Khám Phá Di Tích Hơn 3.000 Năm Tại TP HCM: Cửa Sổ Vào Văn Hóa Cổ Đông Nam Bộ

2026-10-16

Khám Phá Di Tích Hơn 3.000 Năm Tại TP HCM: Cửa Sổ Vào Văn Hóa Cổ Đông Nam Bộ

Những cuộc khai quật khảo cổ tại Gò Đất Nại và Gò Nần, thuộc xã Đất Đỏ, TP HCM, đã mang đến những phát hiện quan trọng về đời sống và tập tục của cư dân cổ ven biển Đông Nam Bộ cách đây hơn 3.000 năm. Điều gì đã khiến những di tích này trở thành điểm sáng trong nghiên cứu lịch sử khu vực?

Phát hiện di tích hơn 3.000 năm ở TP HCM

Bối cảnh

Gò Đất Nại và Gò Nần nằm ở xã Đất Đỏ, TP HCM, trước đây thuộc tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu. Đây là khu vực ven biển Đông Nam Bộ, nơi cư dân cổ đã sinh sống và phát triển từ hàng nghìn năm trước. Việc khai quật khảo cổ tại đây trong nửa cuối năm 2025 do Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ thực hiện đã bổ sung nhiều tư liệu quý giá về đời sống, tập tục mai táng và giao thương của cư dân thời tiền sử.

Đông Nam Bộ là vùng đất có vị trí chiến lược trong giao thương cổ đại, nằm gần các tuyến đường biển quan trọng kết nối với các nền văn hóa khác trong khu vực. Những phát hiện tại đây góp phần làm sáng tỏ mạng lưới tương tác văn hóa và kinh tế của cư dân bản địa trong thời đại Kim khí.

Diễn biến chính

Tại Gò Đất Nại, đợt khai quật lần thứ hai trên diện tích 141 m2 đã phát hiện 15 di tích mộ táng, chủ yếu là mộ huyệt đất và mộ nồi, vò. Các di tích này có niên đại từ khoảng 3.000-2.500 năm trước đến thế kỷ IV. Mặc dù không còn di cốt, các mộ được nhận diện qua cấu trúc và cách sắp xếp đồ tùy táng, cung cấp thông tin về tập tục mai táng và đời sống tinh thần của cư dân cổ.

Nhóm khảo cổ thu được 23.554 mảnh gốm, công cụ và vũ khí bằng sắt, cùng 67 hiện vật vàng và 6.830 hạt chuỗi thủy tinh thuộc nhóm Indo-Pacific.
Trang sức làm từ mã não, đá garnet và nephrite cũng được tìm thấy, cho thấy sự đa dạng và phong phú trong đời sống vật chất.
Sự xuất hiện của hạt chuỗi thủy tinh và trang sức quý cho thấy cư dân Gò Đất Nại từng tham gia mạng lưới giao thương hàng hải cổ đại rộng lớn.
Một số bình gốm kendi có đặc trưng gần với gốm Chăm sớm, niên đại khoảng thế kỷ III-IV, cho thấy di tích được sử dụng trong thời gian dài và có sự tiếp nối văn hóa.

Tại Gò Nần, khai quật trên diện tích 52 m2 phát hiện tầng văn hóa dày khoảng 50-70 cm cùng dấu tích cư trú và mộ táng. Các mộ huyệt đất được nhận diện qua cụm đồ tùy táng sắp xếp theo trục đông bắc - tây nam, dù biên mộ mờ nhạt và không còn di cốt.

Cư dân cổ có tập tục rải mảnh gốm dưới đáy mộ, đập vỡ một số đồ tùy táng trước khi chôn.
Đá cuội có vết chẻ được sử dụng để đánh dấu mộ; công cụ đá như rìu, đục được đặt ở hai đầu mộ.
Dấu tích rãnh đào và nền đất đắp bằng sét ở đỉnh gò cho thấy nơi đây còn có hoạt động cư trú.
Tổ hợp hiện vật gồm hơn 52.841 mảnh gốm, nhiều công cụ đá như rìu, đục, bàn mài, cùng trang sức và một chiếc rìu đồng thau lưỡi xòe cong.

Phân tích & Ý nghĩa

Những phát hiện tại Gò Đất Nại và Gò Nần không chỉ làm rõ diện mạo văn hóa thời đại Kim khí ở Đông Nam Bộ mà còn cung cấp tư liệu quý giá về sự hình thành các cộng đồng cư dân, tập tục mai táng, hoạt động kinh tế và mạng lưới giao thương của vùng đất Nam Bộ thời tiền sử. Việc cư dân lựa chọn các gò cát cao ven biển để sinh sống và mai táng phản ánh sự thích nghi thông minh với điều kiện tự nhiên khắc nghiệt của vùng ven biển.

Đặc biệt, các hiện vật như hạt chuỗi thủy tinh Indo-Pacific và trang sức quý cho thấy cư dân đã có quan hệ giao lưu văn hóa rộng, từng tham gia mạng lưới giao thương hàng hải cổ đại nối liền nhiều nền văn hóa trong khu vực. Điều này góp phần củng cố nhận định về sự phát triển và kết nối của các cộng đồng cổ ở Đông Nam Bộ, đồng thời liên kết với các di tích khảo cổ khác như Giồng Lớn, Giồng Cá Vồ ở Cần Giờ và các di tích vùng cao như Kim Long, Suối Chồn.

Kết luận

Phát hiện khảo cổ tại Gò Đất Nại và Gò Nần là bước tiến quan trọng trong việc hiểu rõ hơn về lịch sử và văn hóa cổ đại của Đông Nam Bộ. Những di tích và hiện vật này không chỉ minh chứng cho đời sống phong phú, tập tục mai táng đặc sắc mà còn cho thấy mạng lưới giao thương rộng lớn của cư dân ven biển từ hơn 3.000 năm trước, góp phần làm sáng tỏ quá trình hình thành và phát triển các cộng đồng cư dân trên vùng đất Nam Bộ ngày nay.