Việt Nam và thách thức chủ quyền AI bắt đầu từ nguồn điện
Trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành lĩnh vực then chốt trong cuộc cách mạng công nghệ toàn cầu. Tuy nhiên, để Việt Nam thực sự có được chủ quyền trong AI, không chỉ cần nguồn lực về công nghệ mà còn phải giải quyết bài toán về năng lượng – một yếu tố thường bị bỏ qua nhưng lại cực kỳ quan trọng. Liệu Việt Nam có thể tận dụng thế mạnh nào để phát triển hạ tầng AI bền vững và hiệu quả?
Bối cảnh
Tiến sĩ James Kang, giảng viên cao cấp ngành khoa học máy tính tại Đại học RMIT Việt Nam, chia sẻ với Tuổi Trẻ rằng Việt Nam khó có thể cạnh tranh trực tiếp với các cường quốc như Mỹ hay Trung Quốc về siêu mô hình AI đa dụng hay chuỗi cung ứng chip tiên tiến. Đây là những lĩnh vực đòi hỏi nguồn lực tài chính và công nghệ khổng lồ mà Việt Nam chưa thể đáp ứng ngay.
Tuy nhiên, ông Kang nhấn mạnh một khía cạnh khác mà Việt Nam có thể chủ động hơn, đó là năng lượng – yếu tố nền tảng để vận hành các trung tâm dữ liệu phục vụ AI. AI không tồn tại trên "đám mây" một cách vô hình, mà thực tế chạy trên các máy chủ vật lý trong các trung tâm dữ liệu (data center) tiêu thụ lượng điện khổng lồ để tính toán và làm mát liên tục 24/7.
Diễn biến chính
Hiện nay, Việt Nam đã hình thành rõ nét hạ tầng AI với 41 trung tâm dữ liệu đang hoạt động, tổng công suất khoảng 221 MW. Các dự án lớn như trung tâm dữ liệu siêu quy mô 140 MW của Viettel tại TP.HCM cho thấy nhu cầu năng lượng của ngành công nghệ ngày càng tăng cao.
Điều quan trọng không chỉ là sản xuất được bao nhiêu MW điện, mà còn phải đảm bảo nguồn điện ổn định, không bị gián đoạn để duy trì hoạt động liên tục của các "bộ não nhân tạo" này. Sự cố mất điện hoặc dao động điện áp có thể gây thiệt hại nghiêm trọng cho hệ thống và dữ liệu.
Thách thức lớn tiếp theo là khí hậu nhiệt đới của Việt Nam, khiến việc làm mát các trung tâm dữ liệu tiêu tốn tới 30-40% tổng điện năng. Đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn là gánh nặng kinh tế đáng kể.
Để giải quyết, các chuyên gia đề xuất tận dụng lợi thế đường bờ biển dài của Việt Nam để phát triển các hệ thống làm mát bằng nước biển hoặc thậm chí đặt trung tâm dữ liệu dưới lòng đại dương. Đây không còn là ý tưởng xa vời khi Trung Quốc đã triển khai các trung tâm dữ liệu dưới nước tại Hải Nam và Thượng Hải, kết nối trực tiếp với nguồn điện gió ngoài khơi.
Ông Trần Quý Hưng, chuyên gia AI và nghiên cứu sinh tiến sĩ tại RMIT, cho rằng Việt Nam nên theo đuổi tổ hợp công nghệ đa dạng thay vì phụ thuộc vào một nguồn duy nhất. Điện gió ngoài khơi với tiềm năng hàng trăm GW được xem là "mỏ vàng" để nuôi dưỡng hạ tầng điện toán trong tương lai.
Bên cạnh đó, chiến lược năng lượng dài hạn còn ghi nhận sự trở lại của điện hạt nhân. Tháng 3-2026, Việt Nam đã ký thỏa thuận với Nga về dự án Ninh Thuận 1 với công suất 2.400 MW. Các lò phản ứng mô đun nhỏ (SMR) cũng đang được xem xét như một lựa chọn linh hoạt cho các khu công nghiệp và trung tâm dữ liệu chuyên biệt.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc tập trung phát triển hạ tầng năng lượng ổn định và bền vững là bước đi thiết yếu để Việt Nam có thể xây dựng chủ quyền AI. Năng lượng không chỉ là yếu tố kỹ thuật mà còn là chiến lược quốc gia, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng vận hành liên tục và hiệu quả của các trung tâm dữ liệu phục vụ AI.
Đặc biệt, tận dụng lợi thế địa lý như biển dài để phát triển điện gió ngoài khơi và làm mát bằng nước biển là hướng đi phù hợp với điều kiện khí hậu Việt Nam, giúp giảm chi phí và tăng hiệu quả vận hành. Đồng thời, việc đầu tư vào điện hạt nhân và các công nghệ mới như SMR thể hiện sự đa dạng hóa nguồn năng lượng, giảm rủi ro phụ thuộc vào một nguồn duy nhất.
Đối với cộng đồng người Việt tại Séc và châu Âu, những bước phát triển này có thể mở ra cơ hội hợp tác công nghệ, đầu tư và chuyển giao kỹ thuật, đồng thời nâng cao vị thế của Việt Nam trên bản đồ công nghệ thế giới.
Kết luận
Chủ quyền AI không chỉ là câu chuyện về phần mềm hay thuật toán, mà bắt đầu từ những yếu tố cơ bản như nguồn điện ổn định và bền vững. Việt Nam đang đứng trước cơ hội và thách thức lớn trong việc xây dựng hạ tầng năng lượng phù hợp để phát triển AI, từ đó góp phần nâng cao năng lực công nghệ và vị thế quốc gia trên trường quốc tế.
Hình ảnh từ bài viết
Năng lượng là "mặt trận" mà các chuyên gia nhận định Việt Nam hoàn toàn có khả năng làm chủ, từ đó tham gia sâu hơn vào cuộc đua phát triển trí tuệ nhân tạo AI - Ảnh: QUANG ĐỊNH
Muốn có 'chủ quyền AI', Việt Nam phải giải bài toán từ... ổ cắm điện - Ảnh 2.
Việt Nam và thách thức chủ quyền AI bắt đầu từ nguồn điện