Lo ngại việc cho phép người từ 15 tuổi hiến mô gây áp lực gia đình
Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) vừa được Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan trình Quốc hội, đề xuất mở rộng đối tượng hiến mô sống xuống người từ đủ 15 tuổi. Tuy nhiên, đề xuất này đang gây ra nhiều băn khoăn về nguy cơ người chưa thành niên bị áp lực hoặc cưỡng ép hiến tặng trong gia đình. Liệu đây có phải bước tiến nhân văn hay tiềm ẩn rủi ro đáng lo?
Bối cảnh
Hiến mô, bộ phận cơ thể người là một hoạt động y tế quan trọng giúp cứu sống nhiều bệnh nhân cần ghép tạng. Tại Việt Nam, Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác hiện hành chỉ cho phép người từ đủ 18 tuổi trở lên, có năng lực hành vi dân sự đầy đủ được hiến mô khi còn sống. Tuy nhiên, nguồn hiến mô hiện nay vẫn còn hạn chế, đặc biệt là với trẻ em cần mô phù hợp.
Dự thảo luật sửa đổi nhằm mở rộng nguồn hiến, trong đó có việc cho phép người chưa thành niên từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi hiến mô tái sinh cho người thân trong gia đình. Đây là loại mô có khả năng phục hồi sau khi lấy khỏi cơ thể, ví dụ như tủy xương và tế bào gốc tạo máu, rất cần thiết trong điều trị nhiều bệnh hiểm nghèo.
Diễn biến chính
Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan, thừa ủy quyền Thủ tướng, đã trình dự án luật với nhiều điểm mới như sau:
- Người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi có thể hiến mô cho thành viên gia đình; người dưới 15 tuổi chỉ được hiến cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột.
- Việc hiến tặng chỉ được thực hiện khi không có người hiến trưởng thành phù hợp và phải có sự đồng ý của người hiến và người đại diện sau khi được tư vấn kỹ lưỡng.
- Dự thảo cho phép lấy mô tái sinh của người chưa đăng ký hiến trong một số trường hợp cấp cứu để cứu sống người thân, nếu đáp ứng các điều kiện luật định.
- Chính phủ đề xuất nâng độ tuổi tối thiểu của người hiến bộ phận cơ thể khi còn sống cho người ngoài gia đình từ 18 lên 25 tuổi nhằm ngăn chặn thương mại hóa hoạt động hiến tạng.
- Dự thảo bổ sung yêu cầu tư vấn độc lập, đánh giá tâm lý, xã hội và cung cấp đầy đủ thông tin để người hiến hiểu rõ những rủi ro trước khi quyết định.
- Người đánh giá điều kiện lấy mô, bộ phận cơ thể cũng phải độc lập với các khâu chuyên môn khác để hạn chế xung đột lợi ích.
Ủy ban Văn hóa và Xã hội, do Chủ nhiệm Nguyễn Đắc Vinh dẫn đầu, ghi nhận mục đích nhân văn của dự luật nhưng nhấn mạnh trẻ em là nhóm cần được bảo vệ đặc biệt. Ủy ban đề nghị đánh giá kỹ tác động tâm lý, xã hội, nhất là nguy cơ lợi dụng quan hệ phụ thuộc trong gia đình để gây áp lực hoặc cưỡng ép hiến tặng.
Đồng thời, ủy ban yêu cầu làm rõ căn cứ mở rộng độ tuổi hiến, xác định chặt chẽ phạm vi người thân được nhận mô và thiết lập cơ chế bảo đảm sự tự nguyện thực chất của người hiến. Các quy định phải ngăn ngừa nguy cơ mua bán mô, bộ phận cơ thể trá hình dưới danh nghĩa hiến tặng trong gia đình.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc mở rộng đối tượng hiến mô sống xuống người chưa thành niên nhằm tăng nguồn mô phục vụ điều trị là một bước tiến quan trọng, đặc biệt với trẻ em cần mô tương thích. Tuy nhiên, đây cũng là vấn đề nhạy cảm vì người hiến là trẻ vị thành niên, có thể chịu áp lực từ người thân hoặc xã hội, dẫn đến nguy cơ cưỡng ép hoặc mất quyền tự quyết.
Đặc biệt trong bối cảnh gia đình truyền thống Việt Nam, nơi quan hệ phụ thuộc và áp lực gia đình rất mạnh, việc bảo đảm sự tự nguyện thực chất là thách thức lớn. Do đó, các quy định về tư vấn độc lập, đánh giá tâm lý xã hội và sự đồng ý của người đại diện là cần thiết để bảo vệ quyền lợi người hiến.
Bên cạnh đó, việc nâng độ tuổi tối thiểu hiến bộ phận cơ thể cho người ngoài gia đình lên 25 tuổi nhằm ngăn chặn thương mại hóa hoạt động hiến tạng cũng cho thấy sự thận trọng của Chính phủ trong việc cân bằng giữa nhu cầu nguồn hiến và bảo vệ người hiến.
Về nguồn hiến từ người đã chết, dự thảo luật mở rộng thêm hình thức lấy mô, bộ phận cơ thể từ người chết tuần hoàn, bên cạnh chết não. Đây là xu hướng được nhiều quốc gia phát triển áp dụng để tăng nguồn tạng ghép, góp phần cứu sống nhiều bệnh nhân. Việc cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến sau khi chết với sự đồng ý của người đại diện cũng là điểm mới nhằm khuyến khích nguồn hiến sau tử vong.
Kết luận
Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô sửa đổi với nhiều điểm mở rộng nguồn hiến nhằm tăng cơ hội cứu chữa người bệnh, đặc biệt là trẻ em. Tuy nhiên, việc cho phép người từ 15 tuổi hiến mô sống đang đặt ra thách thức lớn về mặt đạo đức và pháp lý, cần được đánh giá kỹ lưỡng để bảo vệ quyền lợi người hiến, tránh nguy cơ bị áp lực hoặc cưỡng ép trong gia đình. Quốc hội dự kiến thảo luận và xem xét thông qua dự luật trong kỳ họp tới.
Hình ảnh từ bài viết
Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan trình Quốc hội Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội
Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh báo cáo thẩm tra dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội
Lo ngại việc cho phép người từ 15 tuổi hiến mô gây áp lực gia đình