Ưu nhược điểm khi ga Hà Nội không còn là đầu mối đường sắt quốc gia
Việc Bộ Xây dựng đề xuất chuyển đầu mối các tuyến đường sắt quốc gia khỏi ga Hà Nội sang hai ga ngoại vi Ngọc Hồi và Gia Lâm đang gây ra nhiều tranh luận. Liệu đây có phải là bước đi hợp lý để giảm ùn tắc nội đô và phát triển đô thị bền vững, hay sẽ tạo ra những bất tiện cho hành khách và ảnh hưởng đến mạng lưới giao thông hiện tại?
Bối cảnh
Bộ Xây dựng đang xây dựng dự thảo quy hoạch các tuyến và ga đường sắt khu vực đầu mối thành phố Hà Nội. Theo đó, đề xuất chuyển chức năng đầu mối hành khách quốc gia từ ga Hà Nội sang hai ga ngoại vi là Ngọc Hồi (phía nam, cách ga Hà Nội khoảng 13 km) và Gia Lâm (phía đông, cách ga Hà Nội khoảng 7 km). Ga Hà Nội sẽ chuyển sang phục vụ đường sắt đô thị.
Đề xuất này dựa trên Quy hoạch mạng lưới đường sắt giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 do Chính phủ phê duyệt năm 2021. Theo đó, đường sắt quốc gia sẽ đi theo các tuyến vành đai phía Đông và phía Tây, không đi xuyên tâm vào trung tâm Hà Nội. Các đoạn đường sắt Ngọc Hồi - Yên Viên và Gia Lâm - Lạc Đạo sẽ chuyển thành đường sắt đô thị sau khi tuyến vành đai phía Đông được đưa vào khai thác.
Diễn biến chính
Việc chuyển đầu mối đường sắt quốc gia ra ngoài trung tâm nhằm mục đích giảm ùn tắc giao thông nội đô Hà Nội, vốn có mật độ dân cư và phương tiện cao. Việc này cũng tạo điều kiện tổ chức lại mạng lưới đường sắt theo mô hình đa cực, với Ngọc Hồi tiếp nhận các đoàn tàu từ phía nam và Gia Lâm phục vụ các tuyến phía đông như Hải Phòng, Quảng Ninh và kết nối phía bắc.
Mô hình này còn hướng tới phát triển đô thị theo hướng TOD (Transit-Oriented Development), tức phát triển đô thị lấy giao thông công cộng làm trung tâm, giúp khu vực quanh các ga ngoại vi phát triển đồng bộ hơn.
Tuy nhiên, Cục Đường sắt Việt Nam và nhiều chuyên gia giao thông lại chỉ ra nhiều nhược điểm của phương án này. Họ dẫn chứng kinh nghiệm các thành phố lớn như London, Berlin, Tokyo, Seoul, nơi ga hành khách quốc gia thường nằm ở trung tâm đô thị để hành khách dễ dàng tiếp cận, hạn chế phải chuyển nhiều phương tiện.
Ông Vương Đình Khánh, nguyên Phó tổng giám đốc Tổng công ty Đường sắt Việt Nam, nhấn mạnh ga Hà Nội có lợi thế đặc biệt khi nằm ở trung tâm, gần các khu dân cư, cơ quan, điểm du lịch và các trung chuyển giao thông công cộng. Nếu đầu mối được chuyển ra Ngọc Hồi và Gia Lâm, hành khách ở trung tâm sẽ phải di chuyển thêm bằng đường bộ hoặc đường sắt đô thị, gây khó khăn cho những người mang hành lý nặng.
Kinh nghiệm quy hoạch cho thấy vị trí ga không chỉ phụ thuộc vào quỹ đất mà còn vào khả năng tiếp cận của hành khách. Nếu khoảng cách từ nơi ở đến ga quá xa, hành khách có thể chuyển sang các phương tiện khác như máy bay, xe khách hoặc ôtô cá nhân, đặc biệt với các hành trình ngắn và trung bình. Nếu hệ thống đường sắt đô thị chưa hoàn chỉnh, hành khách sẽ phải phụ thuộc vào taxi, xe buýt hoặc ôtô cá nhân, có thể tạo áp lực giao thông mới tại các cửa ngõ.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc chuyển đầu mối đường sắt quốc gia ra ngoài trung tâm Hà Nội có thể giúp giảm ùn tắc nội đô, tạo điều kiện phát triển mô hình đô thị mới tập trung vào giao thông công cộng. Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra thách thức lớn về khả năng tiếp cận của hành khách, đặc biệt là những người ở trung tâm thành phố và khách du lịch.
Việc phải di chuyển thêm bằng phương tiện khác trước khi lên tàu đường dài có thể làm tăng chi phí và thời gian đi lại, đồng thời gây bất tiện cho hành khách mang hành lý cồng kềnh. Nếu hệ thống đường sắt đô thị chưa hoàn thiện, áp lực giao thông có thể không giảm mà chuyển sang các khu vực ngoại vi, gây ra tình trạng ùn tắc mới.
Đồng thời, vị trí ga Hà Nội có giá trị lịch sử và chiến lược trong mạng lưới đường sắt quốc gia, là điểm kết nối quan trọng với các tỉnh phía bắc, đông và nam. Việc giữ ga Hà Nội làm đầu mối còn giúp tận dụng quỹ đất rộng rãi, có thể phát triển đa chức năng như trung tâm thương mại, khách sạn, tương tự các nhà ga lớn trên thế giới.
Kết luận
Quy hoạch đầu mối đường sắt quốc gia tại Hà Nội đang đứng trước lựa chọn giữa việc giảm ùn tắc nội đô và đảm bảo thuận tiện cho hành khách. Mỗi phương án đều có ưu nhược điểm riêng, đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng dựa trên thực tế phát triển hạ tầng giao thông đô thị và nhu cầu đi lại của người dân. Việc tổ chức mạng lưới giao thông kết hợp giữa tuyến xuyên tâm và vành đai có thể là giải pháp hài hòa, vừa giữ vai trò trung tâm của ga Hà Nội, vừa phát triển các ga ngoại vi.
Hình ảnh từ bài viết
Ga Hà Nội được đề xuất thành ga đường sắt đô thị thay vì ga đường sắt quốc gia. Ảnh: Thế Bằng
Vị trí ga Ngọc Hồi ở phía nam và ga Gia Lâm ở phía đông Hà Nội được quy hoạch là ga đầu mối hành khách. Đồ họa: Hoàng Khánh
Ưu nhược điểm khi ga Hà Nội không còn là đầu mối đường sắt quốc gia