Chiều 28/3, với 100% đại biểu có mặt tán thành, HĐND TP Hà Nội thông qua Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm. Mục tiêu đến năm 2035 Thủ đô Hà Nội cơ bản trở thành thành phố Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc, là trung tâm kinh tế, giáo dục, y tế và đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Đến năm 2065 và sau năm 2065, Hà Nội đặt mục tiêu trở thành thành phố toàn cầu, thuộc nhóm các thủ đô quốc tế có chất lượng sống và hạnh phúc cao nhất thế giới. Định hình cấu trúc đô thị theo không gian phát triển mở đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm, lấy sông Hồng làm trục cảnh quan sinh thái - văn hóa chủ đạo, trung tâm, gắn kết chặt chẽ với Vùng Thủ đô, Vùng đồng bằng sông Hồng, Vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ và các hành lang kinh tế quốc gia, quốc tế.
Năm 2065 thu nhập bình quân đầu người đạt tối thiểu 95.000 USD
Quy hoạch tổng thể đưa ra các mục tiêu cụ thể theo lộ trình như sau. Giai đoạn 2026-2035, Hà Nội tập trung chuyển đổi số và tăng trưởng bứt phá, trong đó tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân đạt trên 11%/năm. Đến năm 2035, quy mô GRDP đạt khoảng 200 tỷ USD, GRDP bình quân đầu người đạt 18.800 USD. Cơ cấu kinh tế số chiếm 50% trong GRDP, công nghiệp văn hóa đóng góp khoảng 10% GRDP. Chỉ số phát triển con người (HDI) đạt 0,90, chỉ số hạnh phúc đạt 9,2/10.
Giai đoạn 2036-2045, Hà Nội bứt phá và hiện đại hóa toàn diện, tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân trên 11%/năm. Đến năm 2045, quy mô GRDP đạt khoảng 640 tỷ USD, GRDP bình quân đầu người đạt tối thiểu 42.000 USD. Công nghiệp văn hóa đóng góp khoảng 12% GRDP. Quy mô dân số khoảng 15-16 triệu, chỉ số hạnh phúc đạt 9,5/10.
Giai đoạn 2046-2065, Hà Nội đặt mục tiêu trở thành thành phố toàn cầu và hạnh phúc. Tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân đạt trên 5%/năm. Đến năm 2065, quy mô GRDP bùng nổ đạt khoảng 1.920 tỷ USD, GRDP bình quân đầu người đạt tối thiểu 95.000 USD. Công nghiệp văn hóa trở thành mũi nhọn, đóng góp 15-20% GRDP. Quy mô dân số đạt 17-19 người, thuộc nhóm 10 Thủ đô hạnh phúc của thế giới.
Tầm nhìn đến 100 năm (sau 2065), Thủ đô Hà Nội là thành phố toàn cầu, đại đô thị Văn hiến - Thông minh - Sáng tạo - Sinh thái tiêu biểu trên thế giới, hình thành hoàn chỉnh cấu trúc đô thị đa tầng và nền kinh tế không gian. Cơ cấu kinh tế dịch chuyển trọng tâm sang công nghiệp văn hóa, du lịch, chăm sóc sức khỏe, thương mại, tài chính, logistics, không gian sáng tạo và nông nghiệp đô thị ứng dụng công nghệ cao. Quy mô dân số ổn định ở ngưỡng không quá 20 triệu.
Đây thực sự là những mục tiêu thách thức vì năm 2025 Hà Nội đã tăng trưởng ấn tượng 8,16%, song quy mô nền kinh tế mới đạt 63 tỷ USD, đứng thứ hai cả nước. Thu ngân sách đạt 711.000 tỷ đồng, thu nhập bình quân đầu người gần 180 triệu đồng/năm. Dân số hiện tại hơn 8,8 triệu.
Để đạt các mục tiêu trên, đồ án quy hoạch cho rằng cần thay đổi mạnh mẽ về tư duy, phương pháp, chuyển từ quy hoạch hàn lâm sang hành động, gắn liền với chương trình, kế hoạch thực hiện, làm cơ sở để triển khai ngay các dự án động lực mang tính chiến lược của Thủ đô.
Với quan điểm đó, đồ án đề xuất 11 nhóm giải pháp đột phá. Thứ nhất phát triển liên kết vùng, Hà Nội giữ vai trò là đô thị hạt nhân, trung tâm lan tỏa và động lực dẫn dắt toàn vùng Thủ đô, vùng Đồng bằng sông Hồng và Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ. Hệ thống hạt nhân, vệ tinh này được gắn kết chặt chẽ thành một khối thống nhất thông qua mạng lưới hạ tầng giao thông hiện đại, bao gồm: các tuyến đường vành đai (vành đai 4, 4,5, vành đai 5), các trục cao tốc hướng tâm và đặc biệt là hệ thống đường sắt liên vùng.
Thứ hai lấy đường sắt đô thị làm chủ đạo, lấy đường sắt đô thị (metro) làm phương thức chủ đạo, mang tính dẫn dắt quy hoạch. Quy hoạch bổ sung các tuyến liên vùng, nâng tổng chiều dài mạng lưới metro lên khoảng 1.200 km để định hình không gian phát triển mới.
Thứ ba đột phá về thiết chế tại các cực tăng trưởng, kéo giãn dân cư nội đô. Hà Nội đề xuất thiết lập các đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt tại các cực phát triển trọng điểm. Tiêu biểu là định hướng xây dựng khu thương mại tự do gắn với đô thị sân bay phía Bắc (Đông Anh - Sóc Sơn) và đô thị khoa học công nghệ phía Tây (Hòa Lạc). Các mô hình này sẽ được áp dụng hệ thống cơ chế, chính sách vượt trội, tạo động lực mới để Thủ đô hội nhập và cạnh tranh quốc tế.
Thứ tư kiến tạo đô thị Thông minh - Xanh - Bền vững - Đô thị thông minh. Thành phố sẽ áp dụng mô hình quản trị dựa trên bản sao số và trí tuệ nhân tạo (AI). Mọi quyết sách quy hoạch, giao thông đều được mô phỏng trước trên môi trường số. Tỷ trọng kinh tế số hướng tới đạt 50% GRDP vào năm 2035. Thành phố sẽ cụ thể hóa chiến lược hành lang xanh, quy hoạch hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng "0" (Net-Zero); mở rộng hệ thống không gian xanh, nâng tỷ lệ che phủ rừng (>6,2%), mở rộng phát triển cấu trúc "Rừng trong thành phố - thành phố trong rừng", chuyển đổi 100% phương tiện giao thông công cộng sang năng lượng sạch; quy hoạch vùng phát thải thấp trong nội đô.
Thứ năm, tái thiết đô thị toàn diện và chọn lọc, chuyển từ tư duy cải tạo nhỏ lẻ sang tái thiết mang tính đồng bộ, toàn diện. Hà Nội sẽ nghiên cứu cải tạo, tái thiết đô thị (cải tạo tích cực, tái thiết thích ứng) khu vực trung tâm gắn với trục đại lộ cảnh quan sông Hồng và hai bên sông. Đồng thời thành phố cũng cải tạo, tái thiết, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa lịch sử khu vực phố cổ (36 phố phường), phố cũ (phố Pháp), khu cũ, các khu dân cư xuống cấp, chung cư cũ; cải tạo, tái thiết khu vực Hồ Tây và vùng phụ cận, khu vực di tích, di sản (hoàng thành Thăng Long, Cổ Loa, Văn Miếu - Quốc Tử Giám và phụ cận...).
Thành phố sẽ nghiên cứu mở rộng cải tạo, tái thiết, tái cấu trúc các khu vực vành đai 1, vành đai 2, vành đai 3 và lan tỏa ra các khu vực đô thị và nông thôn; cho phép nghiên cứu quy hoạch tái thiết, giải tỏa mức độ phù hợp theo từng ô phố để quy hoạch lại đồng bộ hạ tầng. Quỹ đất dôi dư sau giải tỏa ưu tiên xây dựng các công trình hạ tầng đô thị và không gian xanh.
Thứ sáu khai thác không gian đa tầng - đa lớp, trong đó không gian ngầm sẽ xây dựng hệ thống bể ngầm chứa nước, thoát nước đa năng tích hợp dưới các không gian giao thông, bãi đỗ xe ngầm, công viên nhằm giải quyết dứt điểm vấn nạn ngập úng nội đô, phấn đấu đưa tỷ lệ ngầm hóa tại khu vực lõi đô thị lên trên 40%.
Hà Nội sẽ đưa "kinh tế không gian tầm thấp" (độ cao dưới 3.000 m) vào không gian quy hoạch đô thị, thiết lập các mạng lưới "điểm đầu mối", "điểm vệ tinh" và "hành lang bay" an toàn phục vụ phương tiện công nghệ mới (drone vận chuyển y tế/logistics, taxi bay), mở ra dư địa phát triển ngành công nghiệp công nghệ cao hoàn toàn mới cho Thủ đô. Thành phố sẽ nghiên cứu khai thác không gian tầm cao trong tương lai kết hợp các điều kiện về quản lý không lưu, an toàn bay, an ninh, quốc phòng.
Thứ bảy, đưa sông Hồng trở thành biểu tượng phát triển của Thủ đô. Sông Hồng được xác định là trục không gian xanh, trục cảnh quan sinh thái, văn hóa và kinh tế trung tâm của Thủ đô. Quy hoạch thiết lập "Con đường di sản" chạy dọc hai bên bờ sông; cải tạo, tái thiết đô thị hai bên sông, cải tạo bãi giữa, bãi nổi thành các công viên sinh thái, không gian sáng tạo, giải trí mang tầm vóc quốc tế, bảo đảm nguyên tắc thuận thiên, hài hòa tuyệt đối với yêu cầu thoát lũ.
Thứ tám, phát triển cảng hàng không thứ hai - Vùng Thủ đô Hà Nội tại phía Nam (xã Ứng Hòa, Chuyên Mỹ). Quy hoạch dành quỹ dự trữ không gian và hạ tầng chiến lược để phát triển, định hướng khu vực quy hoạch sân bay thứ hai phát triển theo mô hình đô thị sân bay, hình thành trung tâm dịch vụ vận tải, logistics trung chuyển đa phương thức (kết nối đồng bộ đường hàng không, đường sắt tốc độ cao Bắc Nam, đường bộ cao tốc và đường thủy), tạo động lực phát triển cho khu vực phía Nam.
Thứ chín, cải thiện môi trường, thực hiện đồng bộ các giải pháp để giải quyết dứt điểm vấn nạn ô nhiễm môi trường. Trọng tâm là chiến lược làm sống lại hệ thống các dòng sông (Tô Lịch, Nhuệ, Đáy...) thông qua việc tách nguồn thải, xử lý nước thải sinh hoạt tập trung và bổ cập nước sinh thái. Thành phố sẽ chuyển đổi toàn bộ phương tiện giao thông công cộng sang năng lượng sạch, thiết lập các vùng phát thải thấp. Mở rộng phát triển rừng, công viên rừng, với cấu trúc "Rừng trong Thành phố - Thành phố trong rừng".
Thứ 10, Hà Nội sẽ lập quỹ đất dự trữ, xác định quan điểm phát triển bền vững, không khai thác cạn kiệt nguồn tài nguyên đất đai trong ngắn hạn. Theo đó, quy hoạch xác định và phân bổ một tỷ lệ quỹ đất dự trữ chiến lược tại các khu vực sở hữu lợi thế về hạ tầng và cảnh quan (khu vực trung tâm, nội đô, các khu vực đầu cầu xây dựng mới, nút giao thông trọng yếu, khu vực định hướng dài hạn...). Quỹ đất này sẽ được đưa vào diện bảo vệ nghiêm ngặt, tạm thời không cấp phép phát triển các dự án xây dựng trong giai đoạn trước mắt (được tổ chức là các khu công viên cây xanh), nhằm tạo lập dư địa phát triển dài hạn cho công trình trọng điểm quốc gia, các mô hình kinh tế mới và đáp ứng nhu cầu phát sinh của thế hệ tương lai.
Giải pháp đột phá thứ 11 là triển khai quy hoạch. Hà Nội xác định thực hiện quy hoạch bằng kế hoạch và hành động cụ thể, các định hướng không gian đều được gắn kết chặt chẽ với mô hình cân đối nguồn lực và cơ chế đặc thù, vượt trội từ Luật Thủ đô. Giai đoạn đến năm 2035 thành phố tập trung nguồn lực quyết liệt để hoàn thành hệ thống hạ tầng khung (mạng lưới metro, vành đai liên vùng, các cầu lớn qua sông), ưu tiên áp dụng các cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, nhượng quyền khai thác hạ tầng và chớp thời cơ thu hồi giá trị gia tăng từ đất đai (qua mô hình TOD) để kiến tạo nguồn vốn thực thi quy hoạch.
Để hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược của Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, dự báo nhu cầu vốn từ nay đến năm 2065 cần khoảng 140 triệu tỷ đồng. Hà Nội sẽ áp dụng các cơ chế đột phá huy động vốn như khai thác tối đa các cơ chế đặc thù, vượt trội từ Luật Thủ đô để chuyển dịch từ tư duy cấp phát ngân sách sang kiến tạo nguồn lực.
Võ Hải
Hà Nội định hướng sau năm 2065 dân số không quá 20 triệu