Ứng phó với nghi vấn gian lận xuất xứ trong xuất khẩu sang Mỹ
Hiện tượng gian lận xuất xứ hàng hóa qua các nước thứ ba để né thuế đang là vấn đề nóng trong quan hệ thương mại Mỹ - Trung Quốc và ảnh hưởng đến nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Vậy mạng lưới chuyển tải ngầm này hoạt động ra sao và doanh nghiệp Việt cần lưu ý gì khi xuất khẩu sang Mỹ?
Bối cảnh
Chính sách thuế quan của Mỹ với hàng hóa Trung Quốc đã thay đổi đáng kể kể từ năm 2018 khi Mỹ áp dụng thuế theo Mục 301 nhằm hạn chế nhập khẩu hàng hóa Trung Quốc. Từ đó, các doanh nghiệp tìm cách chuyển hướng xuất khẩu qua các nước thứ ba để tránh mức thuế cao, tạo nên hiện tượng gọi là "chuyển tải bất hợp pháp" (illegal transshipment). Đây là hành vi đưa hàng hóa từ Trung Quốc qua một nước trung gian rồi mới nhập khẩu vào Mỹ nhằm hưởng mức thuế thấp hơn.
Báo cáo của Nhà Trắng chỉ ra sự hình thành của một "mạng lưới chuyển tải ngầm" gồm hơn 40 quốc gia và vùng lãnh thổ, với các vai trò khác nhau như sản xuất, gia công, hoàn thiện sản phẩm, logistics, kho ngoại quan, khu thương mại tự do, cảng trung chuyển và tái xuất. Mạng lưới này phức tạp và đa dạng, gây khó khăn cho công tác kiểm soát và phòng vệ thương mại của Mỹ.
Diễn biến chính
Ông Đỗ Ngọc Hưng, Tham tán Thương mại, Trưởng Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Mỹ, cho biết có hai dạng chính trong mạng lưới chuyển tải ngầm:
- Thứ nhất là các trung tâm sản xuất hoặc gia công, nơi hàng hóa và linh kiện Trung Quốc được thực hiện thêm một số công đoạn như lắp ráp nhẹ, hoàn thiện, thử nghiệm, đóng gói hoặc dán nhãn trước khi xuất khẩu sang Mỹ.
- Thứ hai là các trung tâm logistics, chủ yếu định tuyến lại hàng hóa, kho ngoại quan, tái xuất, thay đổi hóa đơn, chứng từ hoặc nhãn hàng nhưng không có hoạt động sản xuất đáng kể.
Việc phân biệt hai dạng này giúp Mỹ xác định chính sách thực thi phù hợp. Với các cơ sở sản xuất, Mỹ xem xét năng lực nhà máy, máy móc, lao động, nguồn nguyên liệu, giá trị gia tăng và quy trình sản xuất để đánh giá chuyển đổi cơ bản. Với các trung tâm logistics, trọng tâm là kiểm tra tuyến vận tải, vận đơn, thời gian lưu hàng, quan hệ giao dịch, kho ngoại quan và chứng từ xuất xứ.
Theo ước tính của Văn phòng Phân tích thương mại và Kinh tế thuộc Bộ Thương mại Mỹ, giá trị dịch chuyển thương mại khoảng 109 tỉ USD. Công ty dữ liệu Altana đưa ra mức cao nhất khoảng 303 tỉ USD, dựa trên phân tích chuỗi cung ứng ở cấp cơ sở sản xuất.
Phân tích & Ý nghĩa
Việt Nam được xếp vào nhóm 2 trong báo cáo, nghĩa là có quy mô sản xuất, hạ tầng cảng biển, chuỗi cung ứng và năng lực logistics đủ lớn để xử lý khối lượng hàng hóa liên quan đến Trung Quốc. Tuy nhiên, khái niệm "hàng hóa có liên hệ với Trung Quốc" rất rộng, không chỉ là hàng mang xuất xứ Trung Quốc mà còn bao gồm nguyên liệu, linh kiện, sở hữu hoặc tài trợ, quan hệ với nhà cung cấp Trung Quốc, hoặc có lịch sử vận chuyển liên quan.
Điều này có nghĩa nếu không xem xét kỹ quá trình sản xuất thực tế tại Việt Nam, có thể bị đánh đồng hoạt động sản xuất hợp pháp với hành vi chuyển tải bất hợp pháp. Báo cáo cũng đề cập đến "hành lang TP.HCM" như một ví dụ minh họa về nguy cơ chuyển tải, không phải kết luận điều tra cụ thể với doanh nghiệp nào.
Ông Đỗ Ngọc Hưng lưu ý Mỹ đang tích hợp chống chuyển tải vào chính sách thương mại, không chỉ trong lĩnh vực hải quan và phòng vệ thương mại mà còn trong các thỏa thuận thương mại. Doanh nghiệp cần chú ý các yêu cầu như thực thi hải quan chặt chẽ theo Sắc lệnh hành pháp số 14411, siết chặt quy định với chủ thể đứng tên nhập khẩu, yêu cầu bảo lãnh, công khai chủ sở hữu, minh bạch dữ liệu và tình trạng tuân thủ tốt.
Mỹ cũng đang xây dựng hệ thống "Biên giới điều tra thông minh bằng trí tuệ nhân tạo" để so sánh khai báo với vận chuyển, năng lực sản xuất nhằm phát hiện dấu hiệu chuyển tải bất hợp pháp. Nếu phát hiện vi phạm, Mỹ có thể kiểm tra, ngăn chặn hàng hóa, truy thu thuế, áp dụng chế tài và loại trừ khỏi thị trường.
Kết luận
Hiện tượng chuyển tải bất hợp pháp qua mạng lưới ngầm là thách thức lớn đối với thương mại quốc tế, đặc biệt trong bối cảnh chính sách thuế quan của Mỹ ngày càng nghiêm ngặt. Doanh nghiệp Việt xuất khẩu sang Mỹ cần nâng cao nhận thức và tuân thủ quy định để tránh rủi ro bị xử phạt, đồng thời chủ động thích ứng với xu hướng kiểm soát chặt chẽ hơn từ phía Mỹ.
Hình ảnh từ bài viết
Ông Đỗ Ngọc Hưng - Tham tán Thương mại, Trưởng Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Mỹ - Ảnh trực tuyến
Ứng phó trước nghi vấn gian lận xuất xứ từ 'mạng lưới ngầm' hàng xuất khẩu sang Mỹ ra sao? - Ảnh 2.
Doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam cần lưu ý chứng nhận xuất xứ đơn thuần sẽ ngày càng khó đóng vai trò là bằng chứng duy nhất, nếu các dữ liệu không tương thích
Ứng phó với nghi vấn gian lận xuất xứ trong xuất khẩu sang Mỹ