Đề xuất đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc cho tài xế công nghệ tại Việt Nam

0001-01-01

Đề xuất đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc cho tài xế công nghệ tại Việt Nam

Trong bối cảnh nền kinh tế số phát triển nhanh chóng, lực lượng lao động làm việc trên các nền tảng số như tài xế công nghệ ngày càng đông đảo. Vậy làm thế nào để bảo vệ quyền lợi an sinh xã hội cho nhóm lao động đặc thù này? Đại biểu Quốc hội Trần Thị Diệu Thúy đã đưa ra đề xuất quan trọng về việc bổ sung tài xế công nghệ vào diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, với cơ chế đóng góp từ ba phía: tài xế, doanh nghiệp nền tảng và Nhà nước.

Bối cảnh

Việc làm trên nền tảng số, đặc biệt là tài xế công nghệ, đang trở thành một phần quan trọng của thị trường lao động hiện đại. Tại Việt Nam, có hơn 700.000 tài xế hoạt động trên các nền tảng gọi xe và giao hàng lớn. Tuy nhiên, hệ thống pháp luật hiện hành về lao động, việc làm và bảo hiểm xã hội chưa kịp thời điều chỉnh để bao phủ nhóm lao động này, dẫn đến khoảng trống pháp lý và thiếu sự bảo vệ đầy đủ về an sinh xã hội.

Đây là lý do khiến các đại biểu Quốc hội đề xuất sửa đổi, bổ sung Luật Bảo hiểm xã hội nhằm đưa người làm việc trên nền tảng số vào diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, đồng thời làm rõ trách nhiệm của các bên liên quan.

Diễn biến chính

Đại biểu Trần Thị Diệu Thúy (TP.HCM) nhấn mạnh cần bổ sung định nghĩa rõ ràng về “người làm việc trên nền tảng số”, xác định chủ thể có trách nhiệm đóng bảo hiểm xã hội, cũng như mối quan hệ với quy định về quan hệ lao động trong Bộ luật Lao động và Luật Việc làm.

Bà đề nghị bổ sung tiêu chí định lượng về “thu nhập ổn định, thường xuyên” để tránh sự mơ hồ khi triển khai thực tế. Đặc biệt, tài xế công nghệ được đề xuất là nhóm đối tượng riêng thuộc diện bảo hiểm xã hội bắt buộc, được hiểu là những người trực tiếp cung cấp dịch vụ qua nền tảng số, chịu sự điều phối, đánh giá, xếp hạng hoặc kiểm soát bằng thuật toán của doanh nghiệp vận hành nền tảng.

Về cơ chế đóng bảo hiểm, đại biểu đề xuất nghiên cứu mô hình đóng góp ba bên gồm tài xế, doanh nghiệp nền tảng và Nhà nước. Trong đó, doanh nghiệp nền tảng có trách nhiệm cùng đóng bảo hiểm xã hội, không để tài xế phải tự gánh toàn bộ chi phí như hiện nay với bảo hiểm xã hội tự nguyện.

Doanh nghiệp nền tảng có quyền quyết định giá cước, chiết khấu, phân bổ chuyến, xếp hạng và cơ chế thưởng - phạt, nên phải chia sẻ chi phí an sinh xã hội.
Nhà nước có thể hỗ trợ tài xế thu nhập thấp hoặc trong giai đoạn chuyển đổi từ bảo hiểm tự nguyện sang bắt buộc.
Doanh nghiệp nền tảng có trách nhiệm khấu trừ phần đóng của tài xế, bổ sung phần của mình và chuyển đầy đủ vào quỹ bảo hiểm xã hội đúng hạn.
Cần có cơ chế quản lý tài xế hoạt động trên nhiều nền tảng để đảm bảo quyền lợi phù hợp với rủi ro nghề nghiệp.

Đại biểu Lâm Văn Đoan, Phó chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội, cũng nhấn mạnh nhóm lao động trên nền tảng số là hình thái mới, chưa được luật pháp điều chỉnh đầy đủ, nên cần nghiên cứu kỹ để xây dựng cơ chế pháp lý phù hợp, khác biệt với cơ chế truyền thống.

Đại biểu Thạch Phước Bình (Vĩnh Long) đề nghị làm rõ trách nhiệm của nền tảng trong việc xác nhận thu nhập, cung cấp dữ liệu phục vụ xác định căn cứ đóng bảo hiểm xã hội và phối hợp thu nộp bảo hiểm. Ông cảnh báo nếu tài xế phải tự gánh toàn bộ chi phí bảo hiểm trong khi thu nhập biến động và thấp, nghĩa vụ đóng bắt buộc có thể trở thành rào cản cho chính nhóm lao động này.

Phân tích & Ý nghĩa

Đề xuất này phản ánh xu hướng toàn cầu trong việc mở rộng phạm vi bảo hiểm xã hội cho các nhóm lao động phi truyền thống, đặc biệt là những người làm việc qua nền tảng số. Tại Việt Nam, việc đưa tài xế công nghệ vào diện bảo hiểm xã hội bắt buộc sẽ giúp họ được bảo vệ tốt hơn về quyền lợi an sinh, như ốm đau, thai sản, hưu trí.

Cơ chế đóng góp ba bên vừa giúp chia sẻ gánh nặng tài chính, vừa tạo sự công bằng giữa các bên liên quan. Việc doanh nghiệp nền tảng cùng tham gia đóng bảo hiểm xã hội là hợp lý, bởi họ có quyền kiểm soát và hưởng lợi từ hoạt động của tài xế.

Đồng thời, việc thay đổi tiêu chí tham gia bảo hiểm xã hội từ “thu nhập ổn định, thường xuyên” sang các tiêu chí có thể đo lường như số ngày, số giờ làm việc, số chuyến xe hoàn thành sẽ phù hợp hơn với đặc thù nghề nghiệp của tài xế công nghệ, vốn có thu nhập biến động theo thị trường và thời gian làm việc.

Đối với cộng đồng người Việt tại Séc và châu Âu, những người làm việc trong lĩnh vực gọi xe công nghệ hoặc giao hàng, mô hình bảo hiểm xã hội tương tự cũng đang được quan tâm. Việc Việt Nam có chính sách bảo vệ nhóm lao động này có thể tạo ra xu hướng và kinh nghiệm tham khảo cho các cộng đồng Việt ở nước ngoài khi họ đối mặt với các vấn đề về an sinh xã hội trong môi trường lao động phi truyền thống.

Kết luận

Việc bổ sung tài xế công nghệ vào diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc cùng cơ chế đóng góp ba bên là bước tiến quan trọng nhằm bảo vệ quyền lợi an sinh xã hội cho lực lượng lao động trên nền tảng số tại Việt Nam. Đây là giải pháp cần thiết để thích ứng với sự thay đổi của thị trường lao động hiện đại và đảm bảo công bằng xã hội trong kỷ nguyên số.