Các nước siết trách nhiệm an sinh xã hội với tài xế gọi xe công nghệ

Các nước siết trách nhiệm an sinh xã hội với tài xế gọi xe công nghệ

Áp lực công việc và thu nhập không ổn định đang là thực trạng chung của nhiều tài xế xe công nghệ trên thế giới. Vậy các quốc gia đã làm gì để bảo vệ quyền lợi và đảm bảo an sinh xã hội cho lực lượng lao động tự do này? Những chính sách mới nhất từ châu Á đến châu Mỹ có thể là câu trả lời.

Bối cảnh

Trong bối cảnh kinh tế nền tảng phát triển nhanh chóng, các tài xế gọi xe công nghệ thường được xem là lao động tự do, không thuộc biên chế chính thức của các công ty. Điều này dẫn đến nhiều bất cập về quyền lợi an sinh xã hội như bảo hiểm, nghỉ ốm, hưu trí. Tại Việt Nam, theo hội thảo "An sinh cho tài xế xe công nghệ - Thực trạng và giải pháp" tổ chức tại TP HCM ngày 15 tháng 9, nhiều tài xế phản ánh phải làm việc liên tục 13-15 tiếng mỗi ngày với thu nhập bấp bênh do mức chiết khấu của nền tảng thay đổi thường xuyên.

PGS. TS Nguyễn Đức Lộc, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Đời sống xã hội, cho biết mức chiết khấu mà các tài xế phải chịu dao động từ 20-30% doanh thu mỗi chuyến, trong khi họ phải tự chi trả các chi phí như nhiên liệu, bảo dưỡng và bảo hiểm phương tiện. Khoảng 88% tài xế mong muốn có cơ chế tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, và gần 93% kỳ vọng nghề nghiệp cũng như địa vị pháp lý của họ được công nhận rõ ràng hơn.

Diễn biến chính

Nhiều quốc gia trên thế giới đã bắt đầu có những chính sách nhằm cải thiện điều kiện an sinh xã hội cho tài xế công nghệ, dù họ vẫn được xem là lao động tự do hoặc "đối tác" của nền tảng.

• Tại Malaysia, từ năm 2017, tài xế công nghệ được yêu cầu tham gia bảo hiểm xã hội dành cho người tự kinh doanh. Họ tự đóng tiền, trong khi nền tảng như Grab hoàn lại một phần chi phí cho những tài xế đạt điều kiện hạng thành viên.
• Ấn Độ ban hành Bộ luật An sinh xã hội năm 2020, định nghĩa lao động nền tảng là một hình thức tổ chức công việc nằm ngoài quan hệ truyền thống giữa người sử dụng lao động và người lao động, nhưng vẫn cần được hưởng các quyền lợi an sinh xã hội. Hàn Quốc cũng có các chế độ bảo hiểm thất nghiệp và thai sản áp dụng cho một số nhóm lao động nền tảng.
• Tại Mỹ, các bang như New York, Washington và California đã có những cuộc đấu tranh pháp lý buộc các nền tảng gọi xe như Uber và Lyft phải cung cấp quyền lợi như mức thu nhập tối thiểu, nghỉ phép có lương, bảo hiểm y tế và quỹ hưu trí. Ví dụ, ở New York, tài xế được hưởng mức thu nhập sàn theo giờ và nghỉ ốm có lương, với mức trả khoảng 18,58 USD mỗi giờ nghỉ ốm.
• Singapore thiết lập nhóm pháp lý riêng cho "người lao động nền tảng", trong đó có tài xế gọi xe và nhân viên giao hàng qua ứng dụng. Các công ty như Grab phải cùng đóng quỹ an ninh (CPF) với tài xế, với tỷ lệ đóng góp sẽ tăng dần đến năm 2029, tương đương với lao động thông thường.
• Trung Quốc xếp tài xế công nghệ vào "hình thức việc làm mới" và thí điểm mua bảo hiểm tai nạn nghề nghiệp từ tháng 7 năm 2022. Tính đến cuối tháng 6 năm nay, gần 30 triệu tài xế của 11 nền tảng tại 17 địa phương đã được bảo hiểm, mang lại hiệu quả thiết thực theo Bộ Nhân lực và An sinh xã hội Trung Quốc.
• Tại Anh, từ tháng 3 năm 2021, tài xế Uber được công nhận là người lao động (worker) thay vì tự doanh, được đảm bảo thu nhập tối thiểu, tiền nghỉ mát và hãng đóng 3% thu nhập vào quỹ hưu trí bên cạnh 5% tự đóng.

Phân tích & Ý nghĩa

Những chính sách này phản ánh nỗ lực của các quốc gia trong việc thích ứng với mô hình kinh tế nền tảng đang thay đổi nhanh chóng, khi các thuật toán của nền tảng kiểm soát giá cả và lượng cuốc xe, khiến tài xế mất quyền thương lượng trực tiếp. Việc xem tài xế là lao động tự do không còn phù hợp hoàn toàn, bởi họ cần được bảo vệ về mặt pháp lý và an sinh xã hội.

Đối với cộng đồng người Việt tại Séc và châu Âu, những thay đổi này cũng đáng chú ý vì nhiều người làm nghề gọi xe hoặc giao hàng qua ứng dụng. Việc các nền tảng phải chịu trách nhiệm nhiều hơn về an sinh xã hội có thể tạo ra áp lực mới trong quản lý giấy tờ, thuế và bảo hiểm cho lao động tự do, đồng thời mở ra cơ hội được hưởng quyền lợi tốt hơn trong tương lai.

Kết luận

Trước áp lực từ thực tế và yêu cầu bảo vệ quyền lợi lao động, nhiều quốc gia đã thiết lập hoặc đang hoàn thiện khung pháp lý để buộc các nền tảng gọi xe công nghệ chia sẻ trách nhiệm an sinh xã hội với tài xế. Đây là bước tiến quan trọng nhằm cân bằng lợi ích giữa nền tảng và lực lượng lao động tự do, đồng thời góp phần ổn định thị trường lao động trong kỷ nguyên số.

Hình ảnh từ bài viết

Tài xế giao đồ ăn Meituan tại Thượng Hải, Trung Quốc, ngày 14/1/ 2024. Ảnh: AFP

Nguồn