Việt Nam đảo chiều từ nhập siêu sang xuất siêu trong thương mại quốc tế
Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động, Việt Nam vừa ghi nhận một bước chuyển đáng chú ý trong cán cân thương mại khi xuất siêu xuất hiện trở lại sau nhiều tháng nhập siêu. Điều này đặt ra câu hỏi về nguyên nhân và tác động của xu hướng mới này đối với nền kinh tế cũng như cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam.
Bối cảnh
Kim ngạch xuất nhập khẩu là chỉ số tổng giá trị hàng hóa xuất khẩu và nhập khẩu của một quốc gia trong một khoảng thời gian nhất định, phản ánh mức độ hội nhập kinh tế quốc tế và sức mạnh sản xuất của nền kinh tế. Việt Nam, một nền kinh tế đang phát triển và ngày càng tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, thường xuyên có sự biến động trong cán cân thương mại giữa xuất khẩu và nhập khẩu.
Trong 9 tháng đầu năm 2026, Bộ Công Thương Việt Nam cho biết tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt khoảng 888 tỉ USD, tăng hơn 30% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, xuất khẩu đạt 434,3 tỉ USD (tăng 24,5%), còn nhập khẩu là 453,7 tỉ USD (tăng 36,7%). Sự tăng trưởng này cho thấy nhu cầu nguyên liệu và máy móc phục vụ sản xuất tăng mạnh, đồng thời phản ánh sự mở rộng quy mô sản xuất trong nước.
Diễn biến chính
Việc nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu chủ yếu do nhu cầu mở rộng sản xuất, đặc biệt trong các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo có quy mô xuất khẩu lớn. Chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) 9 tháng năm 2026 tăng 12,3% so với cùng kỳ năm trước, mức tăng cao nhất kể từ năm 2019, cho thấy hoạt động sản xuất trong nước đang rất sôi động.
Để đáp ứng nhu cầu sản xuất, doanh nghiệp phải tăng nhập khẩu máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu, linh kiện và phụ tùng. Một số ngành còn phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài, ví dụ như năng lượng và hóa chất. Ngoài ra, nhiều mặt hàng xuất khẩu vẫn chủ yếu ở khâu lắp ráp, gia công, nên xuất khẩu tăng kéo theo nhập khẩu tăng, đặc biệt trong các ngành điện tử, máy tính, máy móc thiết bị.
Điều này đặt ra yêu cầu dài hạn cho Việt Nam là nâng cao năng lực sản xuất trong nước, phát triển công nghiệp hỗ trợ, đa dạng hóa nguồn cung và tăng tỉ lệ nội địa hóa nhằm giảm sự phụ thuộc vào nhập khẩu các nguyên liệu, linh kiện mà nước ta có thể sản xuất được.
Đáng chú ý, tháng 9 năm 2026, Việt Nam ghi nhận xuất siêu với trị giá 1,27 tỉ USD, trong khi tháng 8 chỉ còn nhập siêu 0,13 tỉ USD. Đây là tín hiệu tích cực cho thấy hoạt động xuất khẩu tiếp tục tăng trưởng và năng lực đáp ứng đơn hàng của doanh nghiệp được cải thiện. Tuy nhiên, tính chung 9 tháng đầu năm, Việt Nam vẫn nhập siêu khoảng 19,4 tỉ USD.
Bộ Công Thương dự báo với tốc độ hiện tại, xuất khẩu cả năm 2026 có thể tăng trên 23-25% so với năm 2025, và thâm hụt thương mại có thể giảm xuống còn khoảng 7-9 tỉ USD trong kịch bản tích cực.
Phân tích & Ý nghĩa
Sự tăng trưởng mạnh mẽ của xuất nhập khẩu phản ánh sự hội nhập sâu rộng của nền kinh tế Việt Nam vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu cho thấy nhu cầu nguyên liệu và thiết bị phục vụ sản xuất trong nước đang tăng cao, đặc biệt trong các ngành chế biến, chế tạo có lợi thế xuất khẩu như điện tử, máy tính, dệt may, da giày, chế biến nông sản và thủy sản.
Điều này cũng cho thấy nền kinh tế Việt Nam đang trong giai đoạn phát triển mạnh mẽ, với sự tham gia ngày càng sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, việc nhập siêu kéo dài cũng đặt ra thách thức về cân bằng thương mại và yêu cầu nâng cao năng lực sản xuất nội địa, phát triển công nghiệp hỗ trợ để giảm phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu.
Đặc biệt, khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tiếp tục giữ vai trò chủ đạo trong xuất khẩu, chiếm tới 80% tổng kim ngạch xuất khẩu, với mức tăng 29,4%. Trong khi đó, doanh nghiệp trong nước tăng trưởng chậm hơn, chỉ 7,5%. Điều này cho thấy cần tiếp tục nâng cao năng lực doanh nghiệp trong nước và thúc đẩy liên kết với khu vực FDI để tạo ra giá trị gia tăng lớn hơn.
Bộ Công Thương đã triển khai nhiều giải pháp phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng cao năng lực sản xuất, tiêu chuẩn kỹ thuật và quản trị chất lượng, đồng thời thúc đẩy kết nối cung cầu giữa doanh nghiệp trong nước và các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Các chương trình phát triển công nghệ lõi ngành điện tử, bán dẫn cũng được chú trọng nhằm tăng tỉ lệ nội địa hóa các sản phẩm và linh kiện.
Kết luận
Việt Nam đang chứng kiến sự chuyển biến tích cực trong cán cân thương mại khi xuất siêu xuất hiện trở lại sau nhiều tháng nhập siêu, phản ánh sự phát triển mạnh mẽ của ngành công nghiệp chế biến, chế tạo và sự hội nhập sâu rộng vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, để duy trì và nâng cao vị thế này, cần tiếp tục nâng cao năng lực sản xuất trong nước, phát triển công nghiệp hỗ trợ và tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp trong nước và khu vực FDI.
Hình ảnh từ bài viết
Ông Nguyễn Anh Sơn - Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu - Ảnh: BCT
Đảo chiều từ nhập siêu sang xuất siêu, Bộ Công Thương nói gì? - Ảnh 2.
Việt Nam đảo chiều từ nhập siêu sang xuất siêu trong thương mại quốc tế