Gói thầu xây dựng Nhà máy gang thép Lào Cai: Giá cao bất thường gây thất thoát tài sản nhà nước
Việc lựa chọn nhà thầu Trung Quốc KISC với mức giá 160 triệu USD cho gói thầu xây dựng Nhà máy gang thép Lào Cai đã gây ra nhiều tranh cãi và hậu quả nghiêm trọng. Tại sao mức giá này lại được duyệt trong khi các nhà thầu khác đưa ra giá thấp hơn? Sai phạm này ảnh hưởng thế nào đến tài sản nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam?
Bối cảnh
Dự án Nhà máy gang thép Lào Cai là một trong những dự án trọng điểm do Tổng công ty Thép Việt Nam (VTM) làm chủ đầu tư, với sự góp vốn của Tổng công ty Thép Việt Nam (VNS), Công ty Khoáng sản Lào Cai (LAMICO) và nhà đầu tư Trung Quốc KISC. Gói thầu EPC (thiết kế, cung cấp thiết bị, vật tư, xây dựng và lắp đặt dây chuyền luyện gang, luyện thép) ban đầu được dự toán dưới 100 triệu USD.
Trong quá trình lựa chọn nhà thầu, nhiều đơn vị tham gia nhưng không đáp ứng yêu cầu kỹ thuật. Sau đó, các bên góp vốn thống nhất hủy thầu và dự kiến giao KISC thực hiện gói thầu, nhưng phải tính toán lại giá trước khi quyết định. Đây là bối cảnh dẫn đến những sai phạm trong việc phê duyệt giá thầu.
Diễn biến chính
Cuối tháng 4-2009, ông Mai Văn Tinh, Chủ tịch HĐQT VNS lúc đó, đã ký nghị quyết thông qua mức giá 128 triệu USD làm cơ sở đàm phán với KISC. Tuy nhiên, nhà thầu Trung Quốc đưa ra mức giá gần 200 triệu USD, cao hơn nhiều so với dự toán và đề xuất của đơn vị tư vấn.
Qua nhiều cuộc đàm phán không thành công, KISC giảm giá xuống còn 160 triệu USD. Đáng chú ý, cùng thời điểm, có bốn nhà thầu Trung Quốc khác gửi báo giá cho VTM với mức thấp hơn, từ 126 đến gần 144 triệu USD, đều thấp hơn giá KISC đề xuất.
Dù vậy, ông Đậu Văn Hùng, Tổng giám đốc VNS, cùng ông Lê Xuân Tuấn, Giám đốc LAMICO, vẫn thống nhất giao KISC thực hiện gói thầu với giá 160 triệu USD mà không làm rõ cơ sở xác định giá. Điều này diễn ra trong cuộc họp cuối tháng 6-2009 có sự tham gia của đại diện UBND tỉnh Lào Cai.
Việc phê duyệt giá gói thầu 160 triệu USD được HĐQT VNS đồng thuận, trong đó có ông Mai Văn Tinh, ông Đậu Văn Hùng và các thành viên khác. Chỉ khoảng ba tháng sau khi lấy 128 triệu USD làm cơ sở đàm phán, mức giá được chính thức nâng lên 160 triệu USD.
Sau đó, VTM mới điều chỉnh tổng mức đầu tư dự án lên gần 307 triệu USD, và đến tháng 4-2010 ký hợp đồng chính thức với KISC. Quá trình thực hiện còn có 11 phụ lục điều chỉnh hợp đồng. Khi quyết toán, giá trị thực hiện gói thầu gần 169 triệu USD, tương đương hơn 3.542 tỉ đồng, đã được thanh toán đầy đủ cho KISC.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc lựa chọn nhà thầu với giá cao hơn hẳn các đối thủ và dự toán ban đầu đã gây thất thoát tài sản nhà nước nghiêm trọng. Theo Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, tổng thiệt hại tại gói thầu EPC lên đến hơn 532 tỉ đồng, trong đó thiệt hại tài sản nhà nước chiếm hơn 241 tỉ đồng, tương ứng phần vốn đầu tư của VNS và LAMICO.
Hành vi của các lãnh đạo VNS bị cáo buộc đã không làm rõ cơ sở giá KISC đề xuất, dù biết giá này cao bất thường so với các nhà thầu khác. Việc duyệt giá gói thầu 160 triệu USD mà không có căn cứ hợp lý được xem là vi phạm nghiêm trọng quy định quản lý, sử dụng tài sản nhà nước, dẫn đến thất thoát và lãng phí lớn.
Với dự án quy mô lớn và vai trò quan trọng của ngành thép trong nền kinh tế, sai phạm này không chỉ ảnh hưởng đến tài chính nhà nước mà còn làm giảm niềm tin của các nhà đầu tư và doanh nghiệp trong nước. Đối với cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam, đây là bài học cảnh tỉnh về tính minh bạch và trách nhiệm trong quản lý dự án đầu tư công.
Kết luận
Gói thầu xây dựng Nhà máy gang thép Lào Cai với mức giá 160 triệu USD do nhà thầu KISC đề xuất đã bị phê duyệt một cách thiếu minh bạch, gây thất thoát tài sản nhà nước hơn 241 tỉ đồng. Việc này được Viện Kiểm sát nhân dân tối cao truy tố các lãnh đạo Tổng công ty Thép Việt Nam và các đơn vị liên quan về tội vi phạm quy định quản lý tài sản nhà nước. Sự việc nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giám sát chặt chẽ, minh bạch trong các dự án đầu tư công để tránh thất thoát và lãng phí tài sản quốc gia.
Hình ảnh từ bài viết
Cựu Chủ tịch VNS Mai Văn Tinh bị truy tố - Ảnh: T.L.
Cựu Tổng giám đốc Bùi Thanh Bình (bìa trái hàng trên) và một số bị can trong vụ án - Ảnh: Bộ CA
Gói thầu xây dựng Nhà máy gang thép Lào Cai: Giá cao bất thường gây thất thoát tài sản nhà nước