Chính phủ Séc dự kiến hợp pháp hóa hình thức lao động 'švarcsystém', chuyên gia cảnh báo
Hình thức lao động "švarcsystém" đang gây nhiều tranh cãi tại Séc khi chính phủ chuẩn bị thay đổi luật để hợp pháp hóa phần lớn các trường hợp lao động theo kiểu này. Liệu sự thay đổi này sẽ ảnh hưởng thế nào đến người lao động và doanh nghiệp, đặc biệt là cộng đồng người Việt đang làm việc tại Séc?
Bối cảnh
"Švarcsystém" là thuật ngữ dùng để chỉ hình thức lao động trong đó người lao động làm việc cho công ty hoặc tổ chức nhưng không ký hợp đồng lao động mà hoạt động dưới dạng người làm nghề tự do (OSVČ - osoba samostatně výdělečně činná) với giấy phép kinh doanh tự do (živnostenský list) hoặc xuất hóa đơn (faktura). Hình thức này phổ biến tại Séc và nhiều nước châu Âu, thường nhằm giảm chi phí cho người sử dụng lao động về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và các quyền lợi của người lao động.
Tuy nhiên, "švarcsystém" cũng gây ra nhiều tranh cãi vì nó tạo ra sự không rõ ràng về quyền lợi và nghĩa vụ của người lao động, đồng thời làm thất thu ngân sách nhà nước do giảm thuế và các khoản đóng góp xã hội. Chính phủ Séc đang chuẩn bị sửa đổi định nghĩa về lao động phụ thuộc trong Bộ luật Lao động (zákoník práce) để làm rõ và phân biệt giữa lao động thực sự và hoạt động kinh doanh tự do, đặc biệt trong bối cảnh luật mới về lao động nền tảng (platformová práce) sắp được thông qua.
Diễn biến chính
Theo nghiên cứu của PAQ Research, chính phủ dự kiến sẽ đưa ra một định nghĩa mới về lao động phụ thuộc, qua đó hợp pháp hóa từ 70 đến 90% các trường hợp "švarcsystém" hiện nay. Điều này tương đương với khoảng 50.000 đến 80.000 người làm việc dưới hình thức này tại Séc. Mặc dù về thực tế họ vẫn phụ thuộc kinh tế vào một công ty hoặc tổ chức, nhưng theo định nghĩa mới, nhà nước sẽ không thể xử lý các trường hợp này như lao động bất hợp pháp.
PAQ Research cũng chỉ ra rằng định nghĩa hiện hành về "švarcsystém" còn mơ hồ, gây khó khăn cho việc kiểm soát và xử phạt. Số vụ việc bị phát hiện chính thức vẫn ở mức thấp do năng lực kiểm tra của nhà nước có hạn. Bộ Lao động và Xã hội Séc phản hồi rằng mục tiêu của sửa đổi luật không phải là hợp pháp hóa "švarcsystém", mà nhằm tăng tính pháp lý rõ ràng và phân biệt rõ ràng giữa kinh doanh thực sự và lao động phụ thuộc trá hình.
Hiện tại, hơn một triệu người tại Séc hoạt động dưới hình thức OSVČ, chiếm khoảng 22% lực lượng lao động, một trong những tỷ lệ cao nhất ở châu Âu. Các ngành nghề có tỷ lệ "švarcsystém" cao gồm công nghệ thông tin (IT), dịch vụ tài chính và bảo hiểm, các hoạt động hành chính và hỗ trợ như call center, công ty môi giới lao động, dịch vụ bảo vệ tư nhân, vận tải, xây dựng, nhà hàng và các dịch vụ chuyên môn như kế toán, tư vấn, pháp lý và kỹ thuật.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc hợp pháp hóa phần lớn các trường hợp "švarcsystém" sẽ có tác động sâu rộng đến thị trường lao động Séc. Người lao động dưới hình thức OSVČ thường phải chịu mức đóng bảo hiểm xã hội và y tế thấp hơn so với nhân viên chính thức, đồng thời không được hưởng các quyền lợi như nghỉ phép có lương hay trợ cấp ốm đau. Điều này cũng ảnh hưởng đến mức lương hưu tương lai của họ.
Đối với cộng đồng người Việt tại Séc, vốn có nhiều người làm nghề tự do hoặc kinh doanh nhỏ, thay đổi này có thể làm giảm bớt rủi ro pháp lý khi làm việc theo hình thức OSVČ nhưng cũng đồng nghĩa với việc mất đi một số quyền lợi lao động. Ngoài ra, việc nhà nước không thể xử lý các trường hợp "švarcsystém" theo luật lao động truyền thống có thể khiến thị trường lao động trở nên thiếu minh bạch hơn, ảnh hưởng đến cạnh tranh và thu ngân sách.
Kết luận
Chính phủ Séc đang đứng trước quyết định quan trọng khi sửa đổi định nghĩa lao động phụ thuộc, với mục tiêu làm rõ ràng hơn về mặt pháp lý nhưng đồng thời cũng có thể hợp pháp hóa phần lớn hình thức "švarcsystém" hiện nay. Điều này đặt ra thách thức trong việc cân bằng giữa quyền lợi người lao động, lợi ích doanh nghiệp và nguồn thu ngân sách nhà nước, đồng thời ảnh hưởng trực tiếp đến cộng đồng người lao động tự do, trong đó có người Việt tại Séc.
Chính phủ Séc dự kiến hợp pháp hóa hình thức lao động 'švarcsystém', chuyên gia cảnh báo