Canada đối mặt thách thức khi kinh tế lệ thuộc Mỹ ngày càng sâu
Canada đang đứng trước thế khó khi nền kinh tế của họ phụ thuộc rất lớn vào thị trường Mỹ. Liệu nước này có thể thoát khỏi cái bóng của người láng giềng khổng lồ để đa dạng hóa thị trường xuất khẩu hay không? Những động thái thuế quan mới nhất của Mỹ đang khiến Canada phải suy nghĩ lại chiến lược kinh tế lâu dài.
Bối cảnh
Canada và Mỹ là hai quốc gia láng giềng có quan hệ kinh tế mật thiết nhất thế giới. Theo số liệu năm 2025, hơn 71,7% kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Canada được đưa sang Mỹ, mặc dù con số này đã giảm nhẹ so với 75,9% năm 2024. Xuất khẩu chiếm khoảng một phần ba tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Canada, cho thấy mức độ phụ thuộc sâu sắc vào thị trường Mỹ.
Ngược lại, Mỹ cũng nhập khẩu từ Canada khoảng 15% tổng hàng hóa xuất khẩu của họ. Mối quan hệ này khiến nền kinh tế Canada được ví như "nền kinh tế hướng Mỹ" bởi sự gắn bó chặt chẽ về thương mại và chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, điều này cũng khiến Canada dễ bị tổn thương khi có những biến động chính trị hoặc thương mại từ phía Mỹ.
Diễn biến chính
Bắt đầu từ ngày 15 tháng 9, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã mở rộng danh sách các mặt hàng nhập khẩu từ Canada chịu thuế nhập khẩu 50%, bao gồm giấy, đồ nội thất và các sản phẩm thép. Tiếp đó, từ ngày 29 tháng 9, một số loại rượu, sản phẩm sữa và xe máy Canada sẽ bị cấm nhập vào Mỹ.
Đây là phản ứng của Washington trước việc Canada áp thuế trả đũa lên hàng hóa Mỹ có hiệu lực từ ngày 8 tháng 9. Các biện pháp thuế quan mới đã gây ra tác động tiêu cực rõ rệt với nhiều ngành công nghiệp của Canada:
- Ngành thép xuất khẩu của Canada đã giảm một nửa so với năm 2024 do thuế quan leo thang.
- Trong 4 năm qua, có tới 23 nhà máy gỗ xẻ đóng cửa và 70 nhà máy giảm sản lượng vì các rào cản thương mại mới từ Mỹ.
- Ngành ôtô, với hơn 121.000 lao động trực tiếp, cũng chịu ảnh hưởng nặng nề. Ví dụ, General Motors đã cắt giảm 700 lao động tại nhà máy Oshawa và thu hẹp hoạt động tại nhà máy Ingersoll ở Ontario.
Trong lĩnh vực năng lượng, sự phụ thuộc lẫn nhau giữa hai nước rất sâu sắc. Năm 2025, hơn 90,8% dầu khí xuất khẩu của Canada được đưa sang Mỹ, trong khi Mỹ nhập khẩu từ Canada tới 63,4% dầu thô và 81,3% điện.
Phân tích & Ý nghĩa
Sự phụ thuộc lớn vào thị trường Mỹ vừa là lợi thế vừa là điểm yếu của Canada. Trong nhiều thập kỷ, các nhà kinh tế nhấn mạnh lợi ích từ hội nhập kinh tế với Mỹ, nhưng đại dịch Covid-19 và các căng thẳng thương mại gần đây đã phơi bày những rủi ro tiềm ẩn. Chuỗi cung ứng đứt gãy và các biện pháp thuế quan đã khiến Canada chịu cú sốc lớn, đồng thời phải đối mặt với một đối tác ngày càng khó đoán.
Chính phủ Canada dưới thời Thủ tướng Mark Carney đã đặt mục tiêu giảm bớt sự phụ thuộc này bằng cách tăng gấp đôi kim ngạch xuất khẩu sang các thị trường ngoài Mỹ vào năm 2035. Năm 2025, xuất khẩu sang các thị trường châu Âu, châu Á và các khu vực khác đã tăng 17,2%, chiếm 28,3% tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Canada.
Tuy nhiên, việc đa dạng hóa thị trường không hề đơn giản. Canada cần nâng cấp cơ sở hạ tầng như cảng biển, đường sắt và các hành lang năng lượng mới để phục vụ thương mại với các khu vực khác ngoài Mỹ. Đàm phán với Liên minh châu Âu (EU) đang hướng tới việc tạo ra các cơ chế cho phép hàng hóa, dịch vụ và lao động trong các lĩnh vực chiến lược như năng lượng, trí tuệ nhân tạo, quốc phòng và khoáng sản được tự do di chuyển.
Kết luận
Canada đang đứng trước bài toán khó khi nền kinh tế quá lệ thuộc vào Mỹ, đối mặt với áp lực từ các biện pháp thuế quan leo thang. Chính phủ nước này đang nỗ lực đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và thu hút đầu tư quốc tế để giảm thiểu rủi ro. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, Canada chưa thể sớm thoát khỏi quỹ đạo kinh tế của Mỹ mà chỉ có thể cân bằng giữa việc duy trì chuỗi cung ứng hiện tại và mở rộng sang các thị trường mới.
Hình ảnh từ bài viết
Khẩu hiệu "mua hàng Canada" tại một ngôi nhà ở tỉnh Manitoba, Canada tháng 3/2025. Ảnh: Reuters
Canada đối mặt thách thức khi kinh tế lệ thuộc Mỹ ngày càng sâu