Việt Nam đổi mới tư duy tận dụng phụ phẩm nông sản để nâng cao giá trị

0001-01-01

Việt Nam đổi mới tư duy tận dụng phụ phẩm nông sản để nâng cao giá trị

Việt Nam đang đặt mục tiêu trở thành trung tâm chế biến sâu nông sản thuộc top 10 thế giới vào năm 2030, đồng thời nâng tỷ lệ tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp lên khoảng 70%. Liệu những thay đổi trong cách nhìn nhận về phụ phẩm nông sản có giúp ngành nông nghiệp Việt Nam thoát khỏi cảnh xuất khẩu thô, gia tăng giá trị và mở rộng thị trường?

Bối cảnh

Việt Nam là quốc gia có sản lượng nông sản lớn, nhưng chủ yếu xuất khẩu dưới dạng thô, với tỷ lệ chế biến sâu còn thấp, chỉ khoảng 23%. So với các nước trong khu vực như Trung Quốc (68%), Thái Lan (50%) hay Malaysia (40%), con số này khiến Việt Nam khó cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Theo định hướng của Chính phủ, việc nâng cao tỷ lệ tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp lên 70% sẽ giúp giảm thất thoát, tăng giá trị gia tăng và phát triển chuỗi sản phẩm đa dạng hơn.

Phụ phẩm nông nghiệp là phần còn lại sau thu hoạch như vỏ, hạt, cuống, lá không được sử dụng trực tiếp làm thực phẩm. Trước đây, nhiều phụ phẩm bị xem là phế phẩm, bỏ đi hoặc xử lý thải gây lãng phí tài nguyên và ô nhiễm môi trường. Việc thay đổi tư duy coi phụ phẩm là nguyên liệu đầu vào quý giá sẽ mở ra nhiều cơ hội phát triển cho doanh nghiệp và nông dân.

Diễn biến chính

Theo TS Tiền Tiến Nam, Giám đốc Trung tâm Thí nghiệm thực hành thuộc Trường đại học Công Thương TP.HCM, Việt Nam mỗi năm phát sinh khoảng 156 triệu tấn phụ phẩm nông nghiệp nhưng tỷ lệ tái sử dụng mới chỉ đạt 10-35%. Thất thoát sau thu hoạch ở nhiều nhóm rau quả vẫn ở mức 20-40%, gây tổn thất kinh tế đáng kể.

Ông Lê Châu Hải Vũ, Phó chủ tịch CLB Doanh Nông Việt Nam, nhận định Việt Nam đang đối mặt nghịch lý: sản lượng lớn nhưng giá trị gia tăng thấp, doanh nghiệp chủ yếu xuất khẩu thô hoặc gia công cho nước ngoài, thiếu thương hiệu và công nghệ chế biến sâu. Trong khi Trung Quốc có lợi thế về quy mô và giá thành, Thái Lan dẫn đầu về công nghệ và thương hiệu, doanh nghiệp Việt khó giữ biên lợi nhuận và mở rộng thị trường nếu chỉ dựa vào xuất khẩu thô.

Để thay đổi, nhiều doanh nghiệp bắt đầu thử nghiệm tư duy mới, coi phụ phẩm như nguyên liệu chính để tạo ra chuỗi sản phẩm đa dạng với biên lợi nhuận cao hơn. Ví dụ, CTCP LOTUS phân loại hạt sen thành nhiều dòng sản phẩm khác nhau: hạt sen tươi đạt chuẩn xuất khẩu hoặc bán siêu thị, hạt sen già sấy hoặc nghiền bột cho ngành bánh snack, hạt sen đóng hộp phục vụ chuỗi F&B và Horeca, hạt sen đông lạnh làm nguyên liệu cho sản xuất cháo, sữa, thực phẩm chế biến.

Ông Đức Thế, Giám đốc LOTUS, cho biết xu hướng kết hợp nông sản vùng miền với ngành F&B giúp kéo dài vòng đời thương mại của nông sản, giảm thất thoát và mở rộng đầu ra ổn định cho nông dân. Một nguyên liệu có thể tạo ra 8-10 sản phẩm khác nhau nhờ công nghệ sấy, đông lạnh, tiệt trùng, nghiền bột, giúp doanh nghiệp linh hoạt hơn trước biến động thị trường.

Cùng hướng giải quyết vấn đề phụ phẩm, chị Nguyễn Thị Thanh Vân, nhà sáng lập S2M, phát triển vật liệu da từ vỏ xoài – một nguồn sinh khối giàu hợp chất giá trị. Thay vì bỏ đi, vỏ xoài được thu gom từ các hợp tác xã với quy mô khoảng 250kg mỗi tuần làm nguyên liệu sản xuất da vegan. Mô hình này giúp tăng giá trị ngay tại địa phương thay vì chỉ bán nông sản thô, với doanh thu bước đầu đạt khoảng 135-145% so với vốn đầu tư ban đầu.

Phân tích & Ý nghĩa

Việc tận dụng phụ phẩm nông nghiệp không chỉ giúp giảm thất thoát tài nguyên mà còn mở ra cơ hội nâng cao giá trị gia tăng cho ngành nông sản Việt Nam. Tư duy mới này giúp doanh nghiệp tránh cuộc chiến giảm giá cạnh tranh không lành mạnh, thay vào đó tập trung phát triển chuỗi sản phẩm đa dạng, có thương hiệu và biên lợi nhuận cao hơn.

Đặc biệt, với các công nghệ hiện đại như sấy, đông lạnh, tiệt trùng, nghiền bột, nguyên liệu phụ phẩm có thể được biến hóa thành nhiều sản phẩm khác nhau, mở rộng thị trường và kéo dài vòng đời thương mại. Điều này cũng góp phần tạo đầu ra ổn định cho nông dân, giảm áp lực mùa vụ truyền thống và nâng cao sức chống chịu của hệ sinh thái doanh nghiệp nông nghiệp Việt.

Kết luận

Việt Nam đang trên hành trình chuyển đổi tư duy về phụ phẩm nông nghiệp, từ phế phẩm thành nguồn nguyên liệu quý giá, góp phần nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững ngành nông sản. Đây là bước đi quan trọng để doanh nghiệp Việt có thể cạnh tranh hiệu quả hơn trên thị trường quốc tế và xây dựng thương hiệu mạnh cho nông sản Việt.