Đề xuất mở rộng bảo hiểm xã hội bắt buộc cho tài xế công nghệ tại Việt Nam
Việc bảo vệ quyền lợi an sinh xã hội cho người lao động làm việc qua nền tảng số như tài xế công nghệ đang được đặt ra nghiêm túc tại Việt Nam. Liệu chính sách mới có thể giúp nhóm lao động này được hưởng các quyền lợi bảo hiểm xã hội như thế nào và những thách thức nào đang chờ đợi phía trước?
Bối cảnh
Ngày 23 tháng 9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội Việt Nam đã cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH). Một trong những điểm đáng chú ý là đề xuất mở rộng diện tham gia BHXH bắt buộc tới người làm việc qua nền tảng số và những người không có quan hệ lao động truyền thống.
Hiện nay, theo quy định, người lao động ký hợp đồng từ đủ một tháng trở lên phải tham gia BHXH bắt buộc. Những người không thuộc diện này có thể tham gia BHXH tự nguyện, đóng 22% mức thu nhập tự chọn để hưởng các quyền lợi như thai sản, hưu trí và tử tuất. Tuy nhiên, phần lớn tài xế công nghệ ký hợp đồng hợp tác với doanh nghiệp vận hành ứng dụng và được xác định là đối tác, không phải nhân viên, nên chưa thuộc diện BHXH bắt buộc.
Diễn biến chính
Dự thảo luật đề xuất thực hiện mở rộng BHXH bắt buộc theo lộ trình, không áp dụng ngay cho toàn bộ tài xế công nghệ. Ủy ban Thường vụ Quốc hội sẽ quyết định nhóm đối tượng tham gia và thời điểm thực hiện dựa trên đề xuất của Chính phủ, căn cứ vào mức độ ổn định của việc làm, thu nhập và khả năng đóng góp.
Theo số liệu do BHXH TP HCM dẫn lại, cả nước có khoảng 600.000 tài xế công nghệ nhưng chỉ khoảng 700 người tham gia BHXH tự nguyện. Điều này cho thấy phần lớn tài xế chưa tích lũy đủ thời gian đóng để hưởng lương hưu và các quyền lợi an sinh lâu dài.
Việc mở rộng BHXH bắt buộc sẽ giúp tài xế được bảo vệ tốt hơn khi ốm đau, gặp tai nạn hoặc hết tuổi làm việc. Tuy nhiên, dự thảo luật cần làm rõ các vấn đề như mức đóng BHXH, trách nhiệm của doanh nghiệp nền tảng trong việc khấu trừ và đóng góp, cũng như cách xác định thu nhập làm căn cứ đóng.
Phó chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến đồng tình với việc mở rộng diện bao phủ, nhưng nhấn mạnh chính sách phải phù hợp với khả năng đóng góp và bảo đảm quyền lợi đủ hấp dẫn. Ông cảnh báo nếu thiết kế không hợp lý, khoản đóng BHXH có thể trở thành gánh nặng với người thu nhập thấp hoặc bấp bênh.
Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu Nguyễn Hữu Đông cũng cho rằng phạm vi "người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc qua nền tảng số" còn rộng, cần xác định cụ thể nhóm tham gia, mức thu nhập làm căn cứ đóng và cách thu tiền BHXH. Ông đề nghị làm rõ trách nhiệm của doanh nghiệp nền tảng trong việc khấu trừ và nộp tiền BHXH, đồng thời yêu cầu Chính phủ báo cáo kết quả thí điểm trước khi triển khai rộng.
Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cũng đề nghị khoanh vùng rõ nhóm tham gia BHXH bắt buộc, đánh giá đầy đủ về pháp lý và tác động thực tế, đồng thời thống nhất với quy định về lao động, việc làm.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc mở rộng BHXH bắt buộc cho tài xế công nghệ phản ánh xu hướng bảo vệ quyền lợi người lao động trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh. Tài xế công nghệ, vốn được xem là lao động tự do hoặc đối tác hợp tác, thường không được hưởng các quyền lợi an sinh xã hội như lao động truyền thống. Điều này khiến họ dễ bị tổn thương khi gặp rủi ro về sức khỏe hoặc mất việc làm.
Tuy nhiên, việc triển khai chính sách này không đơn giản. Cần cân nhắc kỹ lưỡng mức đóng BHXH sao cho không gây áp lực tài chính quá lớn với người thu nhập thấp hoặc thất thường, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của các doanh nghiệp nền tảng trong việc đóng góp và quản lý. Việc xác định thu nhập làm căn cứ đóng cũng là thách thức, bởi thu nhập của tài xế công nghệ thường biến động và không ổn định.
Đối với cộng đồng người Việt tại Séc và châu Âu, nhiều người làm việc trong các ngành kinh doanh nhỏ, dịch vụ như nail, nhà hàng, hoặc lái xe công nghệ cũng có thể gặp tình trạng tương tự về quyền lợi bảo hiểm xã hội. Chính sách mở rộng BHXH bắt buộc tại Việt Nam có thể là tín hiệu để các quốc gia châu Âu cân nhắc hoàn thiện hệ thống bảo hiểm cho lao động tự do và nền kinh tế số.
Kết luận
Dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi với đề xuất đưa tài xế công nghệ vào diện đóng BHXH bắt buộc là bước tiến quan trọng nhằm bảo vệ quyền lợi an sinh xã hội cho nhóm lao động mới trong nền kinh tế số. Tuy nhiên, để chính sách thực sự hiệu quả và bền vững, cần làm rõ các vấn đề về mức đóng, trách nhiệm doanh nghiệp và căn cứ thu nhập, đồng thời cân nhắc khả năng đóng góp của từng nhóm lao động để tránh gây gánh nặng tài chính.
Hình ảnh từ bài viết
Tài xế công nghệ dừng đèn đỏ trên tuyến phố Hà Nội. Ảnh: Minh Quân
Đề xuất mở rộng bảo hiểm xã hội bắt buộc cho tài xế công nghệ tại Việt Nam