Việt Nam ưu tiên thương mại hóa dữ liệu đất đai và khí tượng thủy văn
Dữ liệu đang trở thành tài nguyên quý giá của thời đại số, đặc biệt trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển mạnh mẽ. Việt Nam đã xác định ưu tiên thương mại hóa dữ liệu đất đai, bất động sản và khí tượng thủy văn, nhằm khai thác hiệu quả nguồn lực này cho phát triển kinh tế - xã hội. Vậy những bước đi cụ thể và ý nghĩa của chiến lược này ra sao?
Bối cảnh
Trong kỷ nguyên số, dữ liệu không chỉ là thông tin thuần túy mà đã trở thành hạ tầng chiến lược của nền kinh tế hiện đại. Tại Việt Nam, việc thương mại hóa dữ liệu đang được xem là bước đi quan trọng để nâng cao năng lực quản trị quốc gia và thúc đẩy phát triển kinh tế số. Hội thảo khoa học quốc gia "Dịch vụ dữ liệu: Từ kinh doanh có trách nhiệm đến các chuẩn mực pháp lý hiện đại" do Đại học Kinh tế TP.HCM phối hợp Viện Nghiên cứu chính sách và phát triển truyền thông tổ chức ngày 21-5 đã làm rõ nhiều vấn đề liên quan.
PGS.TS Bùi Quang Hùng, Giám đốc Đại học Kinh tế TP.HCM, nhấn mạnh dữ liệu là hạ tầng chiến lược trong thời đại AI, nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức về pháp lý như bảo vệ dữ liệu cá nhân, minh bạch thuật toán, an ninh dữ liệu và tiêu thụ năng lượng của hạ tầng số. Đây không chỉ là câu chuyện công nghệ mà còn liên quan đến niềm tin thị trường, trách nhiệm xã hội và năng lực quản trị quốc gia.
Đại biểu Quốc hội Hồ Đức Thắng cũng ví von dữ liệu là đầu vào chiến lược của thời đại AI, tương tự như đất đai với thời đại nông nghiệp hay vốn và máy móc với thời đại công nghiệp. Ông cho rằng Việt Nam có lợi thế về dữ liệu chủ quyền, bao gồm tiếng Việt, dữ liệu pháp luật, hành chính, y tế, giáo dục, nông nghiệp và văn hóa, tạo nền tảng quan trọng cho phát triển AI.
Diễn biến chính
Tại hội thảo, các chuyên gia đã đề xuất tập trung thương mại hóa hai loại dữ liệu ưu tiên: dữ liệu khí tượng thủy văn và dữ liệu đất đai, bất động sản. Dữ liệu khí tượng thủy văn được xem là đầu vào thiết yếu cho nhiều ngành như nông nghiệp, logistics, bảo hiểm và năng lượng tái tạo. Đặc biệt, loại dữ liệu này có chi phí thu thập thấp do Nhà nước đầu tư nhưng tiềm năng giá trị rất lớn.
Về dữ liệu đất đai và bất động sản, nhu cầu thị trường rất lớn, liên quan trực tiếp đến tín dụng thế chấp, quy hoạch và định giá tài sản. Việc thương mại hóa dữ liệu này sẽ góp phần minh bạch hóa thị trường, nâng cao hiệu quả quản lý và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.
Bà Võ Thị Trung Trinh, Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số TP.HCM, cho biết TP.HCM đã định danh số hơn 10 triệu người dân và số hóa 100% hồ sơ, quy hoạch bản đồ cùng hạ tầng số hóa toàn diện. Thành phố đang chuyển đổi mô hình quản lý dữ liệu từ lưu trữ đơn thuần sang DaaS (Data as a Service - Dữ liệu như một dịch vụ), hướng tới quản trị thông minh bằng AI vào năm 2030.
- Năm 2026: Làm sạch, số hóa 100% dữ liệu cốt lõi.
- Năm 2027: Thí điểm sàn giao dịch dữ liệu.
- Năm 2028: Liên thông dữ liệu toàn vùng kinh tế phía Nam.
- Năm 2030: Quản trị thông minh bằng AI và mô hình DaaS toàn diện.
Bà Trần Thị Tuyết từ Viện Nghiên cứu chính sách và phát triển truyền thông cũng nhấn mạnh việc nâng cấp mô hình từ dịch vụ khai thác dữ liệu lên thị trường dữ liệu sẽ tạo giá trị gia tăng lớn hơn, thu hút đầu tư tư nhân, thúc đẩy cạnh tranh và nâng cao chất lượng dữ liệu.
Về khía cạnh pháp lý, các chuyên gia đề xuất cần thiết lập rõ quy tắc giao dịch dữ liệu, phân loại dữ liệu thành các nhóm mở hoàn toàn, chia sẻ có điều kiện, chỉ dùng nội bộ hoặc không chia sẻ. Đồng thời, cần quy định các mức thuế và phí giao dịch dữ liệu như phí truy cập dữ liệu gốc, thuế doanh thu dịch vụ dữ liệu và phí giao dịch sàn.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc thương mại hóa dữ liệu đất đai và khí tượng thủy văn không chỉ giúp Việt Nam khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên số mà còn tạo ra động lực phát triển kinh tế số bền vững, minh bạch và hiệu quả hơn. Đặc biệt, dữ liệu khí tượng thủy văn có thể hỗ trợ các ngành sản xuất và dịch vụ quan trọng, từ nông nghiệp đến năng lượng tái tạo, góp phần giảm thiểu rủi ro thiên tai và biến đổi khí hậu.
Đối với cộng đồng người Việt tại Séc và các nước EU, chiến lược này cho thấy Việt Nam đang từng bước hiện đại hóa quản lý dữ liệu và phát triển kinh tế số, mở ra cơ hội hợp tác công nghệ, đầu tư và thương mại. Đồng thời, việc xây dựng khung pháp lý minh bạch cũng là tín hiệu tích cực cho các doanh nghiệp Việt ở nước ngoài khi muốn khai thác hoặc hợp tác về dữ liệu với thị trường trong nước.
Kết luận
Việt Nam đang trên hành trình chuyển đổi số mạnh mẽ với dữ liệu là trung tâm. Ưu tiên thương mại hóa dữ liệu đất đai và khí tượng thủy văn là bước đi chiến lược, hứa hẹn mang lại giá trị kinh tế lớn và nâng cao năng lực quản trị quốc gia. Việc xây dựng khung pháp lý rõ ràng và phát triển mô hình DaaS toàn diện sẽ là nền tảng quan trọng để Việt Nam bắt kịp xu hướng toàn cầu trong thời đại AI.
Việt Nam ưu tiên thương mại hóa dữ liệu đất đai và khí tượng thủy văn