Lấy ý kiến trẻ em trong xây dựng chính sách: Cần làm thế nào cho đúng?

0001-01-01

Lấy ý kiến trẻ em trong xây dựng chính sách: Cần làm thế nào cho đúng?

Việc lắng nghe ý kiến trẻ em khi xây dựng các chính sách liên quan đến các em không chỉ là một hoạt động mang tính tham khảo mà còn là yêu cầu pháp lý bắt buộc tại Việt Nam. Vậy làm thế nào để đảm bảo việc lấy ý kiến trẻ em được thực hiện đúng cách, phù hợp với từng độ tuổi và phát huy hiệu quả thực sự?

Bối cảnh

Hiến pháp Việt Nam năm 2013, tại khoản 1 Điều 37, quy định rõ trẻ em được Nhà nước, gia đình và xã hội bảo vệ, chăm sóc, giáo dục và được tham gia vào các vấn đề liên quan đến trẻ em. Quyền này được cụ thể hóa trong Luật Trẻ em năm 2016, trong đó có quy định về việc lấy ý kiến trẻ em khi xây dựng chính sách, pháp luật tác động đến các em.

Luật Trẻ em yêu cầu các cơ quan soạn thảo chính sách phải xem xét ý kiến của trẻ em và các tổ chức liên quan, đồng thời bảo đảm trẻ em được bày tỏ ý kiến, nguyện vọng, được lắng nghe, tiếp thu và phản hồi. Đây không phải là lựa chọn tùy ý của cơ quan chức năng mà là nghĩa vụ pháp lý cần thực hiện.

Diễn biến chính

Luật Trẻ em định nghĩa trẻ em là người dưới 16 tuổi, còn nhóm từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi cần xem xét thêm các quy định pháp luật khác liên quan đến việc lấy ý kiến. Pháp luật không quy định độ tuổi tối thiểu chung để trẻ em tham gia góp ý, nhưng yêu cầu việc tham gia phải phù hợp với độ tuổi, mức độ trưởng thành và sự phát triển của trẻ.

Điều 78 Luật Trẻ em đặt ra các nguyên tắc khi bảo đảm sự tham gia của trẻ em, bao gồm:

Tạo môi trường an toàn, bình đẳng để trẻ em có thể tự do bày tỏ ý kiến.
Cung cấp đầy đủ thông tin bằng cách thức phù hợp với độ tuổi và khả năng hiểu biết của trẻ.
Khuyến khích trẻ tham gia một cách tự nguyện, chủ động.
Đảm bảo ý kiến của trẻ được lắng nghe, tiếp nhận, xem xét và phản hồi một cách khách quan, trung thực và kịp thời.

Luật sư Nguyễn Văn Duy, Giám đốc Công ty Luật TNHH Hoàng Duy và Cộng sự, nhấn mạnh việc thiết kế câu hỏi khảo sát phải phù hợp với từng nhóm tuổi, tránh dùng chung một bộ câu hỏi cho trẻ nhỏ và trẻ lớn vì khả năng hiểu biết khác nhau. Với trẻ nhỏ, cần kiểm tra xem các em có thực sự hiểu câu hỏi hay không, tránh hiểu nhầm kết quả trả lời đơn giản là sự cân nhắc đầy đủ.

Luật sư Đặng Văn Cường, Đoàn Luật sư Hà Nội, cũng lưu ý việc khảo sát trẻ em cần tuân thủ các nguyên tắc đạo đức và phương pháp nghiêm ngặt. Thông tin đưa ra phải trung thực, dễ hiểu, không gây sợ hãi hay cảm giác tội lỗi cho trẻ. Câu hỏi phải trung lập, không áp đặt quan điểm đúng sai, và trẻ có quyền không trả lời hoặc có ý kiến khác biệt so với người lớn hoặc số đông.

Phân tích & Ý nghĩa

Việc lấy ý kiến trẻ em trong xây dựng chính sách có ý nghĩa quan trọng giúp các cơ quan soạn thảo hiểu rõ hơn về nhu cầu, nhận thức và tâm tư của trẻ, từ đó hoàn thiện các quy định phù hợp hơn với thực tế. Tuy nhiên, ý kiến của trẻ em chỉ là một trong nhiều căn cứ để tham khảo, không bắt buộc phải làm theo mọi đề xuất của các em.

Kết quả khảo sát phản ánh xu hướng ý kiến trong nhóm trẻ được hỏi, nhưng không đồng nghĩa các em đã hiểu đầy đủ các hệ quả y khoa, pháp lý hay đạo đức của phương án được đề xuất. Do đó, cơ quan soạn thảo cần kết hợp ý kiến trẻ em với đánh giá chuyên môn của các chuyên gia y tế, pháp lý, tâm lý, cũng như phân tích tác động kinh tế - xã hội.

Đáng chú ý, khi có nhiều trẻ phản đối một phương án, cơ quan chức năng cần tìm hiểu nguyên nhân thay vì mặc nhiên coi đó là do thiếu hiểu biết. Việc công khai phương pháp khảo sát, số lượng người tham gia, cách lựa chọn mẫu và cách đặt câu hỏi cũng giúp đảm bảo tính khách quan và minh bạch.

Kết luận

Lấy ý kiến trẻ em khi xây dựng chính sách là yêu cầu pháp lý và cũng là cách để bảo đảm các chính sách phù hợp với thực tế và nhu cầu của trẻ. Tuy nhiên, việc này cần được thực hiện cẩn trọng, phù hợp với độ tuổi và khả năng nhận thức của trẻ, đồng thời phải đảm bảo tính tự nguyện, trung thực và khách quan. Các cơ quan soạn thảo cần lắng nghe, tiếp nhận và phản hồi ý kiến trẻ em một cách nghiêm túc, thể hiện sự tôn trọng trẻ em như những chủ thể có quyền tham gia.