Chiến lược phát triển công nghiệp đường sắt tốc độ cao tại Việt Nam
Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để phát triển ngành công nghiệp đường sắt tốc độ cao, một lĩnh vực hứa hẹn mang lại nhiều lợi ích về kinh tế và xã hội. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về vốn đầu tư, nhân lực chất lượng cao, công nghệ hiện đại và cơ chế bảo đảm đầu ra cho doanh nghiệp trong nước.
Bối cảnh
Trong bối cảnh phát triển hạ tầng giao thông hiện nay, đường sắt tốc độ cao được xem là một trong những giải pháp quan trọng giúp nâng cao năng lực vận tải, giảm tải cho giao thông đường bộ và thúc đẩy phát triển kinh tế vùng. Tọa đàm về phát triển công nghiệp đường sắt tổ chức ngày 8 tháng 10 với sự tham gia của các chuyên gia trong nước và quốc tế đã làm rõ nhiều khía cạnh thiết yếu để xây dựng ngành công nghiệp này tại Việt Nam.
Việt Nam đã có những bước tiến trong việc ban hành các chính sách, cơ chế đặc thù nhằm thu hút đầu tư và phát triển nhân lực cho ngành đường sắt, đồng thời hướng tới việc chuyển giao công nghệ và hợp tác quốc tế để nâng cao năng lực sản xuất trong nước.
Diễn biến chính
Ông Nguyễn Tiến Thịnh, Phó cục trưởng Cục Đường sắt Việt Nam, cho biết trong thập kỷ tới, mỗi năm Việt Nam cần huy động khoảng một tỷ USD cho lĩnh vực đường sắt. Ngân sách nhà nước vẫn đóng vai trò chủ đạo, nhưng việc huy động thêm nguồn lực từ địa phương, khu vực tư nhân và đối tác quốc tế là rất cần thiết. Đặc biệt, mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng quanh các nhà ga cũng được chú trọng nhằm tăng hiệu quả sử dụng hạ tầng.
Quốc hội Việt Nam đã thông qua 19 cơ chế, chính sách đặc thù nhằm rút ngắn thủ tục hành chính, ưu đãi đầu tư và đào tạo nhân lực cho đường sắt tốc độ cao. Luật Đường sắt sửa đổi cũng tiếp tục hoàn thiện các quy định về quy hoạch, đất đai, lựa chọn nhà đầu tư và chuyển giao công nghệ, tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho phát triển.
Về nhân lực, ngành đường sắt hiện có hơn 10.000 lao động, chủ yếu làm việc với công nghệ cũ. Để đáp ứng quy hoạch mạng lưới đường sắt tốc độ cao, Việt Nam cần khoảng 35.000 nhân lực vào năm 2030 và thêm 70.000 người vào năm 2035, đồng thời đào tạo lại khoảng 40.000 lao động để thích ứng với công nghệ mới và yêu cầu vận hành hiện đại.
- Ông Bjorn Koslowski, đại diện Phòng Công nghiệp và Thương mại Đức tại Việt Nam, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lập kế hoạch đào tạo nhân lực từ sớm, đặc biệt là kỹ sư, chuyên gia và kỹ thuật viên bảo trì.
- Việt Nam cần xây dựng các cơ sở đào tạo chuyên biệt, trường đại học và các chương trình đào tạo nghề tập trung cho lĩnh vực đường sắt.
- Các tổ chức đào tạo nghề của Đức sẵn sàng hỗ trợ Việt Nam phát triển nguồn nhân lực phục vụ sản xuất và bảo trì ngành đường sắt.
- Nhiều doanh nghiệp Đức cũng quan tâm tham gia chuỗi cung ứng, cung cấp thép, ray và các sản phẩm phục vụ ngành đường sắt.
Về phía doanh nghiệp trong nước, ông Nguyễn Tiến Thịnh cho biết họ rất quan tâm đến thị trường đầu ra sau khi đầu tư dây chuyền công nghệ và đào tạo nhân lực. Cơ chế đặt hàng, giao nhiệm vụ và bảo đảm đầu ra được xem là yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư thiết bị và sản xuất sản phẩm phục vụ ngành.
Ông Lê Đăng Khoa, Tổng giám đốc Công ty Pontech, nhấn mạnh doanh nghiệp Việt cần chuẩn bị đội ngũ, tích lũy kinh nghiệm và nâng cao khả năng kiểm soát chất lượng. Họ cũng cần được giao phần việc thực chất để nâng cao năng lực và chịu trách nhiệm về sản phẩm, công trình.
Ông đề xuất cần có một "nhạc trưởng" điều phối toàn hệ thống, giúp các đơn vị chuyên sâu phối hợp hiệu quả từ xây dựng đến vận hành và bảo trì. Đồng thời, doanh nghiệp cần điều kiện để đầu tư dài hạn với nguồn việc liên tục, cơ chế tài chính và phân bổ rủi ro rõ ràng.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc phát triển công nghiệp đường sắt tốc độ cao không chỉ đơn thuần là xây dựng hạ tầng mà còn là bài toán về công nghệ, nhân lực và thị trường. Việt Nam cần lựa chọn công nghệ đã được kiểm chứng, đảm bảo an toàn, tính đồng bộ và hiệu quả trong suốt vòng đời vận hành.
Chuyên gia Lê Đăng Khoa cảnh báo không nên nội địa hóa bằng mọi giá mà cần tập trung vào những lĩnh vực có khả năng cạnh tranh thực sự. Việc hợp tác với các tập đoàn quốc tế và chuyển giao công nghệ là cách để Việt Nam từng bước làm chủ công nghệ, đồng thời tránh rủi ro khi chọn công nghệ quá khép kín, gây khó khăn cho nâng cấp sau này.
Đại sứ Áo tại Việt Nam, Philipp Agathonos, góp ý Việt Nam nên xây dựng năng lực nghiên cứu và đổi mới sáng tạo trong nước, thay vì chỉ nhập khẩu công nghệ. Nhà nước có thể hỗ trợ thành lập các viện hoặc trung tâm công nghệ tập trung nghiên cứu các lĩnh vực có tiềm năng xuất khẩu sản phẩm.
Ông Nguyễn Tiến Thịnh cũng cho biết Cục Đường sắt Việt Nam đang xây dựng tiêu chuẩn mở cho công nghệ thông tin, tín hiệu và điều khiển đường sắt, nhằm tạo điều kiện cho nhiều doanh nghiệp tham gia cung ứng, giảm phụ thuộc vào một nhà cung cấp duy nhất, đồng thời bảo đảm hệ thống vận hành an toàn và đồng bộ.
Đại diện Hyundai Rotem (Hàn Quốc) nhấn mạnh Việt Nam cần chọn lộ trình đầu tư phù hợp với năng lực tài chính và kỹ thuật trong nước, đồng thời lựa chọn công nghệ đảm bảo khả năng liên vận và dễ dàng điều chỉnh trong tương lai. Hyundai Rotem cũng sẵn sàng chuyển giao công nghệ, với mô hình một phần tàu sản xuất tại Hàn Quốc và phần còn lại tại Việt Nam.
Kết luận
Phát triển công nghiệp đường sắt tốc độ cao tại Việt Nam là một thách thức lớn nhưng cũng là cơ hội để nâng cao năng lực công nghiệp, tạo việc làm và thúc đẩy phát triển kinh tế. Thành công phụ thuộc vào việc huy động đủ vốn, xây dựng nguồn nhân lực chất lượng, lựa chọn công nghệ phù hợp và bảo đảm đầu ra cho doanh nghiệp trong nước. Nếu làm tốt, các dự án đường sắt lớn sẽ tạo nền tảng cho hệ sinh thái công nghiệp đa dạng, từ xây dựng, sản xuất thiết bị đến vận hành và bảo trì.
Hình ảnh từ bài viết
Tàu khách ở một số nước châu Âu khai thác tốc độ trên 200 km/h. Ảnh: Anh Duy
Chiến lược phát triển công nghiệp đường sắt tốc độ cao tại Việt Nam