Bãi cọc Đông Sơn và vườn nghìn rồng Thiên Long Uyển được công nhận di tích quốc gia
Quần thể di tích khảo cổ Thiên Long Uyển cùng bãi cọc Yên Đức tại Quảng Ninh vừa được công nhận là di tích quốc gia, mở ra cơ hội nghiên cứu sâu rộng về lịch sử và văn hóa vùng đất này. Vậy điều gì khiến khu vực này trở nên đặc biệt và có giá trị đến vậy?
Bối cảnh
Di tích tọa lạc tại khu Đức Sơn, phường Hoàng Quế, tỉnh Quảng Ninh, nơi địa hình núi Thiên Liêu và làng Đức Sơn được bao bọc bởi sông nước bốn phía. Đặc biệt, dải đá tai mèo nhấp nhô trên vách núi Thiên Liêu tạo nên hình ảnh như hàng nghìn con rồng đang vờn mây, từ đó hình thành tên gọi vườn nghìn rồng Thiên Long Uyển.
Theo Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch Quảng Ninh, dưới triều đại nhà Trần, khu vực này là cụm núi thiêng kết hợp với chùa tháp, bia đá và làng xóm ven sông. Di tích phản ánh hai trục thời gian chính: thời kỳ Tiền - Sơ sử với văn hóa Đông Sơn và thời Trung đại với các dấu tích từ thời Trần đến Nguyễn.
Diễn biến chính
Tháng 10 năm 2013, bãi cọc cổ lần đầu tiên được phát hiện tại Đầm Lải, cách ma nhai Thiên Long Uyển khoảng 800 mét. Sau đó, nhiều cuộc khảo sát và khai quật quy mô lớn đã được tiến hành vào các năm 2016, 2017, 2019, 2020 và 2024 tại các khu vực Đầm Lải, Đượng Ngoại và Nựng Vỡ (Đầm nhà Mạc).
Đơn vị thực hiện gồm Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Bảo tàng Quảng Ninh và Trường Đại học Hạ Long đã thu được nhiều kết quả quan trọng. Các hạng mục di tích bao gồm:
- Bãi cọc cổ Yên Đức tại Đầm Lải, Đượng Ngoại, Nựng Vỡ với thân cột gỗ được đục lỗ mộng, chế tác cẩn thận, đóng theo trật tự nhất định, thuộc niên đại Đông Sơn, thể hiện kiến trúc ven sông.
- Ma nhai Thiên Long Uyển khắc chìm ba chữ Hán lớn trên mặt phía Nam vách đá núi Thiên Liêu.
- Bia Tam Bảo Địa khoét sâu vào đá 20 cm, cao tổng thể 116 cm, khắc nhiều chữ Hán, nằm trên sườn núi phía sau chùa Đức Sơn.
- Nền chùa Sùng Nhân cổ tại khu vực chùa Đức Sơn hiện nay, với kiến trúc nền móng được phát hiện qua các hố khai quật từ năm 2019 đến 2020.
Phân tích & Ý nghĩa
Phát hiện bãi cọc Yên Đức cung cấp tư liệu quý giá về kỹ thuật xây dựng và cách tổ chức không gian sống của cư dân Việt cổ thời Văn Lang - Âu Lạc. Điều này củng cố giả thuyết cho rằng lưu vực sông Kinh Thầy - Bạch Đằng từng là trung tâm cư trú lớn của văn hóa Đông Sơn.
Từ các đặc điểm thu thập được, giới nghiên cứu đã đề xuất khái niệm "Vùng văn hóa Đông Sơn Kinh Thầy - Bạch Đằng", ghi nhận sự đa dạng địa phương trong nền văn hóa Đông Sơn thống nhất. Đây là bước tiến quan trọng trong việc hiểu rõ hơn về sự phát triển văn hóa và lịch sử vùng đất này.
Kết luận
Việc công nhận khu di tích khảo cổ Thiên Long Uyển và bãi cọc Yên Đức là di tích quốc gia không chỉ bảo vệ nguyên trạng các hiện vật quý giá mà còn mở ra cơ sở pháp lý để triển khai các dự án nghiên cứu chuyên sâu và phát triển du lịch văn hóa - trải nghiệm tại vùng đất di sản Yên Đức, góp phần quảng bá giá trị lịch sử và văn hóa Việt Nam.
Hình ảnh từ bài viết
Ma nhai Thiên Long Uyển khắc trên vách đá núi Thiên Liêu. Ảnh: Phan Hằng
Hiện trường khảo cổ phát lộ cọc đều thuộc các khu ruộng vốn là đầm bãi ven sông trên địa bàn xã Yên Đức. Ảnh: Phan Hằng
Bãi cọc Đông Sơn và vườn nghìn rồng Thiên Long Uyển được công nhận di tích quốc gia