Người tiêu dùng thận trọng giữa bối cảnh giá cả leo thang
Trong bối cảnh kinh tế có nhiều biến động, người tiêu dùng Việt Nam đang thể hiện sự thận trọng trong chi tiêu dù doanh số bán lẻ vẫn tăng trưởng mạnh mẽ. Liệu sự tăng trưởng này có thực sự phản ánh sức mua của người dân hay chỉ là kết quả của giá cả leo thang? Đây là câu hỏi được nhiều chuyên gia kinh tế đặt ra khi phân tích thị trường hiện nay.
Bối cảnh
Trong 9 tháng đầu năm 2026, tổng doanh số giao dịch (GMV) trên các sàn thương mại điện tử lớn như Shopee, TikTok Shop, Lazada và Tiki đạt khoảng 15,8 tỷ USD, tăng trưởng trung bình hơn 20% mỗi quý theo dữ liệu của YouNet ECI. Tuy nhiên, sự tăng trưởng này chủ yếu đến từ việc giá sản phẩm tăng chứ không phải do lượng hàng bán ra tăng lên. Thực tế, sản lượng bán ra gần như đi ngang trong suốt 4 quý liên tiếp.
Điều này phản ánh một bức tranh tiêu dùng khá thận trọng trong nền kinh tế, khi người dân không tăng cường mua sắm mà chủ yếu chi trả nhiều hơn cho cùng một lượng hàng hóa. Cục Thống kê Việt Nam cho biết tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng trong 9 tháng đầu năm ước đạt hơn 5,9 triệu tỷ đồng, tăng 13,4% so với cùng kỳ năm trước. Nếu loại trừ yếu tố lạm phát, mức tăng trưởng thực chỉ còn 7,8%, thấp hơn mức tăng trưởng GDP là 9,01%.
Diễn biến chính
Theo TS Đỗ Thiên Anh Tuấn, chuyên gia kinh tế tại Trường Chính sách Công và Quản lý Fulbright, sự chênh lệch giữa tăng trưởng tiêu dùng thực và GDP cho thấy người dân đang có xu hướng tiết kiệm nhiều hơn, chuẩn bị cho những bất ổn về việc làm và thu nhập trong tương lai. Ông nhận định: "Sức mua thực tế của thị trường phản ánh tâm lý thận trọng".
Bán lẻ hàng hóa tăng 12,8% so với cùng kỳ, thấp hơn mức tăng 16,7% của dịch vụ lưu trú và ăn uống, ngành này được hỗ trợ bởi sự phục hồi tích cực của du lịch. TS Lương Minh Huân, Viện trưởng Viện Phát triển Doanh nghiệp thuộc Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cũng cho biết người tiêu dùng đang thích nghi với tình hình kinh tế mới, không ngừng chi tiêu nhưng có kiểm soát hơn.
Giá cả tăng cao là nguyên nhân chính ảnh hưởng đến sức mua. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân 9 tháng đầu năm là 4,52%, cao hơn nhiều so với các nước trong khu vực như Thái Lan, Malaysia hay Singapore. TS Đỗ Thiên Anh Tuấn giải thích nguyên nhân chủ yếu đến từ chi phí nội tại của nền kinh tế như thủ tục hành chính, cước phí vận tải và logistics.
Đáng chú ý, chi phí giao thông tháng trước tăng đến 11,67% do giá năng lượng quốc tế tăng cao, tác động trực tiếp đến sản xuất và sức tiêu dùng nội địa. Báo cáo của S&I Ratings thuộc SSI nhận định đây là "làn gió ngược" đối với nền kinh tế.
Phân tích & Ý nghĩa
Chính phủ Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ trong năm nay từ 13-15%. Để đạt được mục tiêu này, cần có những nỗ lực lớn trong việc kiểm soát lạm phát và kích cầu tiêu dùng, đặc biệt trong dịp lễ, Tết sắp tới.
Thủ tướng Lê Minh Hưng đã nhấn mạnh quyết tâm giảm chi phí đầu vào cho nền kinh tế, cắt giảm các khâu trung gian trong lĩnh vực y tế, điện và phân phối xăng dầu nhằm tránh việc người dân phải chịu giá cao. Tại TP HCM, các cơ quan chức năng cũng đang triển khai các chương trình bình ổn giá và kết nối cung cầu để ngăn chặn tăng giá bất hợp lý.
Chuyên gia cũng lưu ý doanh nghiệp cần thích ứng với xu hướng tiêu dùng mới, khi người mua chuyển từ tìm kiếm giá rẻ sang quan tâm đến giá trị nhận được và uy tín thương hiệu. Đặc biệt, ngành hàng thiết yếu và tiêu dùng nhanh (FMCG) vẫn còn nhiều cơ hội phát triển, với mức tăng trưởng GMV đến 36% trong quý III và dự báo sẽ tiếp tục bùng nổ trong quý cuối năm.
Xu hướng bán hàng đa kênh (OMNI) cũng được đánh giá là một điểm sáng khi hệ sinh thái giao hàng chặng cuối được tối ưu, giúp giảm chi phí vận chuyển và rút ngắn thời gian giao hàng, nâng cao trải nghiệm khách hàng.
Kết luận
Nhìn chung, dù doanh số bán lẻ tăng trưởng hai con số, người tiêu dùng Việt Nam vẫn giữ tâm lý thận trọng trong chi tiêu do ảnh hưởng của lạm phát và chi phí đầu vào cao. Chính phủ và doanh nghiệp cần phối hợp thực hiện các biện pháp kiểm soát giá cả, kích cầu hợp lý để duy trì đà tăng trưởng bền vững trong những tháng cuối năm.
Hình ảnh từ bài viết
Người dân đi mua sắm ở siêu thị tại TP HCM ngày 7/2. Ảnh: Thanh Tùng
Người tiêu dùng thận trọng giữa bối cảnh giá cả leo thang