Bộ Tài chính Việt Nam công bố hơn 2,5 triệu doanh nghiệp ngừng hoạt động chưa đóng mã số thuế
Việc hơn 2,5 triệu doanh nghiệp và hộ kinh doanh tại Việt Nam ngừng hoạt động nhưng chưa đóng mã số thuế đang là vấn đề lớn được Bộ Tài chính quan tâm. Tại sao số lượng doanh nghiệp không hoạt động lại nhiều đến vậy và điều này ảnh hưởng thế nào đến quản lý thuế và thị trường kinh doanh?
Bối cảnh
Bộ Tài chính Việt Nam đang thực hiện chiến dịch làm sạch mã số thuế từ tháng 7 nhằm chuẩn hóa dữ liệu doanh nghiệp và xử lý các trường hợp ngừng hoạt động chưa hoàn tất thủ tục thuế. Mã số thuế là một dãy số do cơ quan thuế cấp cho doanh nghiệp, dùng để quản lý nghĩa vụ thuế và các thủ tục liên quan. Việc doanh nghiệp ngừng hoạt động nhưng chưa đóng mã số thuế gây khó khăn cho công tác quản lý, làm tăng hồ sơ tồn đọng và tiềm ẩn rủi ro gian lận thuế.
Chiến dịch này diễn ra trong bối cảnh thị trường kinh doanh Việt Nam ngày càng có nhiều doanh nghiệp mới gia nhập do thủ tục thành lập được đơn giản hóa. Tuy nhiên, khi giải thể, đóng mã số thuế lại gặp nhiều khó khăn do các nghĩa vụ thuế chưa hoàn thành, dẫn đến tình trạng doanh nghiệp bỏ địa chỉ đăng ký hoặc ngừng hoạt động không báo cáo.
Diễn biến chính
Theo số liệu cập nhật đến ngày 23 tháng 10, Bộ Tài chính cho biết còn hơn 2,5 triệu doanh nghiệp và hộ kinh doanh ngừng hoạt động nhưng chưa đóng mã số thuế, chia thành hai trạng thái chính:
- Trạng thái 03: Doanh nghiệp ngừng hoạt động nhưng chưa đóng mã số thuế, khoảng 643.000 trường hợp.
- Trạng thái 06: Doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đăng ký, gần 1,88 triệu đơn vị gồm doanh nghiệp, tổ chức, chi nhánh, hộ và cá nhân kinh doanh.
Từ đầu năm, cơ quan thuế đã đóng mã số thuế cho 777.835 trường hợp, nhưng số lượng doanh nghiệp phát sinh không hoạt động tại địa chỉ đăng ký vẫn lớn hơn tốc độ xử lý. Điều này cho thấy tình trạng tồn đọng vẫn rất nghiêm trọng.
Nguyên nhân chủ yếu là do khi giải thể, doanh nghiệp phải hoàn thành nhiều nghĩa vụ thuế như nộp bổ sung các tờ khai thuế giá trị gia tăng, quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp, nộp tiền phạt chậm nộp hồ sơ, lệ phí môn bài và tiền chậm nộp các khoản này. Ví dụ, một doanh nghiệp bỏ địa chỉ đăng ký 10 năm sẽ phải bổ sung khoảng 40 tờ khai thuế giá trị gia tăng và 10 hồ sơ quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp, với tổng số tiền thuế và phạt lên tới khoảng 55 triệu đồng.
Việc phải khắc phục hồ sơ nhiều năm không hoạt động làm tăng chi phí và kéo dài thời gian xử lý, khiến doanh nghiệp thiếu động lực tự nguyện hoàn tất thủ tục. Ngoài ra, nhiều doanh nghiệp còn bỏ địa chỉ đăng ký mà không thông báo, không phối hợp với cơ quan thuế, thậm chí không còn kế toán, con dấu, chữ ký số hay thiếu sổ sách chứng từ cần thiết.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc tồn tại hơn 2,5 triệu doanh nghiệp ngừng hoạt động nhưng chưa đóng mã số thuế ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng dữ liệu quản lý thuế và thị trường kinh doanh. Dữ liệu không đồng bộ giữa cơ quan thuế, đăng ký kinh doanh và cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư làm cho việc rà soát, xử lý trở nên phức tạp và chậm trễ.
Bộ Tài chính cũng thừa nhận quá trình giải quyết hồ sơ giải thể và xác nhận nghĩa vụ thuế tại một số địa phương còn chậm do thiếu dữ liệu lịch sử, hồ sơ gốc bị thất lạc và nguồn lực không đủ để xử lý lượng hồ sơ tồn đọng. Tình trạng này làm tăng rủi ro gian lận thuế, doanh nghiệp ma và ảnh hưởng đến ngân sách nhà nước.
Đáng chú ý, Việt Nam đang chuẩn bị cho đợt đánh giá mức độ minh bạch và trao đổi thông tin thuế với Liên minh châu Âu (EU) vào quý II/2028. EU sẽ xem xét đưa Việt Nam ra khỏi diện giám sát về hợp tác thuế hoặc ngược lại nếu chưa đáp ứng yêu cầu. Vì vậy, việc làm sạch mã số thuế không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý trong nước mà còn có ý nghĩa quan trọng trong hợp tác quốc tế.
Tham khảo kinh nghiệm từ các nước như Hàn Quốc và Trung Quốc, Bộ Tài chính đề xuất đơn giản hóa thủ tục cho doanh nghiệp không còn hoạt động, miễn bổ sung một số tờ khai không phát sinh nghĩa vụ, giảm tiền phạt chậm nộp và xử lý nợ lệ phí môn bài. Doanh nghiệp ngừng hoạt động từ 10 năm trở lên, không nợ thuế hoặc không trong diện thanh tra, điều tra sẽ được xem xét đóng mã số thuế sau 30 ngày công khai thông tin.
Kết luận
Việc hơn 2,5 triệu doanh nghiệp ngừng hoạt động chưa đóng mã số thuế là thách thức lớn đối với công tác quản lý thuế và thị trường kinh doanh tại Việt Nam. Bộ Tài chính đang nỗ lực làm sạch dữ liệu, đơn giản hóa thủ tục và phối hợp với các cơ quan liên quan nhằm giảm tồn đọng, ngăn ngừa gian lận và nâng cao minh bạch. Điều này cũng góp phần quan trọng trong việc cải thiện hình ảnh và hợp tác thuế của Việt Nam trên trường quốc tế.
Hình ảnh từ bài viết
Giao dịch tiền mặt tại một ngân hàng. Ảnh: Giang Huy
Bộ Tài chính Việt Nam công bố hơn 2,5 triệu doanh nghiệp ngừng hoạt động chưa đóng mã số thuế