Nga học bài từ khủng hoảng 90 và đối mặt ngân sách khó khăn ba năm tới
Ngân sách Nga trong ba năm tới sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức lớn, theo cảnh báo của Bộ trưởng Tài chính Siluanov. Kinh tế Nga đang chậm lại, chịu áp lực từ các lệnh trừng phạt của phương Tây và tác động từ cuộc chiến tại Ukraine. Liệu Nga có thể tránh được những sai lầm tài chính nghiêm trọng như trong thập niên 90?
Bối cảnh
Ngân sách nhà nước Nga luôn là một chủ đề nhạy cảm, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động và các lệnh trừng phạt quốc tế ngày càng gia tăng. Bộ trưởng Tài chính Siluanov cho biết chính phủ đã bắt đầu xây dựng ngân sách cho ba năm tới ngay từ đầu năm với nhận thức rõ ràng rằng tình hình sẽ không hề dễ dàng. Đây không phải lần đầu tiên Nga phải đối mặt với những thách thức tài chính lớn, nhưng áp lực hiện nay đặc biệt nghiêm trọng do các yếu tố bên ngoài và nội tại.
Kinh tế Nga đang chậm lại rõ rệt, theo các chuyên gia trong nước. Andrej Klepač, nhà kinh tế trưởng của tập đoàn phát triển nhà nước VEB.RF, cho biết Nga đang tụt hậu trong cuộc cạnh tranh công nghệ và kinh tế với thế giới. Sau giai đoạn bùng nổ quân sự trong các năm 2023 và 2024, sản xuất trong các ngành dân sự như hàng không và thực phẩm đang giảm sút đáng kể.
Diễn biến chính
Bộ trưởng Siluanov nhắc lại cuộc khủng hoảng kinh tế thập niên 90 mà ông từng trải qua khi còn là một quan chức trẻ. Sau sự tan rã của Liên Xô, Tổng thống Boris Jelcin cùng các nhà kinh tế như Jegor Gajdar và Anatolij Čubajs đã thực hiện chuyển đổi nhanh chóng từ kinh tế kế hoạch sang kinh tế thị trường. Quá trình này đi kèm với lạm phát cực đoan, tư nhân hóa tài sản nhà nước một cách ồ ạt và nhiều nghi vấn, cùng sự sụt giảm mạnh mức sống của đa số dân cư, trong khi một nhóm nhỏ giàu lên nhanh chóng và trở thành nền tảng cho các nhà tài phiệt Nga sau này.
Đỉnh điểm của cuộc khủng hoảng là mùa hè năm 1998, khi nhà nước Nga phá sản do nợ công bằng ngoại tệ tăng cao và thị trường tài chính từ chối tái cấp vốn cho các trái phiếu ngắn hạn. Đồng rúp bị mất giá mạnh, gây ra cú sốc lớn cho nền kinh tế.
Siluanov mô tả tình hình lúc đó: "Nợ công bằng ngoại tệ tích tụ, tỷ giá thay đổi, các khoản nợ ngắn hạn của nhà nước cần được tái cấp vốn nhanh chóng, nhưng thị trường tài chính đã từ chối cung cấp nguồn vốn."
Phân tích & Ý nghĩa
Bộ trưởng Siluanov nhấn mạnh rằng đội ngũ của ông tại Bộ Tài chính luôn tuân thủ nghiêm ngặt các giới hạn về khả năng tài chính và cố gắng duy trì sự cân bằng ngân sách. Họ đã rút ra bài học từ lịch sử và quyết tâm không để xảy ra tình trạng mất trách nhiệm tài chính như trong thập niên 90.
Ông cũng cho biết Bộ Tài chính không phản đối các khoản chi tiêu mới, nhưng những khoản này phải mang lại lợi ích thực sự cho nền kinh tế hoặc góp phần tăng thu nhập cho người dân. Đây là một cách tiếp cận thận trọng nhằm đảm bảo sự ổn định tài chính trong bối cảnh nhiều khó khăn.
Kể từ khi Nga tiến hành cuộc xâm lược toàn diện Ukraine vào tháng 2 năm 2022, nước này đã phải chịu các lệnh trừng phạt rộng khắp từ phương Tây, làm hạn chế tiếp cận thị trường tài chính toàn cầu và công nghệ hiện đại. Đáp lại, Kremlin đã tăng chi tiêu quân sự, chuyển hướng xuất khẩu tài nguyên ra khỏi châu Âu và tăng cường quan hệ với Trung Quốc cùng các quốc gia ngoài phạm vi ảnh hưởng phương Tây.
Tuy nhiên, các khoản chi lớn cho quân đội đang tạo gánh nặng lâu dài cho ngân sách, trong khi nguồn thu từ dầu khí — vốn là trụ cột tài chính truyền thống của Nga — bị hạn chế bởi các lệnh trừng phạt và mức trần giá do các nước phương Tây áp đặt.
Kết luận
Ngân sách Nga trong ba năm tới sẽ phải đối mặt với nhiều khó khăn do tác động của các lệnh trừng phạt, chi phí quân sự tăng cao và sự suy giảm trong các ngành kinh tế dân sự. Bộ trưởng Siluanov nhấn mạnh rằng Nga đã học được bài học từ khủng hoảng thập niên 90 và sẽ cố gắng duy trì sự cân bằng tài chính, tránh những sai lầm nghiêm trọng trong quá khứ. Điều này có ý nghĩa quan trọng không chỉ với nền kinh tế Nga mà còn với bức tranh chính trị và xã hội trong nước.
Nga học bài từ khủng hoảng 90 và đối mặt ngân sách khó khăn ba năm tới