Gánh nặng thế hệ 'bánh mì kẹp': Hơn một triệu người Séc cùng lúc chăm sóc cha mẹ và con cái
Trong xã hội hiện đại, không ít người đang phải gồng gánh cùng lúc trách nhiệm chăm sóc cha mẹ già và nuôi dạy con cái. Tại Séc, gần một triệu người thuộc nhóm tuổi trung niên đang trải qua tình trạng này, được gọi là thế hệ "sendvičová" hay "thế hệ bánh mì kẹp". Vậy áp lực này ảnh hưởng thế nào đến cuộc sống của họ và xã hội nói chung?
Bối cảnh
Khái niệm "thế hệ bánh mì kẹp" (sendvičová generace) dùng để chỉ nhóm người trung niên, thường từ 35 đến 64 tuổi, phải đồng thời chăm sóc cha mẹ già và con cái đang trưởng thành hoặc còn nhỏ. Tại Cộng hòa Séc, theo khảo sát của Generali penzijní společnost (Công ty hưu trí Generali), nhóm này chiếm tới 38% trong độ tuổi này, tương đương gần một triệu người.
Đây là hệ quả của nhiều yếu tố xã hội và kinh tế: dân số Séc đang già hóa nhanh, tuổi thọ tăng, trong khi nhiều gia đình vẫn giữ truyền thống chăm sóc cha mẹ tại nhà thay vì gửi vào viện dưỡng lão. Đồng thời, con cái cần sự hỗ trợ về vật chất và tinh thần trong giai đoạn trưởng thành, học tập hoặc lập nghiệp.
Diễn biến chính
Khảo sát cho thấy, trong số những người chăm sóc cha mẹ, gần một phần tư hỗ trợ ít nhất một lần mỗi tuần, với thời gian trung bình khoảng 18 giờ mỗi tháng. Đáng chú ý, các hộ gia đình có thu nhập thấp dành gấp đôi thời gian chăm sóc so với nhóm thu nhập cao, do hạn chế về tài chính khiến họ không thể thuê dịch vụ chăm sóc bên ngoài, đồng thời thường sống ở những vùng ít dịch vụ hỗ trợ.
Về mặt tài chính, hai phần ba trong số họ còn hỗ trợ cha mẹ bằng tiền mặt, trung bình từ 1200 đến 1300 Kč mỗi tháng. Tuy nhiên, sự hỗ trợ này thường là hai chiều, khi nhiều người già cũng giúp đỡ tài chính cho con cháu.
Điều đáng chú ý là chỉ có khoảng một phần ba người cao tuổi thừa nhận họ cần sự giúp đỡ, bởi việc nhận hỗ trợ đồng nghĩa với việc họ phải thừa nhận bản thân không còn tự lập như trước. Theo Jiří Hrabě từ tổ chức phi lợi nhuận Elpida, đây là rào cản lớn khiến nhiều người già không chủ động xin giúp đỡ.
Việc chăm sóc cha mẹ già khiến người chăm sóc phải nghỉ phép hoặc nghỉ không lương, ảnh hưởng tiêu cực đến sự nghiệp của khoảng một phần ba người được khảo sát. Đặc biệt, những người chăm sóc cha mẹ mắc bệnh nặng như sa sút trí tuệ thường bị ảnh hưởng sâu sắc hơn cả về đời sống cá nhân, thiếu thời gian cho bản thân và các mối quan hệ xã hội, dẫn đến kiệt sức về thể chất và tinh thần.
Phân tích & Ý nghĩa
Khảo sát cũng cho thấy gánh nặng chăm sóc không được phân bổ đều giữa các giới. Phụ nữ chịu áp lực lớn hơn rõ rệt, với 38% số người chăm sóc cha mẹ ruột cho biết sự nghiệp bị ảnh hưởng, trong khi tỷ lệ này ở nam giới chỉ dưới 25%. Đối với người chăm sóc cha mẹ vợ/chồng, sự chênh lệch còn lớn hơn, với 40% phụ nữ và 19% nam giới bị ảnh hưởng.
Hệ quả kinh tế của việc chăm sóc không chính thức cũng rất đáng kể. Theo dự án Neviditelní (Người vô hình), mỗi cá nhân chăm sóc không chính thức có thể mất tới 248.000 Kč thu nhập mỗi năm. Điều này đồng nghĩa với việc nhà nước cũng mất đi khoản thuế và đóng góp xã hội tương ứng, lên tới 271.680 Kč mỗi người mỗi năm. Ngoài ra, những người chăm sóc này thường có lương hưu thấp hơn do thời gian làm việc bị gián đoạn.
Kết luận
Khảo sát của Generali penzijní společnost đã phơi bày áp lực lớn mà thế hệ trung niên tại Séc đang phải đối mặt khi vừa chăm sóc cha mẹ già vừa nuôi dạy con cái. Áp lực này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe, tài chính và sự nghiệp của họ mà còn đặt ra thách thức lớn cho xã hội trong việc phát triển các dịch vụ hỗ trợ phù hợp. Đặc biệt, vai trò của phụ nữ trong gánh nặng này cần được xã hội và chính sách quan tâm hơn.
Gánh nặng thế hệ 'bánh mì kẹp': Hơn một triệu người Séc cùng lúc chăm sóc cha mẹ và con cái