TP HCM cần kịch bản ứng phó sụt lún 2 cm mỗi năm với tầm nhìn 100 năm
TP HCM đang đối mặt với nguy cơ nhiều khu vực bị sụt lún trung bình khoảng 2 cm mỗi năm, làm thay đổi cao độ nền đất và gia tăng nguy cơ ngập úng. Liệu thành phố có cần xây dựng một kế hoạch ứng phó dài hạn, với tầm nhìn lên đến 100 năm, để chủ động đối phó với tình trạng này?
Bối cảnh
TP HCM là trung tâm kinh tế lớn của Việt Nam, nằm trên nền đất yếu với nhiều lớp trầm tích trẻ Holocene dễ bị nén. Tình trạng sụt lún nền đất đã được cảnh báo từ nhiều năm trước, với tốc độ lún trung bình từ 2 đến 5 cm mỗi năm, thậm chí có nơi lên tới 7-8 cm. Nguyên nhân chủ yếu gồm khai thác nước ngầm quá mức, đô thị hóa nhanh và tải trọng từ các công trình xây dựng lớn.
Đặc biệt, sau khi mở rộng địa giới hành chính, TP HCM có tổng diện tích khoảng 6.778 km2 với địa hình và chế độ thủy văn đa dạng. Điều này khiến việc kiểm soát ngập úng càng trở nên phức tạp, nhất là khi thành phố đang chịu tác động ngày càng rõ của biến đổi khí hậu, triều cường và nước biển dâng.
Diễn biến chính
PGS. TS Nguyễn Phú Quỳnh, Viện phó Khoa học Thủy lợi miền Nam, nhấn mạnh tại hội thảo chống ngập, thoát nước và xử lý nước thải đô thị ở TP HCM ngày 15 tháng 9 rằng nếu tốc độ sụt lún duy trì khoảng 2 cm mỗi năm, sau 50 năm nền đất có thể thấp hơn hiện nay khoảng một mét. Điều này sẽ gây ra những thách thức lớn cho việc phòng chống ngập, ví dụ như phải xây dựng các con đê dọc sông Sài Gòn.
Ông cũng lưu ý rằng tốc độ sụt lún không đều qua các năm do nền đất có thể được nén chặt dần và mức độ thay đổi khác nhau theo khu vực. Do đó, thành phố cần nghiên cứu kỹ lưỡng và dự báo nguy cơ để xây dựng kịch bản ứng phó phù hợp, vì sụt lún là một trong những nguyên nhân làm gia tăng ngập úng.
Chuyên gia Hoàng Quang Huy từ Công ty Tư vấn kỹ thuật Haskoning (Hà Lan) chia sẻ ví dụ tại khu Thảo Điền (TP Thủ Đức cũ), nơi trước đây ít khi ngập nhưng nay thường xuyên bị ngập khi mưa lớn hoặc triều cường, cho thấy cao độ nền đất đã thay đổi do sụt lún.
Hiện TP HCM ghi nhận khoảng 159 điểm ngập trên toàn thành phố, trong đó 76 điểm ở khu vực thành phố cũ, 52 điểm ở Bình Dương cũ và 31 điểm ở Bà Rịa - Vũng Tàu cũ. Nhiều điểm ngập kéo dài qua nhiều năm tại các khu vực như Thảo Điền, chợ Thủ Đức và các tuyến đường phía nam như Trần Xuân Soạn, Lê Văn Lương.
Bà Raissa Marteaux, Tổng lãnh sự Vương quốc Hà Lan tại TP HCM, nhấn mạnh thành phố cần một chiến lược tổng thể về chống ngập và xử lý nước thải, không chỉ tập trung xây dựng hạ tầng mà còn phải quản lý và sử dụng nguồn nước hiệu quả. Bà đề xuất tư duy tạo dòng chảy, dành thêm không gian cho kênh rạch và tìm cách trữ nước là yếu tố quan trọng.
Theo Phó giám đốc Sở Xây dựng TP HCM Lê Ngọc Linh, các quy hoạch cũ không còn phù hợp với thực tế hiện nay. Hệ thống kênh rạch, cống thoát nước và trạm bơm chưa đồng bộ, dẫn đến việc kiểm soát ngập còn hạn chế. Thành phố đang chịu tác động rõ rệt của thời tiết cực đoan, triều cường, nước biển dâng và sụt lún.
Trong giai đoạn 2026-2030, TP HCM dự kiến hoàn thành 87 dự án với tổng vốn khoảng 140.000 tỷ đồng, nhằm giải quyết cơ bản 50 vị trí ngập. Công tác chống ngập sẽ chuyển từ xử lý từng điểm sang quản lý tổng thể theo lưu vực, đồng thời tính đến các yếu tố như mưa cực đoan, triều cường, nước biển dâng, sụt lún và quy hoạch đô thị.
Thành phố cũng định hướng kết hợp công trình thoát nước truyền thống với hạ tầng xanh, hồ điều tiết, không gian trữ nước và các giải pháp dựa vào tự nhiên để tăng khả năng phòng chống ngập úng.
Phân tích & Ý nghĩa
Tình trạng sụt lún nền đất tại TP HCM không chỉ làm thay đổi địa hình mà còn làm tăng nguy cơ ngập úng, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt và phát triển kinh tế của thành phố. Việc dự báo và xây dựng kịch bản ứng phó dài hạn với tầm nhìn 100 năm là cần thiết để đảm bảo quy hoạch đô thị bền vững và hiệu quả.
Giải pháp căn cơ cần kết hợp ba yếu tố lớn: làm chậm dòng chảy, trữ nước và tăng khả năng tiêu thoát khi mưa lớn, triều cường. Đây là cách tiếp cận toàn diện, vừa giảm thiểu tác động của sụt lún, vừa thích ứng với biến đổi khí hậu và nước biển dâng.
Đối với cộng đồng người Việt tại Séc và châu Âu, những thông tin này giúp hiểu rõ hơn về thách thức môi trường mà TP HCM đang đối mặt, đồng thời cho thấy tầm quan trọng của quy hoạch đô thị và quản lý nguồn nước trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu.
Kết luận
TP HCM đang đứng trước thách thức lớn về sụt lún nền đất và ngập úng kéo dài. Việc xây dựng kịch bản ứng phó với tầm nhìn dài hạn, kết hợp các giải pháp kỹ thuật và quản lý tổng thể là cần thiết để bảo vệ thành phố phát triển bền vững trong tương lai.
Hình ảnh từ bài viết
PGS. TS Nguyễn Phú Quỳnh, Viện phó Khoa học Thủy lợi miền Nam, phát biểu tại hội thảo, Ảnh: Giang Anh
Nước ngập gần ngang yên xe máy trên đường Quốc Hương trong khu Thảo Điền (TP Thủ Đức cũ), tối 10/9. Ảnh: Thanh Tùng
TP HCM cần kịch bản ứng phó sụt lún 2 cm mỗi năm với tầm nhìn 100 năm