Giải mã các bài toán công nghệ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số

2026-11-12

Giải mã các bài toán công nghệ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số

Việt Nam đang đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong nhiều năm tới. Tuy nhiên, làm sao để đạt được tốc độ tăng trưởng bền vững, không chỉ dựa vào mở rộng quy mô vốn và lao động, mà còn phải nâng cao hiệu quả sản xuất và giá trị sản phẩm, là câu hỏi lớn được đặt ra. Bộ Khoa học và Công nghệ đang đóng vai trò then chốt trong việc giải quyết các bài toán công nghệ nhằm tạo động lực mới cho nền kinh tế.

Những bài toán công nghệ cho tăng trưởng hai con số

Bối cảnh

Tại Hội nghị sơ kết 18 tháng thực hiện Nghị quyết 57 ngày 1 tháng 7, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ hoàn thành nhiệm vụ sang tạo ra giá trị thực sự cho nền kinh tế. Nghị quyết 57 đặt ra mục tiêu đến năm 2030, năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) đóng góp trên 55% vào tăng trưởng, đồng thời kinh tế số chiếm tối thiểu 30% GDP. Đây là những chỉ tiêu quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, lao động và tiến bộ công nghệ, giảm dần sự phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài.

Bộ Khoa học và Công nghệ đang triển khai 10 nhóm công nghệ trọng điểm với 30 sản phẩm chiến lược, bao gồm trí tuệ nhân tạo (AI), robot, bán dẫn, năng lượng và đường sắt tốc độ cao. Bộ cũng phê duyệt 18 nhiệm vụ công nghệ chiến lược với tổng kinh phí gần 6.280 tỷ đồng, trong đó hơn 75% vốn huy động từ nguồn ngoài ngân sách, nhằm giải quyết các điểm nghẽn về năng suất, chi phí sản xuất và khả năng tự chủ công nghệ.

Diễn biến chính

Công nghiệp chế biến, chế tạo là động lực tăng trưởng lớn nhưng nhiều doanh nghiệp Việt vẫn chủ yếu gia công, lắp ráp với giá trị gia tăng thấp. Khi chi phí nhân công và năng lượng tăng, lợi thế sản xuất giá rẻ khó duy trì. Bộ Khoa học và Công nghệ đang thúc đẩy ứng dụng robot công nghiệp, dây chuyền tự động hóa, AI kiểm soát chất lượng và công nghệ bản sao số để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

Robot thay thế con người trong các công đoạn lặp lại, giảm sai sót và tăng hiệu quả.
Camera AI phát hiện sản phẩm lỗi kịp thời, nâng cao chất lượng đầu ra.
Bản sao số mô phỏng dây chuyền sản xuất giúp dự báo sự cố, tối ưu vận hành và giảm thời gian ngừng máy.

Bộ không chỉ phát triển công nghệ mà còn xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật, hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới thiết bị và kết nối với viện nghiên cứu, trường đại học. Một dự án nhà máy thông minh hợp tác với Hàn Quốc, sử dụng vốn ODA không hoàn lại khoảng 8,3 triệu USD, dự kiến hỗ trợ 30 doanh nghiệp cải tiến sản xuất, đào tạo 150 nhân lực và xây dựng trung tâm trình diễn công nghệ trong giai đoạn 2026-2029.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân yêu cầu dự án phải tạo ra mô hình nhà máy thông minh vận hành hiệu quả và có thể nhân rộng, không chỉ dừng ở tư vấn hay đào tạo. Thách thức lớn là đưa công nghệ đến với các doanh nghiệp nhỏ và vừa, vốn hạn chế về vốn và nhân lực kỹ thuật.

Trong lĩnh vực kinh tế số, Bộ tập trung phát triển hạ tầng kết nối tốc độ cao, năng lực tính toán, nền tảng AI tiếng Việt và hệ thống dữ liệu phục vụ doanh nghiệp. Năm 2025, kinh tế số chiếm khoảng 14,02% GDP, mục tiêu nâng lên tối thiểu 30% vào năm 2030 đòi hỏi phải đưa công nghệ số sâu rộng vào các ngành sản xuất và kinh doanh chủ lực.

Các ứng dụng công nghệ số như dữ liệu thời gian thực giúp vận tải điều phối phương tiện hiệu quả, AI hỗ trợ dự báo nhu cầu giảm tồn kho, điện toán đám mây giúp doanh nghiệp sử dụng hạ tầng tính toán mà không cần đầu tư máy chủ riêng. Đến quý III/2026, hạ tầng mạng 5G phủ 93,4% dân số, tạo điều kiện mở rộng ứng dụng trong sản xuất và dịch vụ.

Bộ cũng tập trung giải quyết tình trạng dữ liệu phân tán, thiếu kết nối khiến doanh nghiệp và cơ quan nhà nước phải duy trì nhiều hệ thống, nhập lại thông tin gây tốn thời gian. Mục tiêu hỗ trợ tối thiểu 500.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi số đến năm 2030, đánh giá hiệu quả qua tăng năng suất, doanh thu và giảm chi phí thực tế.

Phân tích & Ý nghĩa

Việc tập trung giải quyết các bài toán công nghệ trọng điểm không chỉ giúp Việt Nam nâng cao năng suất lao động và giá trị gia tăng trong công nghiệp mà còn tạo đà phát triển kinh tế số, một trong những động lực tăng trưởng mới. Năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) là thước đo quan trọng phản ánh hiệu quả sử dụng vốn, lao động và tiến bộ công nghệ, do đó việc nâng cao TFP sẽ giúp nền kinh tế phát triển bền vững hơn, giảm dần sự phụ thuộc vào nguồn lực bên ngoài.

Đặc biệt, việc ứng dụng robot và AI trong công nghiệp chế biến, chế tạo sẽ giúp doanh nghiệp Việt nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm chi phí và tăng sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Trong khi đó, phát triển kinh tế số với hạ tầng 5G, điện toán đám mây và dữ liệu lớn sẽ mở rộng thị trường, nâng cao hiệu quả hoạt động của các ngành dịch vụ, tài chính và vận tải.

Đối với cộng đồng người Việt tại Séc và châu Âu, những bước tiến công nghệ này có thể gián tiếp ảnh hưởng đến các ngành kinh doanh nhỏ như nhà hàng, siêu thị hay dịch vụ làm đẹp, khi các doanh nghiệp Việt có thể tiếp cận và ứng dụng công nghệ số để nâng cao hiệu quả kinh doanh và quản lý. Đồng thời, việc phát triển công nghệ lõi và tự chủ AI cũng góp phần giảm sự lệ thuộc vào công nghệ nước ngoài, tạo nền tảng vững chắc cho các doanh nghiệp Việt mở rộng thị trường quốc tế.

Kết luận

Bộ Khoa học và Công nghệ đang đóng vai trò trung tâm trong việc giải quyết các bài toán công nghệ trọng điểm nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số cho Việt Nam. Từ nâng cao năng suất công nghiệp bằng robot và nhà máy thông minh đến phát triển kinh tế số với hạ tầng 5G và AI, các giải pháp này hướng tới mục tiêu nâng cao hiệu quả sản xuất, tạo ra giá trị gia tăng cao hơn và giảm phụ thuộc công nghệ nước ngoài. Đây là nền tảng quan trọng để Việt Nam đạt được mục tiêu phát triển bền vững trong thập kỷ tới.

Hình ảnh từ bài viết

Bộ trưởng Vũ Hải Quân phát biểu tại Hội nghị bàn tròn Bộ trưởng: "Kết nối thông minh: Quản trị AI, thúc đẩy chuyển đổi AI", trong khuôn khổ Tuần lễ Số Quốc tế 2026 tại Quảng Ninh, ngày 28/10/2206. Ảnh: Lưu Quý