Nợ công Séc tăng cao, chi phí lãi suất có thể dùng để đầu tư y tế và hạ tầng
Nợ công của Cộng hòa Séc đang trở thành gánh nặng ngày càng lớn đối với ngân sách nhà nước. Chi phí trả lãi vay đã tăng gần gấp đôi trong vài năm qua, hiện chiếm vị trí thứ sáu trong các khoản chi tiêu của chính phủ. Vậy thực tế này ảnh hưởng thế nào đến đời sống người dân và ngân sách quốc gia?
Bối cảnh
Cộng hòa Séc đang đối mặt với mức nợ công kỷ lục, lên tới 3,727 nghìn tỷ CZK tính đến nửa đầu năm 2026. Nợ công là tổng số tiền mà chính phủ vay mượn để chi tiêu vượt thu ngân sách, bao gồm các khoản vay trong và ngoài nước. Việc tăng nợ công dẫn đến chi phí trả lãi vay ngày càng lớn, ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng chi tiêu cho các lĩnh vực khác như y tế, giáo dục, an ninh hay hạ tầng giao thông.
Trước đây, chi phí trả lãi vay chỉ chiếm một phần nhỏ trong ngân sách, nhưng từ sau đại dịch COVID-19 năm 2020, khoản này đã tăng mạnh và trở thành một trong những khoản chi tiêu lớn nhất của nhà nước. Điều này đặt ra thách thức lớn trong việc cân đối ngân sách và đảm bảo phát triển kinh tế xã hội bền vững.
Diễn biến chính
Theo phân tích của chuyên gia Vít Hradil từ công ty Investika, chi phí trả lãi vay đã tăng từ mức tương đương 27 CZK trên mỗi 1000 CZK ngân sách trước đại dịch lên tới khoảng 50 CZK hiện nay. Trong bảng xếp hạng các khoản chi tiêu, trả lãi vay đã vươn lên vị trí thứ sáu, vượt qua nhiều bộ ngành như công nghiệp hay tư pháp.
Thành viên Hội đồng Ngân sách Quốc gia Petr Musil cho biết, trong năm 2027, chính phủ dự kiến sẽ chi khoảng 130 tỷ CZK cho lãi suất nợ công. Số tiền này nếu dùng vào các mục tiêu khác sẽ tạo ra nhiều lợi ích thiết thực cho xã hội, ví dụ:
- Mua khoảng 25 máy bay chiến đấu F-35 mà Séc đã đặt hàng từ Mỹ.
- Xây dựng thêm khoảng 400 km đường cao tốc, góp phần cải thiện hạ tầng giao thông.
- Tăng lương hưu trung bình hàng tháng thêm khoảng 4300 CZK, giúp cải thiện đời sống người cao tuổi.
- Hỗ trợ hoạt động của Bộ Nội vụ, bao gồm cả cảnh sát và lính cứu hỏa, trong hơn một năm.
- Đảm bảo ngân sách cho Bộ Giao thông vận tải trong gần 10 tháng và Bộ Quốc phòng trong gần 1 năm.
- Phục vụ hoạt động của Bộ Giáo dục gần nửa năm và Văn phòng Tổng thống trong hơn 300 năm.
- Hỗ trợ hoạt động của Viện Hàn lâm Khoa học Cộng hòa Séc trong hơn 15 năm.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc chi một khoản lớn cho trả lãi vay nợ công đồng nghĩa với việc ngân sách nhà nước bị hạn chế trong việc đầu tư phát triển các lĩnh vực thiết yếu. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến người dân, trong đó có cộng đồng người Việt tại Séc, bởi các dịch vụ công như y tế, giáo dục, an ninh và hạ tầng giao thông là những yếu tố quan trọng trong đời sống hàng ngày.
Chủ tịch Ủy ban Dự báo Ngân sách Michal Skořepa nhấn mạnh rằng việc kiểm soát tăng nợ công là hoàn toàn trong khả năng của các chính trị gia. Ông cho rằng người dân, với tư cách là cử tri, có quyền quyết định liệu có tiếp tục để thế hệ tương lai phải gánh chịu hậu quả của việc vay nợ quá mức hay không. Việc này cũng liên quan đến các chính sách thuế và hỗ trợ xã hội, như điều chỉnh mức thuế giá trị gia tăng (VAT) và các khoản trợ cấp cho người thất nghiệp.
Hiện tại, nhiều mặt hàng thiết yếu như thực phẩm, dịch vụ cung cấp nhiệt và nước, thuốc men và thiết bị y tế được áp dụng mức thuế VAT thấp 12%, nhằm giảm bớt gánh nặng chi phí cho người dân. Tuy nhiên, theo Skořepa, việc duy trì các mức thuế ưu đãi này cũng cần được xem xét kỹ lưỡng để đảm bảo hiệu quả tài chính và công bằng xã hội.
Kết luận
Nợ công tăng cao và chi phí trả lãi vay ngày càng lớn đang trở thành thách thức lớn đối với ngân sách nhà nước Cộng hòa Séc. Số tiền dành cho trả lãi vay có thể được sử dụng hiệu quả hơn cho các lĩnh vực y tế, giáo dục, an ninh và hạ tầng, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Việc kiểm soát nợ công không chỉ là nhiệm vụ của chính phủ mà còn là quyền và trách nhiệm của người dân trong vai trò cử tri, nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững cho đất nước và thế hệ tương lai.
Nợ công Séc tăng cao, chi phí lãi suất có thể dùng để đầu tư y tế và hạ tầng