Ba thế kỷ ước mơ xe bay: Hành trình từ ý tưởng đến hiện thực
Xe bay không còn là chuyện viễn tưởng của thế kỷ 21. Ngược dòng lịch sử, cách đây hơn 180 năm, nhân loại đã bắt đầu hiện thực hóa giấc mơ này. Liệu bạn có biết chiếc xe bay đầu tiên được hình dung ra sao và ai là người tiên phong trong hành trình chinh phục bầu trời bằng phương tiện cơ giới?
Bối cảnh
Vào năm 1841, khi phần lớn thế giới vẫn di chuyển chủ yếu bằng ngựa và các phương tiện thô sơ, hai kỹ sư người Anh là William Samuel Henson và John Stringfellow đã dám nghĩ khác. Họ không chỉ mơ về việc bay mà còn bắt tay vào thiết kế một chiếc xe bay thực thụ, được cấp bằng sáng chế cho cỗ máy bay trên bầu trời. Ý tưởng này được truyền cảm hứng từ George Cayley, một nam tước người Yorkshire, người đầu tiên đề xuất thiết kế máy bay với cánh cố định thay vì mô phỏng cánh chim như trước đó.
George Cayley (1773-1857) được xem là cha đẻ của hàng không hiện đại khi ông phân tách các lực tác động lên máy bay thành lực nâng, lực đẩy, lực kéo và trọng lượng, đồng thời nghiên cứu tầm quan trọng của cánh cong trong cơ chế bay. Năm 1804, ông đã chế tạo chiếc máy bay phóng bằng tay đầu tiên dài khoảng 1,5 mét, đánh dấu bước khởi đầu cho cấu hình máy bay hiện đại với các hệ thống riêng biệt cho lực nâng và điều khiển.
Diễn biến chính
William Samuel Henson (1812-1888), quê ở Nottingham, Anh, vốn là một nhà thiết kế máy công nghiệp chuyên về máy ren, nhưng đã chuyển hướng sang nghiên cứu hàng không với tham vọng tạo ra chiếc xe bay đầu tiên trên thế giới. Cùng với John Stringfellow (1799-1883), người cũng làm trong ngành sản xuất ren, họ đã phát triển ý tưởng táo bạo này.
Năm 1841, Henson được cấp bằng sáng chế cho một động cơ hơi nước hạng nhẹ cải tiến, nhằm sử dụng cho xe bay. Động cơ hơi nước là công nghệ chủ đạo thời đó, vận hành bằng hơi nước tạo áp lực để sinh công suất. Năm 1842, họ tiếp tục được cấp bằng sáng chế cho chiếc xe hơi nước trên không, một máy bay một tầng có bánh xe để chạy trên mặt đất, đánh dấu bước chuyển từ tàu lượn sang máy bay tự hành.
Theo bản vẽ thiết kế, chiếc xe bay mang tên Aerial có sải cánh dài đến 45 mét và trọng lượng khoảng 1.400kg, phần lớn do động cơ hơi nước nặng nề. Nó có thể chở từ 10 đến 12 hành khách trong khoang cabin kín với cửa sổ, một hình ảnh chưa từng thấy trong các thiết kế phương tiện bay trước đó. Hình dáng của Aerial giống như một con thuyền với phần mũi nhọn hướng về phía trước, có ba bánh xe để di chuyển trên mặt đất và hai cánh cố định để nâng lên khi bay. Động cơ hơi nước nhỏ công suất 50 mã lực do chính Stringfellow và Henson chế tạo, thân máy bay và cánh chủ yếu làm từ gỗ và vải, cố định bằng dây.
Để biến ý tưởng thành hiện thực và hướng tới thương mại hóa, năm 1843, họ cùng một số người bạn thành lập Công ty Vận tải Hàng không (Aerial Transit Company) tại Anh nhằm gây quỹ phát triển dự án. Frederick Marriott, một người bạn và phụ trách quảng cáo, đã in các bản vẽ mô tả chiếc xe bay Aerial bay trên các địa danh nổi tiếng như kim tự tháp Ai Cập, Ấn Độ và bầu trời London, thu hút sự chú ý lớn của công chúng.
Marriott còn tưởng tượng rằng trong thời chiến, các đội xe hơi nước trên không có thể vận chuyển đạn dược và quân đội khắp thế giới, một tầm nhìn khá xa so với thời đại của họ. Từ năm 1843 đến 1848, Henson và Stringfellow đã thử nghiệm các mô hình nhỏ để kiểm chứng tính khả thi của xe bay. Nhờ động cơ hơi nước thu nhỏ, họ đạt được một số thành công với các mẫu thử nhỏ, nhưng gặp khó khăn khi mở rộng quy mô.
Phân tích & Ý nghĩa
Chiếc xe bay Aerial tuy chưa thể bay thực sự và thương mại hóa vào giữa thế kỷ 19, nhưng đã đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong lịch sử hàng không. Nó chuyển đổi tư duy từ việc mô phỏng cánh chim sang thiết kế máy bay với cánh cố định và hệ thống động cơ riêng biệt, mở đường cho các phát minh sau này. Động cơ hơi nước dù nặng nề nhưng là bước đột phá thời bấy giờ, cho thấy sự kiên trì và sáng tạo của các nhà phát minh Anh.
Đối với cộng đồng người Việt tại Cộng hòa Séc và châu Âu, câu chuyện này không chỉ là lịch sử hàng không mà còn là minh chứng cho tinh thần đổi mới và dám nghĩ dám làm, điều rất cần thiết trong các ngành kinh doanh, kỹ thuật và nghiên cứu. Những phát minh như Aerial cũng góp phần truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ Việt Nam đang học tập và làm việc tại châu Âu về tầm quan trọng của sáng tạo và kiên trì trong khoa học kỹ thuật.
Kết luận
Dù chưa bay được như mong đợi, chiếc xe bay Aerial của William Samuel Henson và John Stringfellow vẫn là biểu tượng đầu tiên cho giấc mơ chinh phục bầu trời bằng phương tiện cơ giới. Họ đã đặt nền móng cho ngành hàng không hiện đại, và tên tuổi của họ vẫn được nhắc đến trong các tài liệu lịch sử và giáo trình hàng không. Câu chuyện này mở ra chuỗi kỳ tiếp theo về hành trình biến ước mơ bay thành hiện thực của nhân loại.
Hình ảnh từ bài viết
Tranh vẽ xe bay Aerial động cơ hơi nước bay trên London - Ảnh: W. L Walton
Thiết kế xe bay trên không của Henson và Stringfellow - Ảnh tư liệu
Ba thế kỷ nhân loại mộng mơ xe bay – Kỳ 1: Chiếc xe bay Aerial hình con thuyền giữa thế kỷ 19 - Ảnh 3.
Tranh vẽ Aerial bay trên bầu trời Ai Cập - Ảnh tư liệu
Tranh vẽ Aerial trên một thiếp quảng cáo - Ảnh tư liệu
Động cơ hơi nước thu nhỏ mà Stringfellow và Henson chế tạo để hoạt động xe bay - Ảnh: National air and space museum
Ba thế kỷ nhân loại mộng mơ xe bay – Kỳ 1: Chiếc xe bay Aerial hình con thuyền giữa thế kỷ 19 - Ảnh 6.
Ba thế kỷ nhân loại mộng mơ xe bay – Kỳ 1: Chiếc xe bay Aerial hình con thuyền giữa thế kỷ 19 - Ảnh 7.
Ba thế kỷ ước mơ xe bay: Hành trình từ ý tưởng đến hiện thực