Sử dụng nguồn thu từ thuốc lá, rượu bia để chi trả khám sàng lọc bệnh

0001-01-01

Sử dụng nguồn thu từ thuốc lá, rượu bia để chi trả khám sàng lọc bệnh

Việc tận dụng nguồn thu từ thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá, rượu bia đang được Quốc hội Việt Nam xem xét nhằm tăng cường chi trả cho các dịch vụ y tế như khám, sàng lọc và quản lý bệnh mạn tính. Liệu đây có phải là giải pháp hiệu quả để giảm gánh nặng chi phí y tế và bảo vệ sức khỏe cộng đồng?

Bối cảnh

Trong kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI đang thảo luận dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá nhằm siết chặt quản lý, hạn chế tiếp cận thuốc lá và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Đây là một phần trong nỗ lực giảm thiểu tác hại của các sản phẩm gây nghiện và có hại cho sức khỏe.

Theo Bộ Y tế, người dân Việt Nam hiện vẫn phải tự chi trả gần 40% tổng chi tiêu y tế, một con số cao so với mục tiêu đặt ra trong Nghị quyết 72 nhằm giảm tỷ lệ chi tiền túi xuống còn 20-30%. Điều này cho thấy gánh nặng tài chính do bệnh tật vẫn là vấn đề lớn với nhiều gia đình.

Diễn biến chính

Bảo hiểm Xã hội Việt Nam cho biết, quy mô chi khám chữa bệnh bảo hiểm y tế (BHYT) ngày càng tăng. Năm 2025, cả nước ghi nhận khoảng 195,1 triệu lượt khám chữa bệnh BHYT, với tổng chi hơn 166.000 tỉ đồng. Trong 9 tháng năm 2026, số lượt khám chữa bệnh đạt hơn 147,7 triệu, tổng chi đề nghị thanh toán là 133.418 tỉ đồng, tăng hơn 13.700 tỉ đồng so với cùng kỳ năm trước.

Tuy nhiên, sự gia tăng này cũng đặt ra yêu cầu phải sử dụng quỹ hiệu quả, bảo đảm cân đối lâu dài và mở rộng các dịch vụ chăm sóc sức khỏe thiết yếu. Trong bối cảnh đó, việc sử dụng một phần nguồn thu từ thuế thuốc lá, rượu bia để đầu tư trở lại cho y tế được xem là hướng đi hợp lý.

Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, chuyên khoa nội, cho biết thuốc lá, rượu bia và đồ uống có đường là những yếu tố nguy cơ làm tăng bệnh tật, chi phí điều trị và gánh nặng kinh tế cho xã hội. Việt Nam đang đối mặt với áp lực lớn từ các bệnh không lây nhiễm như tim mạch, ung thư, đái tháo đường và bệnh hô hấp mạn tính. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), các bệnh không lây nhiễm chiếm khoảng 80% số ca tử vong tại Việt Nam, trong đó thuốc lá gây hơn 100.000 ca tử vong mỗi năm, với tổn thất kinh tế ước tính khoảng 108.000 tỉ đồng.

Phân tích & Ý nghĩa

Việc tăng thuế tiêu thụ đặc biệt đối với các sản phẩm có hại như thuốc lá, rượu bia và đồ uống có đường không chỉ nhằm hạn chế tiêu dùng mà còn tạo thêm nguồn lực tài chính cho hệ thống y tế. Theo đề xuất từ các chuyên gia, một phần nguồn thu tăng thêm sẽ được ưu tiên phân bổ trở lại cho quỹ BHYT, giúp giảm chi phí tiền túi cho người bệnh và hỗ trợ các dịch vụ phòng bệnh, quản lý bệnh mạn tính, khám sàng lọc và phát hiện sớm bệnh.

Nguyên tắc quan trọng là nguồn thu này phải mang tính bổ sung, không thay thế ngân sách nhà nước cấp cho y tế. Nếu được triển khai, nguồn lực này sẽ giúp người dân tiếp cận các dịch vụ y tế thiết yếu, đặc biệt là phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ và bệnh lý phổ biến như tăng huyết áp, đái tháo đường, viêm gan B, C và một số bệnh ung thư. Đồng thời, quản lý bệnh mạn tính tại tuyến y tế cơ sở sẽ được ưu tiên, giúp hạn chế biến chứng và giảm nhu cầu nhập viện, từ đó giảm chi phí điều trị.

Kết luận

Việc sử dụng nguồn thu từ thuế thuốc lá, rượu bia để chi trả cho khám, sàng lọc và quản lý bệnh mạn tính là một giải pháp thiết thực nhằm giảm gánh nặng chi phí y tế cho người dân Việt Nam. Đây cũng là cách tiếp cận kép, vừa giảm tiêu dùng các sản phẩm có hại, vừa tăng nguồn lực cho hệ thống y tế, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng hiệu quả hơn.