Xác thực sinh trắc học trong giao dịch chứng khoán: Giải pháp chống thao túng hay rào cản cho nhà đầu tư?
Giao dịch chứng khoán trực tuyến ngày càng phát triển mạnh mẽ, kéo theo nhu cầu bảo mật cao hơn để ngăn chặn các hành vi gian lận, thao túng giá cổ phiếu. Bộ Tài chính Việt Nam mới đây đã đề xuất áp dụng xác thực sinh trắc học trong các giao dịch này. Liệu biện pháp này có thực sự cần thiết và hiệu quả, hay lại tạo ra những phiền toái cho nhà đầu tư?
Bối cảnh
Giao dịch chứng khoán có đặc điểm là phát sinh nhiều lệnh liên tục trong thời gian rất ngắn, đòi hỏi hệ thống phải ưu tiên tốc độ xử lý để không làm chậm trễ cơ hội của nhà đầu tư. Trong bối cảnh đó, việc áp dụng công nghệ xác thực sinh trắc học, như quét khuôn mặt hoặc dấu vân tay, được xem là cần thiết để nâng cao tính bảo mật và xác minh danh tính người giao dịch. Bộ Tài chính đang lấy ý kiến dự thảo thông tư quy định về giao dịch điện tử trên thị trường chứng khoán, trong đó đề xuất áp dụng hình thức xác thực khớp đúng thông tin sinh trắc học đối với giao dịch chứng khoán trực tuyến.
Đây là một bước tiến nhằm phục vụ công tác quản lý, giám sát thị trường chứng khoán, đồng thời hạn chế các hành vi gian lận như mượn tài khoản người khác để thao túng giá cổ phiếu – một vấn đề đã được nhắc đến trong nhiều vụ xử phạt gần đây.
Diễn biến chính
Dự thảo thông tư quy định rằng việc xác thực giao dịch phải được thực hiện ít nhất đối với giao dịch đầu tiên của mỗi phiên đăng nhập của khách hàng. Điều này có nghĩa là khi nhà đầu tư mở phiên giao dịch mới trên ứng dụng hoặc nền tảng chứng khoán, họ sẽ phải xác thực sinh trắc học một lần để đảm bảo đúng người thực hiện giao dịch.
Ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc khối ngân hàng đầu tư kiêm Phó giám đốc khối kinh doanh chứng khoán của Chứng khoán An Bình (ABS), nhận định rằng quy định này có thể hạn chế được tình trạng mượn tài khoản để thao túng giá cổ phiếu, bởi trước đây việc mở tài khoản chứng khoán khá thuận tiện và chưa có cơ chế sinh trắc học nên dễ xảy ra tình trạng giao dịch không chính danh.
Ông Bùi Nguyên Khoa, Phó giám đốc Trung tâm Phân tích Nghiên cứu của Chứng khoán BIDV (BSC), cũng đánh giá sinh trắc học là giải pháp hiệu quả để đảm bảo nguyên tắc "đúng người, đúng tài khoản". Việc xác thực gắn với chủ thể thực có thể góp phần hạn chế tình trạng sử dụng tài khoản không chính danh hoặc giao dịch qua nhiều tài khoản liên quan. Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh đây không phải là giải pháp tuyệt đối cho mọi vấn đề của thị trường, mà là một lớp chuẩn hóa quan trọng cho môi trường giao dịch trong dài hạn.
Phân tích & Ý nghĩa
Mặc dù đồng tình với chủ trương nâng cao bảo mật và quản lý thị trường bằng công nghệ sinh trắc học, ông Nguyễn Thế Minh cũng lưu ý về trải nghiệm người dùng và tác động tới thanh khoản thị trường. Giao dịch chứng khoán đòi hỏi tốc độ xử lý nhanh và biến động liên tục, nên việc yêu cầu nhà đầu tư quét khuôn mặt mỗi lần đăng nhập có thể gây chậm trễ, thậm chí lỗi nhận diện sẽ khiến nhà đầu tư bỏ lỡ cơ hội giao dịch quan trọng.
Thực tế, nhiều ứng dụng chứng khoán hiện nay tự động đăng xuất sau một thời gian không sử dụng, nhưng các ngân hàng chỉ yêu cầu xác thực sinh trắc học khi thực hiện các giao dịch chuyển tiền giá trị lớn. Trong khi đó, áp dụng ngưỡng xác thực theo giá trị tài sản hay quy mô giao dịch chứng khoán rất khó khả thi do giá trị tài sản ròng (NAV) của nhà đầu tư biến động liên tục.
Do vậy, ông Minh đề xuất cơ quan quản lý nên cân nhắc áp dụng xác thực sinh trắc học ưu tiên với các tài khoản sử dụng margin (vay ký quỹ) hoặc giảm tần suất xác thực xuống còn một lần mỗi ngày thay vì mỗi lần đăng nhập, nhằm giảm phiền toái cho nhà đầu tư và không ảnh hưởng tiêu cực đến thanh khoản thị trường.
TS Lê Bá Chí Nhân cũng chỉ ra khó khăn lớn nhất nằm ở tính đồng bộ giữa các công ty chứng khoán, ngân hàng lưu ký và hệ thống dữ liệu định danh quốc gia. Các công ty chứng khoán quy mô nhỏ có thể gặp áp lực chi phí đầu tư công nghệ, bảo mật dữ liệu và nâng cấp hệ thống. Ngoài ra, nếu quy trình xác thực quá phức tạp hoặc xảy ra lỗi nhận diện sinh trắc học, trải nghiệm người dùng sẽ bị ảnh hưởng, đặc biệt với nhà đầu tư lớn tuổi hoặc ở khu vực có hạ tầng số chưa đồng đều.
Kết luận
Việc áp dụng xác thực sinh trắc học trong giao dịch chứng khoán là một bước tiến nhằm nâng cao bảo mật và ngăn chặn các hành vi thao túng giá cổ phiếu. Tuy nhiên, để không tạo ra rào cản và phiền toái cho nhà đầu tư, đặc biệt trong môi trường giao dịch đòi hỏi tốc độ và sự linh hoạt, các cơ quan quản lý cần cân nhắc kỹ lưỡng về tần suất và phạm vi áp dụng, đồng thời đảm bảo tính đồng bộ và ổn định của hệ thống công nghệ. Đây là một thách thức không nhỏ nhưng cũng là cơ hội để thị trường chứng khoán Việt Nam phát triển minh bạch và bền vững hơn.
Xác thực sinh trắc học trong giao dịch chứng khoán: Giải pháp chống thao túng hay rào cản cho nhà đầu tư?