Bộ Y tế đề xuất giới hạn hiến mô cho người dưới 18 tuổi chỉ trong gia đình ruột thịt
Quy định mới của Bộ Y tế về hiến mô cho người dưới 18 tuổi đang thu hút sự quan tâm lớn. Tại sao Bộ lại rút lại đề xuất cho phép hiến mô cho cha mẹ và chỉ cho phép hiến cho anh, chị, em ruột? Những điều kiện chặt chẽ nào được đặt ra để bảo vệ người hiến, đặc biệt là trẻ vị thành niên?
Bối cảnh
Hiến mô, bộ phận cơ thể người là một lĩnh vực y tế nhạy cảm, đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng về đạo đức, pháp lý và sức khỏe người hiến. Tại Việt Nam, Bộ Y tế đang hoàn thiện dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) nhằm cập nhật các quy định phù hợp với thực tiễn và bảo vệ quyền lợi người hiến.
Trước đó, dự thảo cho phép người dưới 18 tuổi hiến mô tái sinh cho cha mẹ, nhưng sau nhiều ý kiến phản biện, Bộ Y tế đã rút lại đề xuất này. Việc giới hạn người nhận mô chỉ trong phạm vi anh, chị, em ruột nhằm tránh xung đột lợi ích khi cha mẹ vừa là người đại diện quyết định, vừa là người nhận mô từ con.
Diễn biến chính
Ngày 1 tháng 11, Bộ Y tế gửi dự thảo luật sửa đổi tới đại biểu Quốc hội với các điểm đáng chú ý:
- Người dưới 18 tuổi chỉ được hiến mô tái sinh khi còn sống cho anh, chị, em ruột, và chỉ khi không có người hiến trưởng thành phù hợp.
- Việc hiến mô phải có văn bản đồng ý của cả cha và mẹ đẻ, hoặc người còn lại nếu một trong hai đã mất.
- Người hiến phải đáp ứng điều kiện sức khỏe, được tư vấn độc lập về pháp luật, sức khỏe và tâm lý xã hội.
- Dự thảo không cho phép người dưới 18 tuổi hiến bộ phận cơ thể khi còn sống.
- Người từ đủ 18 tuổi có thể đăng ký hiến hoặc có văn bản đồng ý hiến mô cho người thân trong gia đình gồm cha, mẹ đẻ, vợ, chồng, anh, chị, em ruột hoặc con ruột.
- Về hiến mô sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn, người từ đủ 18 tuổi phải có văn bản đồng ý của chính mình và người đại diện, người đại diện chịu trách nhiệm pháp lý về tính xác thực của văn bản.
- Thứ tự ưu tiên người đại diện được quy định rõ ràng, gồm cha, mẹ đẻ; vợ, chồng; con ruột; anh, chị ruột từ đủ 18 tuổi trở lên; ông bà nội, ngoại.
- Người dưới 18 tuổi hiến mô sau khi chết cũng cần có văn bản đồng ý của người đại diện theo thứ tự ưu tiên tương tự.
- Bộ trưởng Y tế được giao quy định danh mục mô có thể hiến khi còn sống, kiểm tra sức khỏe người hiến và quy trình xác định không có người hiến trưởng thành phù hợp.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc điều chỉnh dự thảo luật thể hiện sự thận trọng của Bộ Y tế trong việc bảo vệ quyền lợi và sức khỏe của người hiến, đặc biệt là trẻ vị thành niên. Việc giới hạn người nhận mô trong phạm vi anh, chị, em ruột nhằm giảm thiểu nguy cơ bị áp lực từ người thân, đồng thời tránh xung đột lợi ích khi cha mẹ vừa là người đại diện vừa là người nhận mô.
Bộ Y tế cũng bổ sung quy định về tư vấn độc lập, đánh giá sức khỏe và tâm lý xã hội nhằm đảm bảo người hiến không bị ép buộc và có quyền từ chối hoặc rút lại sự đồng ý trước khi lấy mô. Hội đồng tư vấn gồm chuyên gia y tế, pháp luật và tâm lý được thành lập tại cơ sở lấy mô để đánh giá khách quan, tránh xung đột lợi ích trong quá trình hiến mô.
Những quy định này cũng phù hợp với Công ước Oviedo về quyền con người và sinh học y tế, mà Việt Nam tham khảo để xây dựng luật. Việc hoàn thiện khung pháp lý sẽ giúp phát triển hoạt động hiến, ghép mô một cách an toàn, hiệu quả và nhân đạo.
Kết luận
Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) với các điều chỉnh về hiến mô cho người dưới 18 tuổi đang được Quốc hội thảo luận và biểu quyết trong tháng 11. Quy định mới nhằm bảo vệ sức khỏe, quyền lợi của trẻ vị thành niên, đồng thời đảm bảo tính minh bạch, trách nhiệm trong hoạt động hiến mô tại Việt Nam.
Hình ảnh từ bài viết
Bác sĩ phẫu thuật ghép tạng tại Bệnh viện Trung ương Huế, tháng 4/2024. Ảnh: Lan Hương
Bộ Y tế đề xuất giới hạn hiến mô cho người dưới 18 tuổi chỉ trong gia đình ruột thịt