Cựu lãnh đạo Tổng công ty Thép Việt Nam phê duyệt gói thầu 160 triệu USD gây thiệt hại lớn
Vụ án liên quan đến Tổng công ty Thép Việt Nam (VNS) và Công ty TNHH Khoáng sản và Luyện kim Việt Trung (VTM) vừa được Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an kết luận điều tra bổ sung, đề nghị truy tố 31 bị can, trong đó có nhiều cựu lãnh đạo VNS. Sai phạm tập trung vào việc phê duyệt và thực hiện gói thầu EPC trị giá 160 triệu USD, gây thất thoát tài sản nhà nước lên đến hơn 241 tỉ đồng.
Bối cảnh
Dự án Nhà máy gang thép Lào Cai do Công ty TNHH Khoáng sản và Luyện kim Việt Trung (VTM) làm chủ đầu tư, được thành lập trên cơ sở hợp tác giữa Tổng công ty Thép Việt Nam (VNS), Công ty Khoáng sản Lào Cai (LAMICO) và Công ty KISC của Trung Quốc. Nhà máy đặt tại Khu công nghiệp Tằng Loỏng, tỉnh Lào Cai, với công suất thiết kế 500.000 tấn/năm và tổng vốn đầu tư ban đầu hơn 2.430 tỉ đồng.
Gói thầu EPC số 2 của dự án liên quan đến thiết kế, cung cấp thiết bị, vật tư, xây dựng và lắp đặt dây chuyền luyện gang, luyện thép. Ban đầu, gói thầu được đấu thầu quốc tế với giá khoảng 98,7 triệu USD. Tuy nhiên, do nhiều điều chỉnh kỹ thuật như thay hai lò cao bằng một lò cao công suất lớn hơn, thay đổi dây chuyền thiêu kết và lò luyện thép, giá gói thầu được tính toán lại và tăng lên đáng kể.
Diễn biến chính
Đầu năm 2009, VTM phê duyệt lại giá gói thầu khoảng 98,3 triệu USD và tổ chức đấu thầu lại. Mặc dù có hai nhà thầu tham dự, cuộc đấu thầu không thành công do hồ sơ không đáp ứng yêu cầu và giá dự thầu cao gần gấp ba lần mức được phê duyệt.
Để đẩy nhanh tiến độ, lãnh đạo VTM đề xuất hủy đấu thầu và chỉ định Công ty KISC thực hiện gói thầu EPC. Các cổ đông VNS, KISC và LAMICO họp và thống nhất phương án này, đồng thời yêu cầu tính toán lại giá gói thầu trước khi báo cáo cấp có thẩm quyền.
Qua quá trình thương thảo và lấy báo giá từ nhiều nhà thầu Trung Quốc, giá gói thầu được xác định dao động từ 116 đến 140 triệu USD, trong khi đơn vị tư vấn SOFRECO của Pháp tính toán khoảng 164,5 triệu USD. Đơn vị tư vấn Infisco xác định giá gói thầu khoảng 157,6 triệu USD, bao gồm chi phí dự phòng.
Ngày 23-4-2009, ông Đậu Văn Hùng, nguyên Tổng giám đốc VNS, ký tờ trình đề nghị Hội đồng quản trị VNS thông qua giá gói thầu 128 triệu USD (chưa bao gồm dự phòng) làm cơ sở đàm phán với KISC. Năm ngày sau, ông Mai Văn Tinh, cựu Chủ tịch HĐQT VNS, ký nghị quyết phê duyệt mức giá này.
Tuy nhiên, đến giữa tháng 5-2009, KISC gửi báo giá gần 200 triệu USD, buộc các bên tiếp tục đàm phán. Đến cuối tháng 6-2009, KISC giảm giá xuống khoảng 159,4 triệu USD. Các nhà thầu Trung Quốc khác chào giá từ 126 đến 143,8 triệu USD.
Đáng chú ý, báo cáo của Tổng giám đốc VTM khi đó đánh giá mức giá hợp lý của gói thầu chỉ khoảng 130-135 triệu USD và đề nghị nếu KISC không chấp thuận thì tổ chức đấu thầu lại hoặc chọn nhà thầu khác. Tuy nhiên, quá trình đàm phán vẫn tiếp tục theo hướng lựa chọn KISC.
Theo kết luận điều tra, VNS đã thống nhất giao KISC thực hiện gói EPC với giá 160 triệu USD, dù có nhà thầu khác chào giá thấp hơn. Ông Mai Văn Tinh ký nghị quyết phê duyệt giá gói thầu 160 triệu USD trước khi hoàn tất việc lập, thẩm định và phê duyệt tổng mức đầu tư điều chỉnh dự án.
Trong quá trình thực hiện hợp đồng, VTM đã thanh toán cho KISC hơn 168 triệu USD, tương đương hơn 3.540 tỉ đồng. Cơ quan điều tra xác định tổng thiệt hại của gói thầu EPC là hơn 532 tỉ đồng.
Phân tích & Ý nghĩa
Kết luận điều tra bổ sung làm rõ thiệt hại tài sản nhà nước tại gói thầu EPC dựa trên cơ cấu vốn góp và thời điểm Nhà nước thoái vốn tại các doanh nghiệp tham gia VTM. Ban đầu, VTM có ba thành viên góp vốn gồm KISC (45%), VNS (45%) và LAMICO (10%).
Việc thoái vốn nhà nước tại VNS và LAMICO được xem xét theo từng thời điểm, gắn với hành vi vi phạm và thời điểm phát sinh thiệt hại. Tổng thiệt hại tài sản nhà nước được xác định là hơn 241 tỉ đồng, trong đó phần thiệt hại của VNS là 234,2 tỉ đồng và LAMICO là 7,1 tỉ đồng.
Như vậy, con số hơn 532 tỉ đồng phản ánh thiệt hại toàn bộ gói thầu EPC, còn hơn 241 tỉ đồng là phần thiệt hại tài sản nhà nước được cơ quan điều tra xác định sau khi rà soát cơ cấu sở hữu vốn. Kết luận cũng phân định trách nhiệm các bị can theo hành vi, thời điểm tham gia và phần thiệt hại tương ứng.
Ông Lê Xuân Tuấn, nguyên Giám đốc Công ty Khoáng sản Lào Cai, bị xác định đã tham gia đàm phán, thống nhất giao KISC thực hiện gói thầu EPC với giá 160 triệu USD trước khi VTM hoàn tất các thủ tục phê duyệt tổng mức đầu tư. Hành vi này được coi là nguyên nhân chính gây thiệt hại tài sản nhà nước.
Nhóm cựu lãnh đạo VNS chịu trách nhiệm trong việc thông qua, phê duyệt giá gói thầu và các thủ tục đầu tư không đúng quy định, dẫn đến thất thoát tài sản nhà nước.
Kết luận
Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an tiếp tục đề nghị truy tố 31 bị can, trong đó có ông Mai Văn Tinh, ông Đậu Văn Hùng và nhiều cựu lãnh đạo khác của VNS về tội vi phạm quy định quản lý, sử dụng tài sản nhà nước gây thất thoát, lãng phí với tổng thiệt hại tài sản nhà nước hơn 241 tỉ đồng liên quan gói thầu EPC. Ngoài ra, các bị can còn bị đề nghị truy tố về các sai phạm khác như mua bán quặng sắt, mua than cốc, quản lý tài sản và hành vi đưa nhận hối lộ tại VTM.
Đáng chú ý, ông Bùi Thanh Bình, nguyên Tổng giám đốc VTM, bị đề nghị truy tố về ba tội danh với tổng thiệt hại hơn 481 tỉ đồng và cáo buộc nhận hối lộ 62,2 tỉ đồng. Hai cựu lãnh đạo tỉnh Lào Cai cũng bị đề nghị truy tố về tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ.
Vụ án này cho thấy những hệ quả nghiêm trọng từ việc quản lý, phê duyệt đầu tư không minh bạch tại các dự án lớn có vốn nhà nước, ảnh hưởng trực tiếp đến tài sản quốc gia và niềm tin của người dân.
Hình ảnh từ bài viết
Cựu Chủ tịch VNS Mai Văn Tinh bị đề nghị truy tố - Ảnh: T.L.
Cựu Tổng giám đốc Bùi Thanh Bình (hàng trên, bìa trái) và một số bị can trong vụ án - Ảnh: Bộ CA
Cựu lãnh đạo Tổng công ty Thép Việt Nam phê duyệt gói thầu 160 triệu USD, gây thiệt hại hơn 532 tỉ - Ảnh 3.
Cựu lãnh đạo Tổng công ty Thép Việt Nam phê duyệt gói thầu 160 triệu USD gây thiệt hại lớn