Xuất khẩu dầu Iran giảm mạnh xuống mức thấp nhất 6 năm qua
Iran đang trải qua giai đoạn khó khăn chưa từng có trong xuất khẩu dầu thô và khí ngưng tụ khi lượng hàng xuất khẩu trong tháng 5/2026 giảm xuống mức thấp nhất kể từ cuối năm 2019. Điều này đặt ra nhiều câu hỏi về tác động của các biện pháp phong tỏa và căng thẳng địa chính trị tại khu vực eo biển Hormuz, nơi có vai trò chiến lược trong vận chuyển dầu mỏ toàn cầu.
Bối cảnh
Iran là một trong những quốc gia xuất khẩu dầu lớn trên thế giới, với nguồn thu ngoại tệ chủ yếu dựa vào dầu mỏ. Tuy nhiên, từ cuối năm 2019 đến đầu 2020, xuất khẩu dầu của Iran đã chịu ảnh hưởng nặng nề do chính sách "sức ép tối đa" của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump, nhằm hạn chế nguồn thu từ dầu mỏ của Iran thông qua các biện pháp trừng phạt và phong tỏa cảng biển.
Đặc biệt, eo biển Hormuz, một trong những tuyến đường vận chuyển dầu quan trọng nhất thế giới nằm giữa Iran và Oman, đã trở thành điểm nóng địa chính trị khi Iran phong tỏa khu vực này từ tháng 4/2026, đồng thời Hải quân Mỹ cũng áp dụng lệnh phong tỏa cảng biển Iran từ ngày 13/4. Các biện pháp này đã gây ra sự gián đoạn nghiêm trọng trong hoạt động xuất khẩu dầu của Iran cũng như các nước láng giềng như Arab Saudi, Kuwait, Iraq và UAE.
Diễn biến chính
Dữ liệu từ hãng phân tích Vortexa cho thấy, trong tháng 5/2026, xuất khẩu dầu thô và khí ngưng tụ của Iran chỉ đạt khoảng 209.000 thùng/ngày, giảm mạnh so với 1,34 triệu thùng/ngày trong tháng 4 và 1,9 triệu thùng/ngày trong tháng 3. Đây là mức thấp nhất kể từ cuối năm 2019, đầu 2020, thời điểm Mỹ tăng cường các biện pháp trừng phạt.
Nguyên nhân chính được xác định là do lệnh phong tỏa cảng biển của Hải quân Mỹ và sự gián đoạn tại eo biển Hormuz, khiến các tàu chở dầu và thủy thủ đoàn ngừng hoạt động trong khu vực này. Claire Jungman, nhà phân tích của Vortexa, cho biết: "Nguyên nhân chính có thể là sự gián đoạn tại eo biển Hormuz, lệnh phong tỏa của hải quân Mỹ nhằm vào tàu ra - vào cảng của Iran. Cùng với đó, các chủ tàu, công ty bảo hiểm và bên liên quan khác dừng đưa tàu, thủy thủ đoàn vào khu vực này".
Dữ liệu từ hãng Kpler cũng xác nhận xu hướng tương tự với ước tính xuất khẩu dầu của Iran trong tháng 5 là khoảng 260.000 thùng/ngày. Mặc dù con số này cao hơn Vortexa, nhưng vẫn là mức thấp nhất trong 6 năm qua. Đồng thời, lượng dầu thô Iran được lưu trữ trên các tàu biển giảm từ khoảng 190 triệu thùng cuối tháng 4 xuống còn 147 triệu thùng, trong đó có khoảng 67 triệu thùng bị mắc kẹt trong vịnh Ba Tư và vịnh Oman.
Nhà phân tích Homayoun Falakshahi của Kpler cảnh báo rằng nếu lệnh phong tỏa của Mỹ kéo dài thêm 2 tháng nữa, Iran có thể cạn kiệt lượng dầu sẵn có để vận chuyển sang Trung Quốc, khách hàng lớn nhất của nước này. Thực tế, lượng dầu thô Iran nhập khẩu vào Trung Quốc đã giảm xuống còn 1,1 triệu thùng/ngày trong tháng 5, mức thấp nhất kể từ tháng 1/2025.
Phân tích & Ý nghĩa
Sự sụt giảm mạnh trong xuất khẩu dầu của Iran không chỉ phản ánh tác động trực tiếp của các biện pháp phong tỏa và căng thẳng địa chính trị, mà còn cho thấy sự khó khăn trong việc duy trì dòng chảy dầu mỏ qua eo biển Hormuz - tuyến đường huyết mạch của ngành năng lượng toàn cầu. Điều này ảnh hưởng đến nguồn thu ngoại tệ của Iran, đồng thời gây áp lực lên thị trường dầu mỏ quốc tế.
Đối với cộng đồng người Việt tại Cộng hòa Séc và châu Âu, dù không trực tiếp liên quan đến xuất khẩu dầu của Iran, nhưng biến động giá dầu và năng lượng toàn cầu có thể gián tiếp tác động đến chi phí sinh hoạt, giá nhiên liệu và vận chuyển hàng hóa. Đặc biệt, các ngành kinh doanh nhỏ như nhà hàng, siêu thị hay dịch vụ vận tải có thể cảm nhận được những biến động này qua giá cả đầu vào tăng hoặc chuỗi cung ứng bị gián đoạn.
Kết luận
Xuất khẩu dầu của Iran trong tháng 5/2026 giảm xuống mức thấp nhất trong 6 năm qua do các biện pháp phong tỏa cảng biển của Mỹ và sự gián đoạn tại eo biển Hormuz. Tình hình này không chỉ ảnh hưởng đến kinh tế Iran mà còn có thể tác động lan tỏa đến thị trường năng lượng toàn cầu và các nền kinh tế phụ thuộc vào dầu mỏ. Cộng đồng người Việt tại Séc và châu Âu cần theo dõi sát sao các diễn biến này để chủ động ứng phó với những thay đổi về chi phí và thị trường.
Hình ảnh từ bài viết
Xuồng cao tốc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran di chuyển trên vịnh Ba Tư tháng 4/2024. Ảnh: AFP
Xuất khẩu dầu Iran giảm mạnh xuống mức thấp nhất 6 năm qua