Bộ trưởng Y tế khẳng định nghiêm cấm lấy tạng từ người dưới 18 tuổi còn sống
Việc lấy tạng từ người dưới 18 tuổi còn sống là vấn đề nhạy cảm và được Bộ Y tế Việt Nam đặt ra quy định nghiêm ngặt trong dự thảo luật sửa đổi về hiến, lấy, ghép mô và bộ phận cơ thể người. Bộ trưởng Đào Hồng Lan vừa trình bày trước Quốc hội, khẳng định dự luật sẽ tuyệt đối cấm lấy tạng từ nhóm tuổi này, đồng thời tăng cường các biện pháp kiểm soát nhằm ngăn chặn các hành vi lạm dụng, ép buộc trong hoạt động hiến tạng.
Bối cảnh
Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác là một trong những văn bản pháp luật quan trọng điều chỉnh hoạt động y tế liên quan đến việc hiến tặng và sử dụng mô, tạng nhằm cứu sống bệnh nhân. Việc sửa đổi luật nhằm cập nhật các quy định phù hợp với thực tiễn, đồng thời tăng cường bảo vệ quyền lợi người hiến, đặc biệt là nhóm người dễ bị tổn thương như trẻ em dưới 18 tuổi.
Việc lấy tạng từ người dưới 18 tuổi còn sống từng là vấn đề gây tranh cãi do liên quan đến quyền tự quyết và sức khỏe của trẻ. Dự thảo luật mới được xây dựng với mục tiêu bảo đảm sự an toàn, tự nguyện và nhân văn trong hoạt động hiến tặng mô, tạng, đồng thời ngăn chặn các hành vi lợi dụng, ép buộc hoặc mua bán mô, tạng trái phép.
Diễn biến chính
Trong phiên giải trình ngày 2 tháng 11 trước Quốc hội, Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan cho biết dự thảo luật đã tiếp thu nhiều ý kiến đại biểu để chỉnh lý quy định về độ tuổi và điều kiện hiến mô, bộ phận cơ thể người. Cụ thể:
- Dự thảo tuyệt đối cấm lấy mô không tái sinh và bộ phận cơ thể từ người dưới 18 tuổi còn sống.
- Nhóm người dưới 18 tuổi chỉ được phép hiến mô tái sinh, thuộc danh mục do Bộ Y tế ban hành, như tế bào gốc tạo máu, tế bào lympho từ máu ngoại vi, và phải đáp ứng các điều kiện chặt chẽ.
- Người dưới 18 tuổi chỉ được hiến mô tái sinh cho anh, chị, em ruột khi không có người hiến trưởng thành phù hợp.
- Người hiến phải đủ sức khỏe, được tư vấn độc lập và có văn bản đồng ý của cả cha và mẹ đẻ, hoặc người còn lại nếu một người đã mất.
- Quá trình tư vấn phải đảm bảo tính độc lập, đặc biệt đối với người hiến dưới 18 tuổi, nhằm bảo vệ ý chí tự nguyện và nguyện vọng của trẻ.
- Việc tư vấn và quyết định người hiến đủ điều kiện lấy mô phải tách biệt với hoạt động chẩn đoán, chỉ định và thực hiện ghép để tránh xung đột lợi ích.
- Chính phủ giữ nguyên quy định chỉ người từ đủ 18 tuổi trở lên mới được đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể và hiến xác, nhằm bảo đảm người đăng ký có đủ điều kiện tự quyết định.
Bên cạnh đó, dự thảo luật còn bổ sung các cơ chế tăng cường kiểm soát nhằm ngăn chặn tình trạng ép buộc, lừa dối và lợi dụng hoạt động hiến, ghép mô, tạng để trục lợi. Cụ thể, yêu cầu xác minh nhân thân, mối quan hệ giữa người hiến và người nhận, tăng tính độc lập trong đánh giá điều kiện hiến, tư vấn và thực hiện lấy, ghép.
Dự thảo cũng mở rộng các hành vi bị nghiêm cấm, trong đó có việc tổ chức, tạo điều kiện đưa người Việt Nam ra nước ngoài hoặc người nước ngoài vào Việt Nam để hiến, ghép bộ phận cơ thể trái pháp luật.
Về xác định chết não, chết tuần hoàn, dự thảo bổ sung cơ chế hội đồng đánh giá độc lập với hoạt động điều trị, vận động hiến và lấy, ghép mô, tạng. Người trực tiếp điều trị hoặc tham gia vận động hiến không được tham gia hội đồng xác định chết não, nhằm đảm bảo khách quan và minh bạch.
Đối với trường hợp người đã chết không đăng ký hiến và không để lại nguyện vọng nhưng gia đình mong muốn hiến tặng, dự thảo sẽ tiếp tục hoàn thiện quy định để bảo đảm tính nhân văn và tôn trọng nguyện vọng của gia đình.
Hoạt động điều phối ghép tạng được yêu cầu thực hiện thống nhất trên phạm vi toàn quốc thông qua Cơ sở dữ liệu quốc gia về quản lý mô, bộ phận cơ thể người, nhằm phục vụ kiểm tra, giám sát và truy xuất khi cần thiết.
Việc lựa chọn người nhận tạng phải dựa trên các tiêu chí rõ ràng, công khai, công bằng, ưu tiên yếu tố chuyên môn y khoa, không phân biệt tuổi, giới tính, dân tộc hay vùng miền. Dự thảo nghiêm cấm việc cập nhật sai thông tin hoặc lợi dụng điều phối để trục lợi.
Phân tích & Ý nghĩa
Quy định nghiêm cấm lấy tạng từ người dưới 18 tuổi còn sống thể hiện sự tôn trọng quyền lợi và sự an toàn của trẻ em trong lĩnh vực y tế. Việc chỉ cho phép hiến mô tái sinh trong trường hợp đặc biệt và có sự đồng thuận của cha mẹ cùng nguyện vọng của trẻ giúp bảo vệ nhóm đối tượng dễ bị tổn thương này khỏi nguy cơ bị ép buộc hoặc lợi dụng.
Đồng thời, các biện pháp tăng cường kiểm soát, xác minh nhân thân và tách bạch các khâu tư vấn, chẩn đoán, lấy ghép nhằm ngăn chặn các hành vi mua bán mô, tạng trái pháp luật, góp phần nâng cao tính minh bạch và công bằng trong hoạt động hiến tạng. Điều này cũng giúp củng cố niềm tin của người dân vào hệ thống y tế và pháp luật.
Với việc duy trì quy định chỉ người từ đủ 18 tuổi trở lên mới được đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể và hiến xác, dự luật bảo đảm quyền tự quyết của cá nhân trong các quyết định quan trọng liên quan đến cơ thể mình.
Đối với cộng đồng người Việt tại Séc và châu Âu, những quy định này có thể là tham khảo quan trọng khi họ quan tâm đến các vấn đề y tế, hiến tạng và quyền lợi của trẻ em trong gia đình. Ngoài ra, việc ngăn chặn các hành vi tổ chức hiến, ghép tạng trái phép cũng góp phần bảo vệ người Việt khỏi các rủi ro pháp lý và sức khỏe khi tham gia các hoạt động y tế liên quan.
Kết luận
Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác sửa đổi do Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan trình bày nhấn mạnh nguyên tắc bảo vệ quyền lợi người hiến, đặc biệt là người dưới 18 tuổi, bằng việc cấm tuyệt đối lấy tạng từ nhóm tuổi này còn sống. Đồng thời, dự luật tăng cường các cơ chế kiểm soát nhằm ngăn chặn các hành vi lạm dụng, ép buộc và mua bán mô, tạng trái pháp luật, góp phần xây dựng hệ thống hiến tạng minh bạch, nhân văn và an toàn hơn.
Bộ trưởng Y tế khẳng định nghiêm cấm lấy tạng từ người dưới 18 tuổi còn sống