Nhà tôi ở Đà Nẵng, xây năm 2011, kết cấu 1 trệt 2 lầu, móng băng. Khoảng 3-4 tháng trở lại đây, tường tầng 2 xuất hiện một vết nứt chạy chéo khoảng 45 độ từ góc cửa sổ phòng ngủ lên gần trần nhà, dài chừng 60-70 cm.
Ngoài ra, phía trần phòng khách tầng 1 cũng có một vài vết nứt nhỏ hơn chạy dọc theo mạch tiếp giáp giữa tường và trần.
Vợ tôi rất lo, nhất là khi nhà có hai con nhỏ ngủ ở tầng 2 ngay căn phòng bị nứt. Tôi nhờ anh thợ xây quen đến xem, anh bảo "nhà cũ nứt vậy là bình thường, do co ngót, thay đổi thời tiết, trám lại là xong". Nhưng tôi thấy vết nứt có vẻ dài hơn so với lần đầu phát hiện, không biết có phải tự mình lo quá hay thực sự nó đang lan rộng.
Tôi muốn hỏi làm sao người không chuyên như tôi có thể phân biệt được đâu là vết nứt thông thường do co ngót và đâu là vết nứt ảnh hưởng đến kết cấu chịu lực cần xử lý gấp? Tôi có nên thuê kỹ sư đến kiểm tra không? Mong chuyên gia tư vấn giúp vấn đề này.
Độc giả: Thanh Phong (Đà Nẵng)
Thực tế khi đi khảo sát hiện trường, tôi cũng hay gặp câu hỏi: "Bị nứt như này có sao không?". Không phải vết nứt nào cũng nguy hiểm, nhưng cũng không nên nhìn qua rồi bỏ qua.
Nứt co ngót phổ biến nhưng ít rủi ro
Nếu trên tường hoặc sàn xuất hiện những vết nứt nhỏ li ti, chạy loang như mạng nhện, đa phần đó là nứt do co ngót của bê tông hoặc lớp vữa. Loại này thường xuất hiện khá sớm, khoảng vài tuần đến vài tháng sau khi thi công, khi bê tông mất nước trong quá trình đông cứng. Vết nứt co ngót gần như không phát triển theo thời gian, không tập trung ở những vị trí chịu lực chính như dầm hay cột, mà phân bố khá ngẫu nhiên trên bề mặt.
Ngoài co ngót, một số vết nứt nhỏ trên tường cũng có thể xuất hiện tại mạch tiếp giáp giữa hai vật liệu khác nhau, ví dụ chỗ tường gạch giáp cột bê tông, hoặc nơi đi ống điện, ống nước âm tường. Những vị trí này có hệ số giãn nở nhiệt khác nhau, nên khi thời tiết thay đổi, bề mặt dễ nứt tại mạch tiếp giáp. Đây cũng là dạng nứt không ảnh hưởng kết cấu.
Với cả hai dạng trên, chúng ta cần xử lý chủ yếu là bả matit, sơn lại hoặc chống thấm bề mặt. Nếu vết nứt nằm ở khu vực hay tiếp xúc nước (tường nhà tắm, ban công), chúng ta nên ưu tiên xử lý chống thấm để tránh nước ngấm lâu ngày gây bong tróc, ẩm mốc.
Nứt kết cấu cần quan sát kỹ hơn
Nếu xuất hiện những vết nứt lớn, có "hướng đi rõ ràng", gia chủ cần lưu ý hơn. Ví dụ nứt thẳng đứng ở gần dầm/sàn, nứt xéo ở góc cửa, hoặc nứt chạy dọc theo cột. Những vết này thường liên quan đến cách kết cấu đang chịu lực.
Mỗi dạng nứt có thể gợi ý một nguyên nhân khác nhau. Nứt xéo 45 độ ở góc cửa sổ, cửa đi thường do lanh-tô (dầm đỡ phía trên cửa) chịu lực không đều hoặc do lún lệch. Nứt thẳng đứng ở giữa bụng dầm có thể là dấu hiệu dầm đang chịu uốn vượt khả năng thiết kế. Nứt ngang ở chân cột hoặc đầu cột có thể liên quan đến tải trọng nén quá lớn.
Đặc biệt, nếu vết nứt ngày càng rộng ra, dài thêm, hoặc rõ hơn sau mỗi lần nhà chịu tải trọng lớn hơn (chất thêm đồ nặng, xây thêm tầng), đây là dấu hiệu không nên chủ quan. Một cách theo dõi đơn giản tại nhà là dán băng keo giấy hoặc miếng thạch cao mỏng ngang qua vết nứt, ghi ngày tháng. Nếu sau một thời gian băng keo bị đứt hoặc thạch cao nứt theo, vết nứt đang phát triển.
Đánh giá qua độ rộng vết nứt
Một điểm dễ nhận biết nữa là độ rộng của vết nứt. Những vết nhỏ dạng "tóc", dưới 0,1 mm, thường ít nguy hiểm. Vết nứt trong khoảng 0,1-0,3 mm cần theo dõi, đặc biệt nếu nằm ở vị trí chịu lực. Nhưng nếu nhìn bằng mắt thường đã thấy rõ, thậm chí nhét được móng tay vào (khoảng từ 0,3 mm trở lên), nên coi đó là tín hiệu cảnh báo. Lúc này, việc chỉ trám lại hay sơn phủ không giải quyết được nguyên nhân gốc.
Khi nào cần gọi kỹ sư
Với những trường hợp vết nứt lớn, có hướng rõ, hoặc đang phát triển, cần có kỹ sư xây dựng chuyên môn đến kiểm tra. Công việc kiểm tra thường bao gồm: xác định vị trí nứt có nằm ở cấu kiện chịu lực không, đo và theo dõi xem vết nứt có đang phát triển không, và đánh giá lại khả năng chịu lực của kết cấu. Tùy mức độ, kỹ sư có thể đề xuất gia cố bằng cách bọc thêm thép, dán sợi carbon, hoặc trong trường hợp nghiêm trọng hơn, đề xuất phương án thay thế kết cấu. Có những vết nứt ban đầu nhỏ nhưng lại là dấu hiệu sớm của vấn đề lớn hơn.
Tóm lại, nứt dạng "mạng chân chim", nhỏ, không thay đổi theo thời gian thường không đáng lo, chỉ cần xử lý bề mặt. Nhưng nứt có hướng rõ, nằm ở dầm, cột, hoặc có dấu hiệu phát triển, gia chủ không nên chủ quan vì đây là vấn đề liên quan trực tiếp đến an toàn sử dụng lâu dài.
Ông Dương Đình Hưng
Thạc sĩ Kết cấu - Kỹ sư tư vấn giải pháp Tập đoàn Rawlplug Việt Nam
Làm gì khi nhà xây lâu năm xuất hiện nhiều vết nứt?