưu tiên sự nghiệp hoặc không tự tin vào khả năng làm cha mẹ, trong khi 35% khác chưa có điều kiện nhà ở phù hợp do giá bất động sản và tiền thuê nhà tăng cao.
Khó khăn về nhà ở đứng thứ sáu trong danh sách các lý do khiến người trẻ trì hoãn sinh con, phản ánh tình trạng giá nhà đất và chi phí thuê nhà tăng vọt tại các thành phố lớn như Praha, Brno hay Plzeň, ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch gia đình của nhiều người.
Yếu tố tình cảm cũng đóng vai trò quan trọng. Hai phần năm người có bạn đời nhưng chưa có con lo sợ mình không đủ khả năng làm cha mẹ tốt. Trong đó, 22% cho biết tâm lý hiện tại không ổn định, 17% sợ thất bại trong việc nuôi dạy con, và 16% lo ngại lặp lại các vấn đề gia đình hoặc thiếu hình mẫu tích cực từ thời thơ ấu.
Kateřina Lišková, trưởng trung tâm tư vấn phòng ngừa Linka bezpečí, chia sẻ: "Làm cha mẹ là một nhiệm vụ rất đặc thù, không có công thức chính xác và mỗi đứa trẻ cần cách tiếp cận riêng. Vì vậy, việc người trẻ cảm thấy bối rối và không chắc chắn là điều hoàn toàn bình thường".
Khảo sát cũng cho thấy vai trò của ông bà trong việc hỗ trợ chăm sóc cháu rất quan trọng. Khoảng một phần ba người tham gia cho rằng sự giúp đỡ của ông bà là điều kiện cần thiết để gia đình vận hành trơn tru, và đa số mong muốn ông bà tham gia chăm sóc ít nhất vài lần mỗi tháng.
Mặc dù có tới ba phần tư các cặp chưa có con mong muốn có con, nhưng chỉ chưa đến một phần ba trong số đó thực sự cố gắng để có con. Mong muốn này giảm dần theo tuổi tác, đặc biệt rõ rệt ở nhóm từ 41 đến 45 tuổi, trong khi nhóm dưới 41 tuổi vẫn giữ mức quan tâm cao.
Phân tích & Ý nghĩa
Sự giảm sút tỷ lệ sinh tại Séc không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn phản ánh những thay đổi sâu sắc trong tư duy và ưu tiên của thế hệ trẻ. Lo ngại về môi trường sống và khả năng làm cha mẹ tốt cho con cái cho thấy người trẻ đang đặt ra những tiêu chuẩn cao hơn cho việc sinh con, không chỉ là chuyện tài chính.
Điều này có thể dẫn đến việc nhiều người trì hoãn hoặc thậm chí từ bỏ kế hoạch sinh con, ảnh hưởng lâu dài đến cơ cấu dân số và lực lượng lao động của quốc gia. Đặc biệt, tình trạng thiếu nhà ở phù hợp và giá cả leo thang cũng là rào cản đáng kể, khiến nhiều gia đình trẻ khó khăn hơn trong việc ổn định cuộc sống và sinh con.
Đối với cộng đồng người Việt tại Séc, những xu hướng này cũng có thể tác động gián tiếp đến kế hoạch gia đình và chi phí sinh hoạt, nhất là khi người trẻ Việt cũng phải đối mặt với áp lực kinh tế và xã hội tương tự. Việc hiểu rõ các yếu tố này giúp cộng đồng chuẩn bị tốt hơn cho tương lai và có các lựa chọn phù hợp trong cuộc sống tại nước sở tại.
Kết luận
Tỷ lệ sinh giảm ở Cộng hòa Séc là một vấn đề phức tạp, không chỉ liên quan đến tài chính mà còn do nhiều yếu tố tâm lý và xã hội khác nhau. Người trẻ hiện nay không chỉ lo lắng về khả năng nuôi dạy con mà còn về môi trường sống và điều kiện vật chất như nhà ở. Đây là thách thức lớn không chỉ với chính phủ mà còn với từng gia đình và cộng đồng, trong đó có người Việt tại Séc.
Tỷ lệ sinh ở Séc giảm mạnh, nguyên nhân chính không phải do tài chính